De hand in eigen boezem

Het panel onderschrijft de lezers-ranglijst van sociale problemen grotendeels, maar niet helemaal; schetst Yvonne Zonderop..

Joep Bolweg, hoogleraar personeelsmanagement, moest even slikken toenhij in het Betoog (15 oktober) de ranglijst met 39 sociale vraagstukken vanVolkskrantlezers las. 'Een mild Titanic-gevoel' bekroop hem. 'Ik leesallemaal problemen. Maar we zoeken toch ook kansen? Zijn die verdampt?'

Maandag 17 oktober voegt hij zich bij het panel van wetenschappers omde Sociale Agenda definitief vast te stellen - zie het resultaat rechts opdeze pagina. De prangendste hedendaagse sociale vragen in Nederland wordenuitverkozen, op basis van de lezersraadpleging en eigen inzichten. Het isniet louter een opsomming geworden van problemen, zoals Bolweg vreesde. Devraag hoe de toekomst beter kan, bepaalt de toon.

De uitkomst van de peiling vormt een leidraad voor het panel. HansBoutellier, directeur van het Verwey-Jonkerinstituut, zegt: 'DeVolkskrantlezer lijkt op ons en wij lijken op hem.' Historicus JamesKennedy beaamt: 'We zijn het voor een belangrijk deel eens met de lezers.'Maar er klinkt ook kritiek.

'Het is een teken van de vergrijsde samenleving, waarin alles wat metjeugd wordt geassocieerd - hectiek, vitaliteit - als problematisch wordtgezien', constateert econome Henriëtte Maassen van den Brink. Een agendavan de middenklasse, vindt antropologe Halleh Ghorashi. De lijst istijdgebonden, meent Kennedy, 'want vijf jaar geleden had criminaliteit veelhoger gescoord'.

Boutellier spreekt van 'een agenda vol cultuurkritiek: men wijst nietnaar de overheid en steekt de hand in eigen boezem'. 'Maar toch vooral inandermans boezem', repliceert Henriëtte Maassen van den Brink snedig.Filosoof Rutger Claassen, vanwege promotieonderzoek thans in de VS enderhalve slechts via de mail aanwezig, noemt de uitslag 'zeer verrassend'.'Veiligheid, de kloof tussen politiek en burger en immigratie figurerenalledrie laag op de ranglijst.'

Wat wél zwaar bleek te wegen bij de Volkskrantlezers is de jacht opwelvaart en de negatieve gevolgen daarvan. 'Er is een vrij algemeenintuïtief onbehagen, vooral omdat we niet weten hoe het dan wél moet metde economie', schrijft Claassen. Daar is het panel het mee eens. 'Er iskritiek op een samenleving die te veel prikkels geeft', meent sociologeAnneke van Doorne-Huiskes. De uit Iran afkomstige antropologe HallehGhorashi noemt het 'typisch Nederlands om het probleem te formuleren alsmaatschappijkritiek. Eigenlijk is het een verkapte manier om te zeggen datmen er zelf mee worstelt'. James Kennedy, half Nederlands/ half Amerikaans,verwijst naar de embarrassment of riches, de schaamte van de Nederlandserijken voor hun welvaart tijdens de Gouden Eeuw, zoals beschreven door dehistoricus Simon Schama. 'Deze agenda heeft een calvinistische ondertoon.Het is Bob Goudzwaard all over again.'

Maar als de lezers de jacht op welvaart het belangrijkste vraagstukvinden, moet het panel daar naar luisteren, betoogt econoom FrankKalshoven. 'Je doet mensen een grote lol door ze te helpen goed om te gaanmet de welvaart. Hoe voorkom je dat je de verkeerde keuzes maakt?' VolgensHenriëtte Maassen van den Brink gaat het om de uitruil tussen groei enwelzijn. 'Men is liever welvarend dan rijk.' Maar dan zullen we toch moetennadenken over de vraag hoe we die welvaart vormgeven, beklemtoont JoepBolweg.

Het vraagstuk van de onderklasse, nummer zes op de ranglijst vanVolkskrantlezers, krijgt eveneens veel bijval. Volgens Rutger Claassenvormt de nieuwe onderklasse een 'sociaal-cultureel drama', maar dieomschrijving schiet sociologe Talja Blokland in het verkeerde keelgat. 'Hetis geen psychologisch probleem dat in de hoofden van de mensen zit.' OokFrank Kalshoven noemt dit meer een economisch dan een sociaal-cultureelvraagstuk. Hoe dan ook sluit de netwerksamenleving veel mensen uit, vindthet panel. Hoe kunnen we meer mensen meer kansen geven?

Ook het onderwijs scoort hoog, precies als bij de Volkskrantlezers. Devele drop-outs vormen een serieus probleem, maar niet het enige, betoogtHenriëtte Maassen van den Brink. We hebben de mond vol van dekenniseconomie, maar we weten niet hoe wij ons onderwijs daarop moeteninstellen. 'Ook talenten aan de bovenkant blijven onbenut.' Onderwijs isniet alleen een probleem van de nieuwe onderklasse, beaamt James Kennedy.Het vraagstuk is groot genoeg om een eigen notering op de Sociale Agendate rechtvaardigen.

Hetzelfde geldt voor het vraagstuk van integratie, ook al scoorde ditonder Volkskrantlezers slechts middelmatig. Halleh Ghorashi en TaljaBlokland hebben zich van meet af aan gestoord aan de formulering datsommige allochtonen onvoldoende hun best doen om Nederlander te worden.'Veel reacties op de Volkskrantwebsite ontkrachtten die stelling. Ik benhet daarmee eens', aldus Ghorashi. Volgens Talja Blokland is integratievooral een kwestie van toegang tot netwerken en onderwijs. 'Zo moeten wehet vraagstuk benaderen.'

Vraagstuk nummer vijf staat daarna ook snel vast. 'Volgens deVolkskrantlezer heeft niemand schuld behalve de manager', heeft Maassen vanden Brink al opgemerkt. Typisch een probleem van de sociale sector, meentJoep Bolweg. 'Managers in het bedrijfsleven zijn niet beter, maar ze hebbenhet gewoon minder moeilijk.' In de publieke sector worden wanhopigepogingen ondernomen om een rationele structuur aan te brengen, vandaar aldie outputmetingen en tevredenheidsmonitoren. Managers proberen zo tegemoette komen aan de steeds hogere kwaliteitseisen van burgers. De discrepantietussen vraag en aanbod in de publieke dienstverlening is een serieusprobleem, vindt het panel.

Over het gebrek aan omgangsvormen is er meer meningsverschil. 'Ik wilgeen fatsoen op de agenda, maar aandacht voor sociaal kapitaal', verzuchtBlokland. 'Toch wordt dit wel degelijk als een probleem ervaren',repliceert Boutellier. 'Hier duidt premier Balkenende op, met zijnwaarden-en-normenverhaal, alleen komt dat niet over.' Hoe moet je jegedragen in een samenleving die steeds assertiever en gelijker wordt? Ja,hiermee wordt geworsteld, besluit het panel.

Zo blijven er twee vraagstukken over waaruit de wetenschappers willenkiezen omdat die, samen met de eerdergenoemde zes, op ieders lijstje haddengefigureerd; de zorg voor ouderen en zieken en de spanning tussenruimtelijke ordening en milieu. 'Het zou bizar zijn als we het milieu nietzouden kiezen', verklaart Van Doorne-Huiskes. Kalshoven: 'Het is een zooiin Nederland.' Bovendien, 'veel ouderen vinden het juist problematisch omals zielig te worden behandeld. Ze willen als zelfstandige burgers wordenbeschouwd', meent Ghorashi. 'En de zorg voor zieken dan?', probeert JamesKennedy, 'in de zorg voor demente bejaarden zijn grote tekorten'. Dat valtonder de kwaliteit van publieke dienstverlening, vindt het panel. Het wordtdus het milieu.

Wordt vervolgd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden