het Eeuwige LevenChawwa Wijnberg (1942-2019)

De humor in de poëzie van Chawwa Wijnberg (1942-2019) moest het leed in de wereld dragelijk maken

Ze trouwde, kreeg twee kinderen en ontdekte lesbische gevoelens te hebben. Met haar partner toog ze naar Middelburg, waar ze stadsdichter werd.

‘Als mannen zouden bloeden, hoe groot en imposant het maandverband’, schreef ze. Aanvankelijk vond ze het zelf meer een grappige opmerking dan een gedicht. Maar dichter Elly de Waard bij wie ze op cursus was, zei haar dat het wel degelijk een gedicht was.

Ze sloot zich later ook aan bij de vrouwelijke poëziegroep De Nieuwe Wilden – de tegenhanger van de mannelijke groep De Maximalen – die onder leiding van De Waard furore maakte. Ze werd stadsdichter van Middelburg en organiseerde daar vijf jaar lang de jaarlijkse dichtersmanifestatie Park & Poëzie. Ze schreef acht bundels waar ze veel lof voor kreeg.

In april vorig jaar prees literatuurcriticus Arjan Peters van de Volkskrant de laatste met de titel Het ontbreken hoor je niet vanwege het simpele woordgebruik. ‘De dichter is broodnuchter over de ontluistering, haar zinnen zijn geslonken tot woordjes. Het eindrijm is in alle eenvoud een klassieke zucht van verlichting. Die zit!’ De bundel werd ook genomineerd voor de Zeeuwse Boekenprijs.

Haar poëzie was altijd recht voor zijn raap en onderscheidde zich door de humor die het leed in de wereld draaglijk moest maken:

‘Wat kunnen wij toch rijk zeuren

omdat we alles hebben behalve

mededogen voor een vluchteling

zouden we geen schaamte

moeten sparen

en van de rente

een desolaat mens bewaren’

Haar partner Marianne Gossije met wie ze in Middelburg woonde, noemt haar zeer flamboyant. ‘Een feministe met scherpe meningen, maar met een groot hart waarin ook ruimte was voor tientallen jonge mensen die haar als tweede moeder beschouwden. Ze kon keihard de waarheid zeggen en mensen accepteerden dat van haar.’ Ze was uitermate strijdbaar, wat ook met haar levensloop te maken had. Ze werd in 1942 geboren als dochter van joodse ouders. Nadat haar vader, die in het gewapend verzet zat, werd gearresteerd en gefusilleerd, dook ze met haar moeder onder op achttien verschillende adressen. Tot haar derde was haar naam Humpie.

Na de oorlog ging ze met haar moeder in Dordrecht wonen. Ze kreeg een halfzus, een stiefzus en een pleegzus. Ze studeerde aan de Academie voor Beeldende Kunst St. Joost in Breda en werkte ruim tien jaar als beeldhouwer. Ze trouwde met de latere Teleac-regisseur Carel Beulink met wie ze in 1965 naar Israël emigreerde. Ze kregen er een zoon en een dochter.

Maar na twee oorlogen (de Zesdaagse Oorlog van 1967 en de Jom Kipoeroorlog van 1973) was ze het land zat. Marianne Gossije: ‘Ze miste de groene weiden en de Hollandse koeien.’ Terug in Nederland ontdekte ze lesbische gevoelens te hebben. Op haar 38ste besloot ze te gaan samenwonen met de tien jaar jongere Gossije in Kockengen. Gosije was literair vertaler en inspireerde haar te gaan schrijven.

In 2000 verhuisden ze naar Middelburg. De laatste jaren kreeg ze problemen met haar gezondheid. Ze kampte met een hartvergroting, nierfalen en was ook nog diabeet. Toen ze vorig jaar 77 jaar werd, zei ze in de PZC waarvoor ze ook columniste was: ‘Vroeger was dat oud. Ik ben van vroeger, ik vind dat oud. Een half jaar geleden begon ik te trillen. Ik kon niet meer schrijven, dichten, tekenen. Nu gaat het weer een beetje, met medicijnen. Mijn nieren beginnen af te takelen. De internist geeft me nog een half jaar, een jaar misschien. Dat is langer dan aanvankelijk werd gedacht. Mijn omgeving is daar blij mee. Ik niet. Voor mij hoeft het niet meer.’

Gossije zegt dat het de laatste tijd beter ging. ‘Ze was daardoor optimistischer. Maar op 21 december kreeg ze een hartstilstand.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden