De kat als muze voor kunstenaars

De kat is een handzame muze voor kunstenaars: ze houdt van luieren, doet dat in diverse poses, en is makkelijk in de stad. Nee, die kattenkunst zou wel eens heel groot kunnen worden, zegt kunstredacteur Anna van Leeuwen.

Pablo Picasso met kat, 1960. Beeld Carlos Nadal/Artists Right Society

Een dame zoent innig met haar kat. Mensenlippen raken kattenlippen, mensentong tegen raspende poezentong. Ochtendadem mengt met de smaak van kattenbrokjes. Het is vastgelegd op talloze foto's, maar ook in een video. Begin dit jaar weerhield mijn maag me ervan te gaan kijken naar de expositie Infinity Kisses van de Amerikaanse Carolee Schneemann in een Amsterdamse galerie. Mijn voorstellingsvermogen was meer dan genoeg. De kunstenares werd zeven jaar lang gewekt door de oneindige affectie van kat Cluny en na diens overlijden nam kat Vesper het ochtendritueel over. Volgens Schneemann omdat Vesper een reïncarnatie van Cluny was. Het kan ook dat de kat doorhad dat de kunstenares verzot was op kattenkusjes. Of dat ook hij graag in kunst vereeuwigd wilde worden.

Hoe onsmakelijk ook, Schneemann, Cluny en Vesper passen in een kunsthistorische traditie: creatief met kat. Die traditie heeft ons al heel wat opgeleverd en het einde lijkt nog lang niet in zicht. Andy Warhol was dol op siamezen, hij had er soms twintig tegelijk en hij noemde ze allemaal Sam. Met zijn moeder maakte hij in 1954 een heus poezenboek vol felgekleurde exemplaren. Pablo Picasso was wat katten betreft polyamoreus; hij versleet er vele. Een beetje zoals met vrouwen dus. Hij schilderde een kat die een vogeltje opeet, een kat die schrikt van een kreeft (dikke staart, haren overeind). Ook duiken katten bij hem op als gezelschap bij de dames die hij schilderde en beminde (bij Jacqueline Gilot op schoot, op de rugleuning van de stoel van Dora Maar). Salvador Dalí maakte graag de blits met zijn pardelkat, een wilde kat die eruitziet als een miniatuurluipaard, Babou genaamd. Als restaurantgasten gealarmeerd raakten door dit dierentuinbeest, beweerde de kunstenaar graag dat het een geverfde poes was, een soort levend kunstwerk.

De kat heeft eigenschappen die haar nogal geschikt maken als gezelschap voor kunstenaars én als muze. Ze houdt van luieren in diverse poses. Ze is fijn om naar te kijken. Ze hoeft niet 's ochtends uitgelaten. Ze is geschikt voor een stedelijke omgeving. Ze is handzaam, als muze.

Soms wordt een kat per ongeluk kunst. Toen de Bitse kunstenaar Tracey Emin in 2002 haar buurt volhing met posters dat haar geliefde Docket was vermist ('groot, grijs met wit, heel lief, met grote ronde ogen'), werden die gejat. De waarde van zo'n papiertje werd op 700 euro geschat. Haar galerie verklaarde: 'Het is bedoeld om de buurt op de hoogte te stellen dat ze haar kat mist. Dit is geen conceptuele kunst, dit heeft niets met haar kunst te maken.'

(Tekst gaat verder onder foto).

Poster 'Missing cat'. Beeld -
Salvador Dalí
'Cat catching a bird'

Ondanks het jatwerk kwam Docket weer thuis, om hetzelfde jaar alsnog een kunstwerk te worden. Emin noemde een onscherpe selfie van Docket en haarzelf 'Portrait of Me and Docket in the style of Gerhard Richter'. Dat conceptuele kunstwerk (om de taal van de galerie te lenen) werd vorig jaar een van de topwerken op een tentoonstelling in Los Angeles, de Cat Art Show, die het verder vooral van kitscherige schilderijen moest hebben.

Die kattenkunstexposities zijn in de Verenigde Staten flink in opkomst. Zo haal je kunst- én kattenliefhebbers je museum binnen. Na LA volgde in de zomer van 2013 New York met The Cat Show vol snorharenkunst (inclusief Warhol), plus de mogelijkheid een kat te adopteren voor wie plotsklaps via de kunst ook van katten was gaan houden.

(Tekst gaat verder onder foto).

Andy Warhol met kat.

Van de Cat Art Show waar Tracey Emin aan meedeed is inmiddels een vervolg gepland maart 2016. De organisatoren noemen het 'een overdenking en viering van de katachtige vorm', de eerste kunstenaars die deelnemen zijn al bekendgemaakt. Ter compensatie van hun zoete kattenkitsch zouden ze er goed aan doen een kattenvouwsel van de Nederlandse kunstenares Ruth van Beek te laten zien. Zij verminkte softe dierenplaatjes tot slechts een bol pluis met snorharen en scherpe tandjes overblijft.

Het Walker Art Center in Minneapolis, een van de grootste moderne kunstmusea van de VS, gaat nog wat verder voor kattenliefhebbers en organiseert ieder jaar een Internet Cat Video Festival, dat in februari 2016 naar Memphis doorreist. Het resultaat is meer festival dan kunst. Vanaf picknickkleedjes kijken de liefhebbers - vaak zelf als kat uitgedost - naar grote schermen waarop onze internethelden hun ding doen. Hoofdact en prijswinnaar van 2013 was Tardar Sauce, beter bekend als 'Grumpy Cat', de poes die door chagrijnig te kijken het internet veroverde.

(Tekst gaat verder onder foto).

Ruth van Beek.
Dalí Atomicus, een foto van Philippe Halsman, in 1948 gepubliceerd in het Amerikaanse tijdschrift Life. Beeld EPA

Het is best te verdedigen om kattenvideo's als kunstvorm te bekijken, want de allerbeste kattenvideo is een kunstwerk van de Belgische kunstenaar David Claerbout. Die video is niet geschikt om op een festival te tonen en hoort op een flatscreen aan een museummuur. Deze interactieve oneindige video is een loop van 24 uur getiteld Homeless Cat. Door een raam is een prachtig donkergrijs exemplaar te zien, dat reageert op bewegingen van de toeschouwer. Op de video gaat het regenen als het buiten het museum regent en 's avonds gaat de zon onder om 's ochtends weer op te komen. Het is dus net een echt raam. En als je daardoor kijkt en die prachtige kat buiten ziet, wil je niets liever dan het raam openen om het dier binnen te laten. Een frustrerende video, wreed haast, omdat het geduld van de kijker op de proef wordt gesteld.

Een geruststelling: dit is de kat van de kunstenaar. Minus heet-ie. Claerbouts katten komen vaker voor in zijn kunst, zonder dat dat sentimenteel of onsmakelijk wordt. Een tip van de Spaanse schilder Joan Miró, verklapte Claerbout: je eigen omgeving observeren en schetsen. Zo kwam hij op het idee van de buitengesloten kat.

'25 Cats Name Sam and One Blue Pussy', Andy Warhol.

Zo lang kunstenaars onder één dak wonen met katten, blijven ze creatief met kat. Zoenend, schilderend, fotograferend, filmend. Aangezien thematentoonstellingtrends vaak uit de VS deze kant op waaien, durf ik best te voorspellen: binnenkort in een museum bij u in de buurt. En vergeet vooral niet creatief te doen met uw eigen kat. U bent in goed gezelschap.

Memory
We maakten speciaal voor de kattenspecial een memoryspel, bestaande uit kattengifjes.
Speel dit memoryspel hier en deel met je vrienden hoe snel je bent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden