DE KLOOF TUSSEN DE KLEUREN

HET artikel 'Het multiculturele drama' van Paul Scheffer in NRC Handelsblad van 29 januari, heeft veel bijval en discussie veroorzaakt....

Kees Schuyt

Scheffer schreef dat hele generaties immigrantenkinderen 'onder het mom van tolerantie' worden afgeschreven. Hij noemt het multiculturele drama de grootste bedreiging voor de maatschappelijke vrede. Scheffer zoekt de oplossing in een veel strakkere integratie, waarbij het aanleren van de Nederlandse taal, cultuur en geschiedenis en de aansluiting bij een nieuwe nationale identiteit, onder andere door veel beter onderwijs, bevorderd dienen te worden.

Scheffer maakte ook een vergelijking met de zo succesvolle oplossing van de sociale kwestie in de negentiende eeuw, de kloof tussen de sociale klassen. Hier ligt meteen een interessant punt. Als het hele probleem van de groei van een etnische onderklasse nu eens meer een sociale klassenprobleem blijkt te zijn dan een multiculturele kwestie, dan is zijn nadruk op voornamelijk culturele oplossingen onvoldoende. De segregatie tussen witte en zwarte scholen blijkt meer een problematiek te zijn van klassenongelijkheid dan van onoverbrugbare cultuurkloven. De sociale kwestie is dus niet verdwenen of opgelost.

In de analyse van de grootste deskundige op het gebied van rassenvraagstukken, de Amerikaan W. J. Wilson, ligt het probleem van de raciale en etnische kloof niet uitsluitend in sociaal-economische structuren, zeker ook niet alleen in culturele houdingen en kennis, maar juist in de zeer sterke en precieze combinatie van sociaal-structurele, economische en culturele factoren. In zijn laatste boek The Bridge over the Racial Divide (1999) ziet hij als de oplossing van de grote groepen gekleurde laagstgeklasseerden (zowel in de VS als in Europa) een nieuwe coalitie tussen de door de mondiale economie bedreigde middenklassen en de gekleurde groepen, met een programma dat weer volledige werkgelegenheid nastreeft, juist voor de mindergeschoolden. Daarnaast ziet hij een belangrijke rol voor wat hij noemt affirmative opportunity programs. Dat zijn geen individuele voorkeurskwesties en eindeloze rechtsprocessen over 'gelijke behandeling', maar het voor de achtergebleven groepen scheppen van veel nieuwe kansen, niet ongelijk aan de succesvolle emancipatie van katholieken en kleine luyden in de laatste honderd jaar (die óók een klassenkwestie was).

Daarnaast zijn culturele voorbeelden uit de naaste omgeving van de laagstgeklasseerden van groot belang voor de onderwijsprestaties en de preventie van criminaliteit. Criminaliteit onder etnische minderheden blijkt uit het onderzoek van Wilson op geen enkele manier groter te zijn dan onder blanke groepen, indien de groepen dezelfde sociale status bezitten. Met andere woorden: hoge criminaliteit is geen rassen- , maar een klassenkwestie. De zwarte middenklasse gedraagt zich gewoon zoals alle andere middenklassers, netjes en onopvallend. Economische vooruitgang blijkt de sleutel, niet per se een culturele kennis van de vaderlandse geschiedenis. Natuurlijk weer wel een grondige beheersing van de maatschappelijke voertaal. Het is een schande dat de grote deskundigheid van Wilson op al deze gebieden nog nimmer door een van onze vier grote steden is ingewonnen.

Zolang Scheffer in zijn analyse en zijn oplossingen de nadruk legt op de verandering van de vele immigrantensubculturen, blijft hij eenzijdig. Hij heeft volkomen gelijk dat de systematische maatschappelijke discriminatie van generaties immigranten, door ons falende onderwijssysteem en de selectieve arbeidsmarkt, neerkomt op grove intolerantie. Inderdaad vreemd voor een land dat zichzelf als tolerant wenst te zien.

Daarom rest de vraag wat nu te verstaan onder tolerantie? Is dat alles maar goed vinden? Nee, want dat is onverschilligheid en dat kan niemand lang volhouden. Aan de befaamde Nederlandse traditie uit de zestiende en zeventiende eeuw hebben we in dit verband ook niets. Het ging toen om de erkenning van godsdienstvrijheid en die is sinds de Franse revolutie in alle grondwetten van moderne staten vastgelegd. De sindsdien geldende bescherming van de rechten van de mens vormt de historisch nieuwe grondslag voor de tolerantie. Die rechten van de mens markeren meteen de grens van de multiculturele tolerantie: daarbinnen kunnen groepen zich tolerant ten opzichte van elkaar gedragen. Wat in strijd komt met die rechten van de mens kan in een beschaafde samenleving ook niet geduld worden. Daarover hoeft geen enkel misverstand te bestaan, maar ik ken bijna geen personen in Nederland die ooit anders hebben beweerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden