Het eeuwige leven Jan Naaijkens (1919-2019)

De honderdjarige die van geen ophouden wist

Hij had een ongekende gedrevenheid. Jan Naaijkens schreef boeken, liedjes en toneelstukken, maar werd buiten Brabant onderschat.

Jan Naaijkens

Hij schreef toneelstukken naast liedjes, kinderboeken en lesboeken, artikelen over de geschiedenis van Noord-Brabant. Jan Naaijkens richtte zijn eigen toneelgezelschap op. En deed de regie. Hij organiseerde festivals, zoals de Groot-Kempische Cultuurdagen, waarop zijn stukken werden gespeeld. Zijn echtgenote ontwierp kostuums. En dankzij de twaalf kinderen die hij met haar kreeg, had hij een cast in eigen huis.

De dorpsonderwijzer uit Hilvarenbeek was in Noord-Brabant een fenomeen. In de jaren vijftig werd hij nationaal bekend door zijn Brabantse halfuurtje op KRO-radio.

‘Zijn toneelstukken zijn toen in het hele land vertoond. Ook op televisie. Enkele zijn in het Fries vertaald’, zegt zijn zoon Emmanuel Naaijkens. ‘Hij wilde Brabant cultureel op de kaart te zetten, al was het om het beeld van Brabanders als geitenneukers te corrigeren’, aldus zijn biograaf Theo Schouw.

In de Tweede Wereldoorlog maakte Naaijkens deel uit van de verzetsgroep Dutch-Paris Escape Line, die geallieerde vliegers via België en Frankrijk hielp uit het bezette gebied te ontsnappen. Zijn taak was het vervalsen en drukken van persoonsbewijzen, maar in één geval,  de Amerikaan Tom Applewhite,  bracht hij zelf een vlieger weg.

Toen de groep werd opgerold dook Naaijkens als Johannes Brekelmans onder bij de kunstschilder Jan Tebbe in Amsterdam. In 2000 kreeg hij een Zilveren Anjer van koningin Beatrix en in 2012 werd hij ereburger van Hilvarenbeek. Toen had hij 93 jaar oud nog niets van zijn gevatheid verloren. ‘In de canon van de Brabantse letteren miste ik Anton van Duinkerken. Ik maak graag plaats voor hem’, schreef hij met enige zelfspot naar het Brabants Dagblad.

Hij ging door tot Alzheimer zijn werk onmogelijk maakte. Twee maanden geleden werd nog zijn 100ste verjaardag gevierd. Hij overleed in de nacht van 16 op 17 april in zorgcentrum Clossenborch in Hilvarenbeek.

Naaijkens kwam zelf ook uit een groot gezin. Hij was een van de dertien kinderen van Jacob Naaijkens uit Hilvarenbeek, timmerman, koster, gemeenteontvanger en drukker. Op 14-jarige leeftijd ging hij naar de bisschoppelijke kweekschool in Den Bosch, maar een baan als onderwijzer was moeilijk te vinden. Na de oorlog trouwde hij met Agnes van Kalmhout. Naast de twaalf kinderen die ze zelf kregen, haalden ze ook pleegkinderen in huis: uit het hongerende Biafra en Tunesië maar ook uit Nederland, onder wie de bekende uitgever Mai Spijkers.

In de eerste vijf jaar na de oorlog was hij eerst hoofdredacteur van het blad Edele Brabant. Nadat dit over de kop ging werd hij alsnog onderwijzer op de plaatselijke school. Hij bleef daarnaast schrijven, soms onder zijn eigen naam, soms onder het pseudoniem Jean Filiassi. Hij schreef liedteksten voor vele artiesten en was oprichter van stichting Brabants Heem. Wat hem dreef wist hij eigenlijk zelf niet: ‘Waarom heb ik mijzelf en de mensheid een leven lang dit alles aangedaan? Uit een onstuitbare, innerlijke aandrift? Uit zucht naar geldelijk gewin? Per toeval? Uit ijdelheid? Om de tijd te doden? Uit medemenselijke bewogenheid? Of alles tegelijk?’

Erkenning bleef niet uit. In 1982 werd de Jan Naaijkensprijs ingesteld die jaarlijks wordt uitgereikt aan mensen die een grote bijdrage hebben geleverd aan het culturele leven in de provincie. In 2005 publiceerde Theo Schouw diens biografie ‘Een leven in Brabant’.

Schouw: ‘ Hij is misschien overschat in Brabant, maar onderschat in de rest van het land. Als hij naar Amsterdam was gegaan had hij veel meer succes gehad. Maar hij bleef in Hilvarenbeek.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.