De grote verdwijntruc van hulpgeld voor Afghanistan

KABUL ‘Iedereen weet dat er dagelijks miljoenen dollars uit Afghanistan worden weggesluisd’, zegt generaal Mohammad Asif Jabarkhil in zijn kantoor, slechts meters verwijderd van de douanepoortjes van vliegveld Kabul....

Generaal Jabarkhil is hoofd van de douane in Kabul en vertelt over de ‘minstens 5 miljoen dollar’ die hij wekelijks in koffers – soms pallets vol – per vliegtuig ziet verdwijnen. Tenminste 3,1 miljard dollar werd zo sinds 2007 Afghanistan uitgevoerd, beaamt Jabarkhil op basis van douanedocumenten die de Amerikaanse krant The Wall Street Journal onlangs inzag. Het is de grote verdwijntruc van Afghaans hulpgeld.

Tot op zekere hoogte is het nog legaal ook. ‘Iedere Afghaan mag ongelimiteerd geld meenemen naar het buitenland, zolang je maar een douaneformulier invult’, zegt Jabarkhil. De crux zit hem in de herkomst van het geld: die is mogelijk wel illegaal, maar daar heeft tot nu toe niemand naar gevraagd. ‘Het systeem deugt niet’, zegt Jabarkhil. ‘De Afghaanse overheid heeft een legale manier bedacht om illegaal geld het land uit te krijgen.’

Onderzoek naar corruptie
Het geldschandaal is sinds juli onderwerp van een grootschalig corruptieonderzoek, waar ook familieleden en kennissen van president Karzai aan onderworpen worden. Want in een land met een bruto nationaal product van 13,5 miljard dollar per jaar, is het vrijwel onmogelijk dat de 3 miljard verdwenen dollars louter eerlijk verdiend zijn. Jaarlijks wordt meer geld via Kabul weggevlogen dan de Afghaanse overheid landelijk binnenhaalt aan belastingen.

‘Waar komt dat geld toch vandaan?’, dachten ook Amerikaanse corruptieonderzoekers. Het bedrag is zo groot dat zij vermoeden dat hulpdollars die zijn bedoeld voor de wederopbouw van Afghanistan in zakken van corrupte ambtenaren verdwijnen. Ook opbrengsten van de opiumproductie en drugsgeld van de Taliban zouden via het vliegveld worden weggesluisd naar veilige bankrekeningen in het buitenland.

‘Het geld groeit hier niet aan de bomen’, zei een anonieme Amerikaanse functionaris die onderzoek doet naar corruptie en financiering van de Taliban, eind juni tegen The Wall Street Journal. ‘Het lijkt er verdraaid veel op dat onze belastingcenten worden gestolen.’

Villa’s in Dubai
Dat is nog niet alles. Het is voor de douanier Jabarkhil overduidelijk dat veel meer 3 miljard dollar is verdwenen. ‘Belangrijke politici en zakenmensen stappen vaak op een vliegtuig geparkeerd op het speciale vip-platform van de luchthaven, zonder dat hun bagage wordt gecontroleerd.’

Pogingen van het douanehoofd om de uitvoer van geld te stoppen, zijn mislukt, zegt Jabarkhil gefrustreerd. ‘Een keer betrapten we een parlementariër met 30 miljoen dollar in zijn bagage. Hij pleegde een paar telefoontjes met machtige Afghanen en mocht toen toch doorlopen.’ Degenen die geld wegsluizen worden volgens Jabarkhil door ‘de hoogste kringen’ beschermd.

De favoriete bestemming van het geld dat via vliegveld Kabul wordt vervoerd, is Dubai, zegt Jabarkhil. ‘Daar gaat verreweg het meeste geld naartoe.’

Dat is niet toevallig. Sinds de invasie van de VS negen jaar geleden, is Afghanistan een goudmijn geweest voor een aantal Afghaanse zakenmensen en toppolitici. Een aantal van hen heeft luxe villa’s gekocht in Dubai, zo ontdekte onlangs The Washington Post. Onder de kopers zijn de broer en neef van de Afghaanse president Karzai, een ex-vicepresident en de broer van Mohammad Qasim Fahim, een van de vicepresidenten.

Geen van de bobo’s is tot nu toe betrapt met illegale dollars in zijn bagage. Het meeste geld dat via vliegveld Kabul verdwijnt, wordt namelijk niet door henzelf in koffers vervoerd, maar door tussenmannen van schimmige hawalakantoren. Hawala’s zijn islamitische geldwisselkantoren die al eeuwenlang opereren in de moslimlanden.

Een geldtransactie via een hawalakantoor werkt ongeveer zoals via het in Europa bekende Western Union. Zowel de zender als de ontvanger van het geld heeft geen bankrekening nodig. Een Afghaan die naar een hawalakantoor in Kabul gaat, geeft een zak geld af. Dat geld kan de ontvanger waar ook ter wereld bij een ander hawalakantoor ophalen. Het geld wordt door een tussenman gebracht, of het ontvangende hawalakantoor schiet het geld voor.

Hawala’s zijn legaal. Het probleem voor corruptieonderzoekers is echter dat de hawala’s meestal alleen de naam van de Afghaanse hawala noteren en de buitenlandse hawala die het geld ontvangt. De naam van de zender van het geld wordt lang niet altijd in de boeken vermeld. Een ideale constructie voor iemand die anoniem geld wil wegsluizen.

Op de grootste geldmarkt van Kabul, Sharay-e-Shahzada, is hawala in de praktijk te zien. Honderden Afghanen en geldwisselaars krioelen door elkaar. Hawalahandelaren bladeren door notitieblokjes met cijfers en codes om hun administratie te tonen. Hier en daar staan namen, maar die komen niet in de computeradministratie voor, grinniken ze.

Amerikaanse corruptieonderzoekers zeggen dat zich onder de hawalaklanten die dagelijks miljoenen dollars vanuit Afghanistan naar het buitenland verschepen, ook hoge functionarissen van de regering-Karzai bevinden. Vicepresident Mohammad Qasim Fahim en een broer van de president worden genoemd.

Korting op hulpgeld
De VS besloten in juli om de hulp aan Afghanistan met 3,9 miljard dollar te korten na berichten over corruptie en over het geldschandaal via vliegveld Kabul. ‘Ik ben niet van plan nog een dubbeltje hulp aan Afghanistan te geven tot ik het vertrouwen heb dat Amerikaans belastinggeld niet misbruikt wordt om de zakken te vullen van corrupte Afghaanse overheidsdienaren, drugsbazen en terroristen’, zei congreslid Nita Lowey.

Onlangs werd de relatie tussen Karzai en de VS opnieuw op scherp gezet over de geldkwestie. Karzai nam deels de controle over van de anticorruptie-instelling die een inval deed in het grootste hawalakantoor. Hij wees een commissie aan die corruptieonderzoeken moet ‘herzien’. De VS beschouwen zijn zet als een poging om mensen dicht bij hem te beschermen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden