De jacht op contrabande

Twee jaar is de kustwacht voor de Nederlandse Antillen en Aruba operationeel. De deelname aan Amerika's war on drugs behoort tot de meest tot de verbeelding sprekende taken van de kustwacht....

'EVEN KIJKEN.'

Als vlieger A. Kuperus bijna achteloos de stuurknuppel beroert, kantelt de horizon. De F 27 Maritiem zwenkt linksom en begint stuiterend door de turbulentie aan een duikvlucht naar een tanker, die in het spatblauwe water van de Caribische Zee een brede waaier trekt. Het zweet staat Kuperus op het voorhoofd.

'Deze kist heeft geen airco. Soms zit ik vijf uur aaneen in de lucht en drink ik twee liter water zonder dat ik één keer naar de wc ga.'

'We gaan wat dichterbij.'

Luitenant ter zee A. Niehof speelt met de gashendel en de twee kolossen van buitenboordmotoren - 200 pk per stuk - beginnen giftig te grommen. Het vaartuig op kogelbestendige rubber drijvers - een inshore in jargon - opent een woeste dans op de golven. Het doelwit is een volmaakt vriendelijk ogend vissersbootje, op weg naar een van de baaien van Curaçao.

'Het is oppassen met zo'n snelheid. De hele boel kan los van het water komen. Dan volgen geweldige klappen. Daar krijg je hele erge pijn in de rug van.'

De boodschap is helder: voor de buitenwacht mag het dartelen in het onderste luchtruim en het rossen op de golven een tropisch avontuur lijken, patrouilleren is een beproeving voor het fysiek, verzekeren de betrokkenen zelf.

Twee jaar is de Kustwacht voor de Nederlandse Antillen en Aruba operationeel. Een kleine vloot van vlieg- en vaartuigen is belast met de bewaking van de wateren rond de zes eilanden. Op het hoofdkwartier, gevestigd in een barak op de marinebasis Parera aan het Schottegat in Willemstad, is een pelotonnetje stafofficieren aangetreden om te verkondigen dat die missie geen sinecure is.

Op een projector verschijnen kaarten die het uitgestrekte werkterrein tonen. Neem alleen al de afstand van Curaçao tot Sint Maarten: 850 kilometer. Het gebied waarin de kustwacht volgens internationale afspraken ook nog zoek- en reddingsacties uitvoert, meet zeshonderd bij zeshonderd kilometer. En hard zijn de grenzen niet. Belendende naties doen vaak een beroep op assistentie. Hun materieel is karig; 'Cessna's die alleen door de verf heel blijven', illustreert een officier.

Hoewel de organisatie nog lang niet op sterkte is, presenteert het gezelschap al met enige aplomb het wapen van de statistiek. Op de projector lichten de cijfers van 1997 op. De bemanningen kwamen 113 keer in actie tegen mogelijke drugssmokkelaars; de buit was 4300 kilo cocaïne en 1800 kilo marihuana. Ze hesen zich 135 keer in de overall voor zoekacties, 24 keer vormde illegale visserij de aanleiding, tien keer stelden ze milieudelicten vast en tien keer betrapten ze immigranten zonder geldige papieren.

De werkelijkheid van vandaag is een actie van het stationsschip van de marine bij Sint Eustatius. Het fregat Philips van Almonde zal een scheepje onderscheppen dat vanuit Sint Maarten is vertrokken. Aan boord zijn opvarenden die bij inlichtingendiensten enige faam hebben opgebouwd als drugshandelaar.

Behoort Sint Eustatius, dromerig paradijsje, nu ook al tot het 'narcofront?' Hoofd kustwachtcentrum overste F. Sijtsma: 'Er is daar een olieterminal. Mogelijk zijn er plannen een tanker te benutten voor verder drugstransport, wie weet naar Rotterdam.'

Wie op het centrum, dat in afwachting van een nieuw pand nog in barakken is gehuisvest, een verduisterde controlekamer verwacht, vol geheimzinnig oplichtende schermen, komt bedrogen uit. Met enige trots gebaart wachtofficier A. Wolfs naar de attributen in het eenvoudige vertrek: twee computers, fax, telefoon en radio-verbindingen. 'Meer hebben we niet nodig.' Er hangt slechts één intrigerend mapje aan de muur, met het opschrift Intell. Maar daarin inzage geven zou in strijd zijn met de regels.

De deelname aan Amerika's war on drugs behoort tot de meest tot de verbeelding sprekende taken van de kustwacht. Dat vinden de officieren in de barak op Parera kennelijk zelf ook. Welkom in de wereld van Miami Vice. Op de projector prijkt een foto van een zogenoemde go fast, de achtersteven vol zware buitenboordmotoren. Deze projectielen op water maken vanuit Colombia of Venezuela in korte tijd de oversteek naar een van de eilanden. De Nederlandse Antillen en Aruba gelden bij de drugskartels als een favoriet tussenstation vanwege de nabije ligging en frequente lucht- en zeeverbindingen met de Verenigde Staten en Europa.

0 E RAKET op de foto haalde het niet. Bij Bonaire werd de raceboot onderschept door het marinefregat Tjerk Hiddes. Aan boord bleek 580 kilo cocaïne. De go fast is na verbeurdverklaring door de rechter nu in gebruik bij de kustwacht voor training en opleiding. De officieren vertellen het met een sardonische grijns.

Overste Sijtsma: 'De meeste vangsten van vorig jaar dateren uit de eerste maanden. Wat je niet onderschept weet je natuurlijk niet, maar wij durven voorzichtig de conclusie te trekken dat de kartels uitwijken naar andere smokkelroutes.'

Het powerplay op Parera ten spijt, commandant zeemacht in het Caribisch gebied (CZMCARIB) J. de Jager, tevens commandant van de kustwacht, verhult niet dat er nog wat hindernissen zijn te nemen. Over materieel zal hij niet klagen. Twee Orions, twee F 27's en twee helikopters van de basisvliegopleiding van de marine zijn inzetbaar. Voor op het water beschikt de kustwacht naast het fregat en zes inshores, nog over vier patrouilleboten. Bij Damen Shipyards in Gorinchem zijn drie zogeheten cutters in aanbouw, veertig meter lange schepen voorzien van hypermoderne apparatuur en een wapen op het voordek. De elfkoppige bemanning kan dagen achtereen op volle zee blijven. De exploitatie van de kustwacht kost jaarlijks 40 miljoen gulden.

Juist de werving van personeel verloopt moeizaam. Volgens de plannen zullen van de 158 formatieplaatsen in een organisatie op sterkte, er nog maar 26 door marinepersoneel worden opgevuld. Nu leunt de kustwacht nog voor ruim de helft op Nederlandse inbreng en de vraag is of dat aandeel snel kan worden afgebouwd.

CMZCARIB De Jager: 'Dat het niet storm loopt is logisch. Op de Antillen wonen 300 duizend mensen. Er zijn drie havens, vier vliegvelden, er is een politiekorps, er zijn veiligheidsdiensten. Zie uit die markt maar eens personeel met enige maritieme en juridische ervaring los te weken.'

Ook de regelgeving moet worden opgetuigd. De kustwacht heeft geen bevoegdheden om buiten de territoriale wateren aanhoudingen te verrichten. Als er een boarding wordt uitgevoerd, zijn het Amerikanen die overstappen naar het verdachte schip. Met enige regelmaat heeft het fregat een team van de US-coastguard aan boord. De wetgeving in de Verenigde Staten is ruimer. Een speciale werkgroep van het Openbaar Ministerie in Rotterdam, waar veel expertise aan maritieme wetgeving bestaat, werkt aan voorstellen die de kustwacht ook buiten de twaalfmijlszone tot een gevreesd tegenstander van de kartels moeten maken, zonder dat er Amerikanen in het vooronder meevaren.

Tot die tijd is er buitengaats vooral sprake van spierballenvertoon die de zenuwen aan boord van de smokkelscheepjes op de proef stelt. Rakelings overscheren met brullende motoren of dreigend opstomen leiden herhaaldelijk tot soft kills; de opvarenden kieperen de contrabande overboord.

In het kustwachtcentrum stijgt de spanning. Voor de haven van Sint Eustatius is marinepersoneel aan boord van het verdachte scheepje uit Sint Maarten gegaan. Een zogeheten ionscan van de handen van de opvarenden was positief: ze hebben met hun vingers aan de witte poeder gezeten.

Enkele minuten nadat de F 27 Klein Bonaire, een pannenkoek met azuren randen, achter zich heeft gelaten, kondigt vlieger Kuperus opnieuw een low approach aan. Het toestel zakt naar een hoogte van nog nauwelijks dertig meter en scheert over een hagelwit zeiljacht. De vliegers kunnen hooguit enkele seconden een blik op het dek werpen.

'U mag het zeggen', kraakt de stem van de tweede vlieger N. van Duren in de koptelefoon. 'Hoe heette het scheepje, welk type was het, onder welke vlag vaart het, hoeveel opvarenden heeft u gezien, wat stond er aan dek?'

0 ET IS, zegt hij later, een kwestie van routine, zo snel waarnemen. Wat afwijkt, is verdacht. Een woud antennes op een wankel vissersbootje, veel vaten op het dek, een plezierjacht dat een ongebruikelijke koers vaart; het kunnen redenen zijn om er een van de vaartuigen van de kustwacht naar toe te dirigeren.

Zo willekeurig is de war on drugs niet altijd. Informatie van inlichtingendiensten kan leiden tot gerichte zoekacties. Vlieger Kuperus heeft ooit twee nachten boven de wateren tussen Venezuela en Curaçao gehangen, nadat de kustwacht was getipt over het vertrek van een go fast. Pas de derde nacht, ontdekte Kuperus een kielzog, dat vuilwit oplichtte in het schijnsel van de maan, en naar het vissersplaatsje Westpunt leidde. De vangst was duizend kilo marihuana.

Als er gelegenheid is tot een verwijzing naar succes, blijft die niet achterwege. Bij het verlaten van het Schottegat met de inshore, wijst luitenant ter zee Niehof naar twee vaartuigen voor de steiger van Parera. Een luxe motorjacht, 500 kilo coke. Een onooglijke sloep, 1000 kilo. 'Met dat ding zijn ze met vier man van Colombia naar Curaçao gevaren. Ongelooflijk.'

Het vriendelijke vissersbootje vlak buiten Willemstad wordt ongemoeid gelaten. De opvarenden wuiven. Niehof: 'We varen toch altijd even langs, kijken of ze niet te veel vislijnen hebben uitstaan. Maar zo'n manoeuvre geeft ook vertrouwen: ze letten op ons.'

Op de terugweg mag U. Manuela, floatoperator, ook even sturen. Hij is in opleiding. 'De truc is twintig meter vooruit kijken', zegt Niehof, 'dan ben je de klappen voor.' Manuela glundert als hij het toerental mag opvoeren. Hierom is hij naar de kustwacht gegaan. 'Actie'

Een laatste bericht van 'narcofront' Sint Eustatius: niks aangetroffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden