achtergrondpeter r. de vries

De knipoog van Peter R. de Vries: een ode aan de zelfspot van de alomaanwezige tv-beroemdheid

Ook als tv-fenomeen wordt Peter R. de Vries gemist. Redacteur Gidi Heesakkers brengt een ode aan zijn zelfspot.

Peter R. De Vries als dragqueen Miss Emmy Beautycase in het programma Make Up Your Mind. Beeld
Peter R. De Vries als dragqueen Miss Emmy Beautycase in het programma Make Up Your Mind.

‘Dag Peter, jij lijkt me iemand met zelfspot’, mailde ik Peter R. de Vries eind 2015. Eerlijk gezegd wist ik dat zo net nog niet, van die zelfspot. Het was vleierij. Ik hoopte hem te kunnen strikken voor een nieuwe satirische rubriek op de achterpagina van de Volkskrant, getiteld ‘Kom er maar in, Peter’.

Het idee daarvoor werd geboren uit de ophef en ergernis die een paar maanden eerder waren ontstaan over zijn betaalde talkshowoptredens, zijn alomtegenwoordigheid en het feit dat hij overal zo makkelijk en verstandig over meepraatte – niet alleen over onderwerpen die vanzelfsprekend in zijn misdaadverslaggeversstraatje pasten.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Talkshowtafels

Aan tafel bij Pauw had politicus Hero Brinkman hem op de man af gevraagd of hij betaald kreeg om in het programma te zitten. Een dag later schoof Peter R. de Vries opnieuw aan in Pauw, om het te hebben over betaald krijgen om aan te schuiven in Pauw: ‘Jullie vragen me vaak rechtszaken te volgen en om bepaalde boeken te lezen. Kennelijk verwacht een groot deel van Nederland dat je dat voor niks doet.’

Uit een Volkskrant-column van tv-recensent Jean-Pierre Geelen, van destijds: ‘Sinds Peter R. de Vries geen tv-programma meer heeft, is hij vaker op tv dan ooit. Er gaat nauwelijks een avond voorbij waarop hij niet aanschuift, soms in wel twee of drie talkshows, om zijn licht te laten schijnen over misdaad, voetbal, politiek of Peter R. de Vries. Hij heeft de gave van het directe woord: onverschrokken geeft hij zijn mening, in puntige televisietaal. En dat treft: hij had alles al zien aankomen en heeft altijd gelijk. De ideale televisiegast.’

Kort voor mijn bericht was omnideskundige De Vries in een (ook al mild-satirische) eindejaarsverkiezing in dit katern uitverkoren tot ‘De Gouden Peter R.’: de meest besproken mediapersoonlijkheid van 2015. Ik stelde hem in mijn mail voor hem wekelijks kort te bellen en zijn mening te vragen over een nieuwsgebeurtenis. Onderaan de rubriek zou steeds de volgende zin komen te staan: ‘Voor deze mening kreeg Peter R. de Vries 100 euro.’ Tot mijn verrassing mailde hij terug dat hij het een grappig idee vond. We gingen het doen.

Enjoy your flight

Peter R. de Vries had zelfspot, daarover liet hij de afgelopen jaren geen twijfel bestaan. Bijvoorbeeld in oktober 2019, nadat een kwaaie tweet van hem over gebrekkige beenruimte bij Transavia entertainmentnieuws werd. ‘Ie-de-reen vond hier iets van’, aldus zijn eigen RTL Boulevard.

Het bericht in kwestie: ‘Maak met Transavia een vlucht van ruim twee uur... echt geen millimeter beenruimte, middenstoel, compleet klem. Ik verbaas me er steeds over dat dit is toegestaan. Een regelrecht gotspe is het telkens omgeroepen: ‘We hope you will enjoy your flight...’ Dan heb je wel lef, zeg.’

De vrijdag erna nam De Vries in De wereld draait door lachend plaats in een vliegtuigstoel. ‘Ik keek er wel van op, dat het een vlucht nam, zeg maar’, zei hij over het feit dat ‘ie-de-reen’ hier iets van vond. DWDD had Peter Vink, hoogleraar industrieel ontwerpen, uitgenodigd om een nieuwe stoelindeling toe te lichten die op de Dutch Design Week in Eindhoven zou worden getoond.

Peter R. de Vries was meteen enthousiast over het plan, weet Cécile Koekkoek nog, destijds eindredacteur van het programma. Een benaderbare studiogast, zo herinnert zij zich hem, iemand die je altijd en onbevreesd kon bellen. ‘Hij ging in die vliegtuigstoel geen grappen zitten maken. Hij was gewoon de Peter R. de Vries zoals je hem over andere onderwerpen zou horen vertellen. De grap was simpelweg dat hij meewerkte aan zo’n item.’

Keiharde afspraak

En misschien zat de grap hem er ook wel in dat De Vries in het begin van zijn carrière helemaal niet zo’n aantoonbare zelfspot had. Lange tijd hield hij zich bij zijn Peter R. de Vries-misdaadverslaggeversleest, met het ‘Peter R. de Vries Misdaadverslaggever’-bordspel als uitspatting (‘Met dit spel heeft u altijd een alibi!’). Hij had het tv-imago van een vasthoudende, vrij starre, besnorde man met dat typische, nasale stemgeluid. Iemand die de talkshowtafel niet verwarde met een borreltafel waaraan je het te allen tijde gezellig moest zien te houden.

‘Daar zouden we overigens wat langer over praten dan je nu doet’, zei De Vries in 2008 tegen Matthijs van Nieuwkerk, die in DWDD een gesprek met hem wilde afronden naar aanleiding van het net verschenen boek Achter de schermen bij Peter R. de Vries. ‘Daar zijn keiharde afspraken over gemaakt waar je je nu niet aan houdt.’

Gegniffel in het publiek. Van Nieuwkerk, hakkelend, de aftiteling al uit beeld: ‘Nou, ik dacht even... Nou, is dat nou... Nou, kijk me niet zo boos aan!’ De Vries, armen over elkaar: ‘Nou ja, dat vind ik niet correct.’ En toen Van Nieuwkerk opperde dat hij alsnog een minuut lang reclame mocht maken voor het summier besproken boekje: ‘Nee, zo gaan we het niet doen. Dan moet je niet verbaasd doen. We hebben daar een keiharde afspraak over, en die kom je niet na.’ Gesteggel. Ongemakkelijke televisie. De Vries, gedecideerd: ‘Jíj maakt het raar.’ Van Nieuwkerk, van slag: ‘We gaan hier mee ophouden, het is niks voor tv.’

Tot zover.

Ook Sven Kockelmann moest in 2011 tijdens een interview met De Vries in zijn programma Oog in oog constateren dat zijn gast ‘wel wat geïrriteerd’ leek. De Vries, ronduit: ‘Nou, ik moet je zeggen dat de manier waarop ik hier naar de studio gelokt ben en de wijze waarop je nu dit programma neerzet, waarbij mij een beetje de maat genomen wordt, wordt gekeken of ik wel deug en of ik zuiver op de graat ben, volstrekt niet overeenkomt met de wijze waarop jij mij persoonlijk hebt uitgenodigd.’ Waarna De Vries uit de binnenzak van zijn jasje een geprinte e-mail van Kockelmann haalde en eruit begon te citeren.

Harmoniëren

Dat was een andere, maar natuurlijk gewoon dezelfde Peter R. de Vries als degene die zich vorige zomer voor het magazine van de Volkskrant in ontspanmodus op zijn racefiets liet fotograferen. Fietsbril, helm, strak gezicht, en op zijn linkeronderbeen een tattoo met de naam van zijn dochter Kelly: ‘Someone who is just like you.’

Vraag van interviewer Nathalie Huigsloot: ‘Heb je als man ook last van ijdelheid die optreedt als je een wielrenbroek draagt? Dat je denkt: het moet er wel een beetje goed gevuld uit zien, zeg maar.’ De Vries: ‘Nee joh, welnee. Het tekent bij een wielrenbroek ook allemaal niet zo sterk af als bij een schaatspak. Ik heb wel vrij veel outfitjes in allerlei kleuren. Ook speciale wielrensokken waardoor ik kan zorgen dat het een geheel is. Ik stap niet op de fiets met sokken die niet harmoniëren met mijn broek en mijn shirt.’

Mysteryguest

Hetzelfde weekend zorgde hij voor perfecte meta-talkshowsatire door op te duiken in de satirische talkshow Promenade. Aan de hand van vragen moesten Eva Crutzen, Henry van Loon en Ton Kas raden naar een mysteryguest die zich in een doos had verstopt – bedoeld als spannend spelletje dat Diederik Ebbinge als trotse presentator zo lang mogelijk wilde uitspinnen. Eerste vraag, van Eva Crutzen: ‘Bent u een BN’er?’ Tweede, van Henry van Loon: ‘Is het Peter R. de Vries?’

Ja, wie anders kon zo onverwacht uit de hoek komen op de scherpe rand van actualiteit en entertainment en de humor inzien van dit soort humor over zijn eigen positie in het medialandschap?

Promenade heeft nooit gasten’, vertelt Ebbinge. ‘Maar áls we dan een keer een talkshowgast wilden uitnodigen, dan was er in Nederland maar één ultieme. Het werk van Peter R. de Vries is natuurlijk indrukwekkend, hoe hij opkwam voor alles en iedereen. Tegelijkertijd zat hij in RTL Boulevard mee te roddelen over de meest onzinnige dingen. Alles met eenzelfde belang, op dezelfde toon. Het maakte hem een soort eiland in die wereld. Zelf vind ik elk bezoek aan een talkshow stomvervelend, ik doe het alleen om reclame te maken. Dat intrigeerde mij aan hem: hoe kan iemand het dag in dag uit opbrengen om weer in zo’n stom programma te gaan zitten?’

Ebbinge nodigde De Vries uit met ‘een heel aardige en beleefde mail’, zegt hij. ‘Ik dacht: dit gaat hij nooit doen. Maar hij antwoordde binnen vijf minuten dat hij graag meewerkte en meldde het productieteam dat hij er absoluut niks voor wilde hebben.’ Eén verzoek was er wel: Ajax speelde die zondag van de opname thuis, dus of ze op tijd klaar konden zijn. ‘We prepareerden het zo dat we eerst dat stukje opnamen. Ik denk dat hij een half uur binnen is geweest.’

Een ‘oerkomisch’ half uur, herinnert Ebbinge zich, waarin De Vries zich moeiteloos een paar keer opnieuw in die kleine doos met een grote rode strik eromheen wurmde. ‘We kregen er allemaal de slappe lach van. Die arme man kwam vlak voor de wedstrijd naar de studio om plaats te nemen in een veel te kleine doos en weer uit beeld te wandelen, zodat wij konden zeggen: dankjewel.’

Niet zo mysterieus

Kijkers prezen De Vries om zijn zelfspot. Daar draait eigenlijk heel Promenade om, zei de niet zo mysterieuze gast een dag later zelf, achter zijn vertrouwde desk in RTL Boulevard. ‘Dat soort programma’s, die een beetje de draak steken met hoe we zelf zijn, daar hou ik wel van.’ En ook: ‘Er zijn geen afspraken gemaakt dat ik nog eens op zal duiken, maar als ze me bellen, dan zal ik geen nee zeggen.’

Dat beschouwde de redactie van Promenade als een open sollicitatie. In de oudejaarsaflevering van het programma maakte Peter R. de Vries opnieuw zijn opwachting. Uitgedost als de hindoeïstische olifanthoofdige god Ganesha vertolkte hij Banger hart van Rob de Nijs – een parodie op de RTL-kijkcijferhit The Masked Singer, dat draait om raden welke bekende Nederlanders in dierenpak een lied zingen. Henry van Loon, in één keer raden: ‘Peter R. de Vries.’

Alle lof weer voor De Vries, al was er dit keer ook een beetje kritiek. Op Twitter zei De Vries sorry: ‘Deze week deed ik als ‘masked singer Ganesha’ mee aan een sketch in Promenade. Ik wist toen niet dat dit een god is. Het was geen moment – van niemand bij het programma – de bedoeling een religie of volgelingen daarvan te bespotten of te kwetsen. Excuus als dat wel zo was.’

Ebbinge: ‘Prima natuurlijk dat hij dat deed, maar hij begreep ook goed dat ik hiervoor als satiricus geen excuses ging aanbieden. Hij nam het volledig voor eigen rekening. Dat vond ik tekenend voor hem.’

Iedereen behalve Peter R. de Vries

In mei dit jaar was De Vries nog te zien in het RTL-programma Make Up Your Mind, waarin hij als dragqueen Miss Emmy Beautycase ten tonele verscheen en juryleden moesten raden met wie ze het genoegen hadden. Fred van Leer zag het direct: ‘Het is Peter R. de Vries.’ Nikkie de Jager van Nikkie Tutorials weigerde dat te geloven: ‘Dat zou Peter nooit doen!’ Ruben Nicolai: ‘Dit is iedereen behalve Peter R. de Vries.’ Hilariteit alom toen even later diens kenmerkende stemgeluid klonk: ‘Goedenavond.’

Over de rubriek ‘Kom er maar in, Peter!’ bleven lezers tot en met de laatste aflevering in verwarring: was dit echt de mening van Peter R. de Vries, of zoog de Volkskrant maar wat uit de duim? Betaalde de krant hier 100 euro per keer voor? ‘Ik ben door media gebeld of ik echt meewerk, maar ik heb geen antwoord gegeven...’, appte hij mij na de eerste aflevering, een knipoogje er achteraan.

Hoeveel hij ook op tv kwam, Peter R. de Vries bleef altijd iets onpeilbaars houden, zegt Ebbinge. Ook hij bekeek op de avond van de moordaanslag hun appverkeer en schrok van een foto die hij De Vries in het nieuwe jaar stuurde, met de beste wensen – een portret waarop De Vries poseert met de vaste Promenade-gezichten: ‘Promenade en Peter R. de Vries wensen u een leuk 2021!’ Het antwoord: ‘Jij ook top 2021, Diederik, maak er weer wat moois van, jullie nemen een unieke positie in... hou dat vast. En ik doe graag weer een keer mee!’

De redactie had al een idee om Peter R. de Vries te laten terugkeren in het nieuwe seizoen van Promenade, dat 15 augustus begint, vertelt Ebbinge. ‘Een leuk 2021. Toen ik die foto zag, draaide mijn maag zich even om.’

Krentenbollen

Het is cultclickbait op de entertainmentsite Mediacourant, het bericht met de kop Peter R. heeft altijd krentenbollen in auto: ‘Best lekker’. Het feitje kwam ter sprake in een interview op NPO Radio 1. ‘Mensen die lang met mij hebben gewerkt weten dat ik altijd een zak krentenbollen in de auto heb liggen, omdat dat iets is wat vrij lang goed blijft, waar je niets aan hoeft te doen en wat best lekker is. Ik ben een beetje lui in dat soort dingen.’ Tussen de bloemen en kaartjes in de Lange Leidsedwarsstraat legde iemand na de moordaanslag op De Vries een zak krentenbollen neer.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden