De eerste keer. En de tweede. En de derde.

Minister Rouvoet (voor Jeugd en Gezin) is bezorgd over de seksuele moraal van jongeren. Onderzoekers delen die zorg niet. En jongeren zelf irriteert het....

Menno was bijna 17. Renate 21. Ze ontmoetten elkaar op Kreta. Zij was daar met haar ouders en hij met de zijne. De eerste avond keken ze in een café naar het wereldkampioenschap rugby op tv – maar hun gedachten waren ergens anders. De tweede avond zoenden ze op het strand. ‘Het decor was superromantisch’, vertelt Menno. ‘Daarna ging alles snel. We liepen naar haar hotelkamer en hebben elkaar uitgekleed. Er was weinig voorspel, dat verbaasde me eigenlijk wel. Ik vond het onwennig. Je weet zo’n eerste keer toch niet precies wat je moet doen. We hebben het missionarissenstandje gedaan – en even wat oraals. Zij had duidelijk meer ervaring dan ik.’ Het was de eerste en de laatste keer dat Renate en Menno elkaar zagen. Menno, 18 inmiddels: ‘Ze woont in Duitsland. Maar daar zit ik niet mee. Het was misschien leuker geweest als ze de liefde van mijn leven was, maar het was goed zo.’ Volgend jaar doet hij eindexamen vwo.

De eerste keer – een van de herinneringen die je je leven lang met je meedraagt. Met wie je het deed, en hoe, en wanneer, en hoe het voelde.

Hoe beleven jongeren van nu hun ontmaagding? Staat of valt je seksuele carrière bij de kwaliteit van die eerste keer? Wordt de prille seks niet bij voorbaat bedorven door de rauwe seksuele boodschappen waaraan kinderen op internet worden blootgesteld? En is 13 tegenwoordig écht een normale leeftijd om de geslachtsdaad in praktijk te brengen? ‘13 is best jong’, vindt Gina. De vmboscholier spreekt uit ervaring. Ze was 13 toen ze vorig jaar ontmaagd werd door haar vaste vriendje, op zijn kamer. ‘Hij had het al een paar keer gevraagd, maar ik zei telkens nee. Pas toen we vier maanden iets met elkaar hadden, heb ik ‘ja’ gezegd. Want we waren heel serieus met elkaar.’ Drie maanden later ging de verkering weer uit. Maar Gina heeft geen spijt. ‘Ik was wel jong, maar ik was eraan toe. Het was het juiste moment met de juiste persoon. En het was fijn. In het begin deed het even pijn. Maar eh, toen hij er eenmaal in zat – om het maar zo te zeggen – gaf het een heel prettig gevoel.’

De gemiddelde leeftijd waarop jongens en meisjes voor het eerst met elkaar naar bed gaan, daalt. Ze doen het nu een half jaar vroeger dan pakweg tien jaar geleden. Op 17-jarige leeftijd heeft de helft het gedaan. Of zoals Brigitte (16, 4de klas havo) het zegt: ‘Ik heb vriendinnen die nog nooit hebben getongd en vriendinnen die al met drie jongens naar bed zijn geweest.’ Ouders zijn vooral bang dat hun kinderen te vroeg met seks beginnen. Maar Gina is met haar 13 jaar een uitzondering. Op die leeftijd wordt hooguit 3 procent van de meisjes ontmaagd en 8 procent van de jongens. Toch hebben ouders niet helemaal ongelijk wanneer ze zich zorgen maken over seks op jonge leeftijd. Hoe lager de leeftijd des te groter de kans op dwang. En een gedwongen ontmaagding vergroot het risico op een moeizame seksuele carrière. Volgens cijfers uit het rapport Seks onder je 25ste van de Rutgers Nisso Groep komt dwang niet vaak voor. Het overgrote deel van de jongens en meisjes wilde het de eerste keer; 10 procent van de meisjes werd overgehaald, 2 procent voelde zich gedwongen. Dat de een de ander overhaalt, overkwam Gerard (18, mbo). ‘Ik was 12 en hij 14. Hij was al jaren mijn beste vriend. We logeerden vaak bij elkaar. En opeens begon hij tijdens zo’n logeerpartij met me te vrijen. Hij probeerde en keek hoe ver hij kon gaan. En ik liet het toe. Ik vond het spannend. Nieuwsgierigheid voerde de boventoon, ja. Het was niet naar, maar ook niet heel erg fijn. Ik houd het op neutraal.’ Gerard vond zichzelf eigenlijk te jong. Ook al beperkte de eerste keer zich tot mond en hand, voor Gerard voelde het wel degelijk als een ontmaagding. Hij wist op z’n 12de niet eens dat er zoiets als mannenliefde bestond. En dat hij zelf homo was, zou hij pas op zijn 16de ontdekken, toen hij smoorverliefd werd op een jongen. Maar je laten overhalen is ook een beslissing. Een beslissing die doorgaans weinig schade berokkent. ‘Het is achteraf bezien hooguit een beetje jammer’, zegt Gerard. ‘Als je 12 bent, weet je niet goed wat de waarde van zoiets is. Het is natuurlijk mooier als je het uit liefde doet. Maar ik kan niet zeggen dat het me slecht heeft gedaan.’ In de wachtkamer van de seksuoloog zitten weinig mensen die hun seksuele carrière te vroeg zijn begonnen. Seksuologen hebben juist hun handen vol aan mensen die in hun puberteit níét aan seks zijn toegekomen. Bijvoorbeeld kinderen uit een streng christelijk of islamitisch gezin. Of kinderen die werden opgeslokt door zorgen om hun ouders of aan topsport deden. Je moet seks niet te lang uitstellen, zegt dan ook de Haarlemse seksuoloog Ingeborg Timmerman. ‘Tussen je 10de en 20ste ben je vaker verliefd, makkelijker ontvlambaar. En dan gaat seks een stuk soepeler.’

De kans op een bevredigende eerste echte vrijpartij is groter naarmate jongeren hun seksuele ervaring stapsgewijs hebben opgebouwd. Van zoenen en strelen via elkaar met de hand bevredigen tot de daad, zit gemiddeld 2,5 jaar, blijkt uit de gegevens van Rutgers Nisso Groep. En de meeste jongeren werken het rijtje keurig in deze volgorde af. Brigitte (16, 4 havo) en haar vriend passen precies in dat plaatje. Ze waren 15 toen ze het de eerste keer met elkaar deden. ‘Je gaat steeds verder met elkaar. En we werden steeds nieuwsgieriger. Na vier maanden verkering namen we het besluit om met elkaar naar bed te gaan als zich een geschikt moment voordeed. Drie weken later lagen we in bed te knuffelen en zei hij: ‘Ik heb hier een condoom. Zou je het nu willen?’ Achteraf bleek hij veel zenuwachtiger geweest te zijn dan ik. Dat had ik eigenlijk al wel gemerkt toen hij het condoom omdeed. Hij was best bang dat het niet zou lukken. Ik kon me er makkelijk aan overgeven, waardoor het heel prettig was.’ Daniël (17, 4 havo) heeft met zijn vriendin (17) eerst een paar keer besproken of ze het wel zouden doen voordat het na twee maanden verkering zover was. Ze lagen, alleen thuis, naast elkaar tv te kijken op haar smalle meisjesbed. Een ‘leuke ervaring’, meldt Daniël droogjes. Hij kan zich nog goed herinneren dat hij na afloop tevreden bij zichzelf dacht: ik heb het gedaan. ‘Dat voelde best apart.’

Ouders hebben meer invloed op de aard en kwaliteit van het seksleven van hun kinderen dan ze doorgaans denken. In gezinnen waar ouders betrokken zijn bij het doen en laten van hun kinderen, worden jongeren later seksueel actief en hebben ze minder sekspartners. Ook de opvattingen van ouders doen ertoe. In gezinnen waar ouders geslachtsgemeenschap op jonge leeftijd afkeuren, is de kans dat kinderen op jonge leeftijd gaan experimenteren kleiner. Een stabiel nest beschermt jongeren tegen akelige (eerste) ervaringen. ‘Iedereen kan de pech hebben dat hij of zij een sekspartner treft die over alle grenzen heen banjert’, zegt Timmerman. ‘Jongeren met een stabiele achtergrond lopen makkelijker voor zo’n partner weg. Ze zijn eraan gewend dat met hun wensen en verlangens rekening wordt gehouden en zullen dat vanzelfsprekend ook verwachten van hun sekspartner.’ En wat als de eerste vrijpartij ondanks alles toch in het water valt? Suzanne (17, 5 vwo): ‘Mij viel het tegen. Iedereen heeft het voortdurend over seks en klaarkomen. Daardoor had ik verwacht dat het spectaculair zou zijn. Ik heb een heel lieve vriend, en ja, ik kwam klaar, maar om nou te zeggen: ‘Wow...’. Nou, nee.’ Elise (17, mbo) vond er zelfs helemaal niks aan. ‘Het deed pijn. Ik kwam niet klaar. Het duurde maar kort. Het enige positieve dat ik erover kan zeggen is dat het gebeurd is.’ Als de eerste keer wat minder plezierig is, heeft dat geen nadelig effect op het latere seksleven, weten de deskundigen.

Als het om anticonceptie gaat, doet de Nederlandse jeugd het ‘ge-wel-dig’, vindt de Arnhemse Rutgersarts Olga Loeber. Maar liefst 93 procent van de meisjes en 90 procent van de jongens gebruikt een middel om een zwangerschap te voorkomen. Veel stelletjes gaan ‘double Dutch’ en vrijen met zowel een condoom als de pil. Wat maakt dat er dan toch zo’n ophef is over de seksuele moraal van jongeren? Vorige maand liet de tv-reportage Sex sells jongeren aan het woord die zeggen op jonge leeftijd (13, 11, 7 jaar) seks te hebben gehad. Het is het verhaal van de ‘breezersletjes’: jonge meisjes die het met iedereen doen, al dan niet in ruil voor een breezer. ‘Die groep bestaat’, nuanceert Rik van Lunsen, hoofd van de afdeling seksuologie van het Amsterdamze ziekenhuis AMC. ‘Maar het is een kleine – overigens in alle opzichten minder bedeelde – groep kinderen; hooguit 3 procent van het totaal. Dat is uit en te na onderzocht. Ik snap niet dat ze er telkens opnieuw mee aankomen.’ Toch concludeerde minister Rouvoet van jeugd en gezin dat de seksuele moraal onder jongeren is losgeslagen. En twee weken geleden publiceerde journalist Myrthe Hilkens haar boek McSex over de ‘gepornificeerde’ samenleving. Volgens Hilkens leidt het bombardement aan tv-, video-, en internetbeelden van eeuwig willige vrouwen die zich op elke straathoek en in elk standje laten nemen tot verwrongen opvattingen over seks. De seksuologen halen de schouders op. ‘We zouden graag onderzoeken wat het effect is van porno en videoclips op de seksuele moraal’, verzucht een woordvoerster van de Rutgers Nisso Groep. ‘Want daar is eigenlijk heel weinig over bekend.’

Verwrongen opvattingen? De eerste keer zijn de meeste jongeren, blijkt uit gesprekken met hen, al blij als ze het missionarissenstandje tot een goed einde brengen. De 17-jarige Daniël: ‘Porno is fantasie, niet de werkelijkheid. Dat snappen we heus wel.’ Volgens biologielerares Det van Gils, die al 25 jaar seksuele voorlichting geeft, irriteert het geklaag over hun seksuele moraal veel middelbare scholieren. ‘Ze willen niet worden neergezet als de generatie die totaal is doorgesekst.’ En dat ouders zich zorgen maken over de seksuele moraal van de jeugd is van alle tijden. ‘Vroeger sprak men schande van al die kinderen die rondneukten in de bosjes. Tegenwoordig is de angst dat het gebeurt in een kelderbox’, zegt Timmerman. Het is allemaal angst voor verschuivingen in de seksuele moraal. En dat die verschuift, staat vast. Bij jongeren én volwassenen. In 1968 vond driekwart van de Nederlanders dat een meisje niet naar bed mocht met de jongen van wie ze hield. Nu vindt de overgrote meerderheid dat het wél kan. Maar verder: voor de meeste jongens en meisjes is seks nog wel degelijk iets intiems. Iets wat je doet in je eigen bed en wat je bewaart voor een ‘speciaal iemand’, zoals Merel (23) het uitdrukt. Toen zij een paar jaar geleden tijdens carnaval verliefd werd, was hij verkleed als piraat en zij als zigeunerin. Ze was 17 en zat op de havo. Ze had weleens gezoend en gefriemeld met kleren aan. ‘Meer durfde ik echt niet. Ik was bang dat het niet lekker zou zijn. Dat ik zou moeten doen alsof het lekker was. En dat ik het niet goed zou doen. Mijn vriendje wachtte rustig tot ik zover was. Hij wilde zich niet opdringen en liet het initiatief aan mij. Maar ik wist niet wat ik met dat ding van hem moest doen. En dus deed ik niks.’ Na vijf maanden nam hij toch maar het initiatief. En Merel was blij toe. ‘Het is toch wel het intiemste wat je met elkaar kunt doen. Je bent superdicht bij elkaar.’ Zes jaar later heeft Merel met acht verschillende jongens het bed gedeeld: ‘Als je eenmaal over die drempel heen bent, gaat het snel.’ Want dat is de grootste verandering in de seksuele moraal onder jongeren: de snelheid waarmee een vriendje of vriendinnetje geschikt bevonden wordt om het bed mee te delen. De helft van de jongeren die voor het eerst neukt, doet dat met een partner die ze minder dan drie maanden kennen. Voor een puber is drie maanden een eeuwigheid. Na de eerste keer gaat het met het volgende vriendje of vriendinnetje vaak nog sneller. Zo komt het dat de helft van de 17- jarige meisjes die ervaring heeft met seks, het met twee of meer partners heeft gedaan. Bij jongens ligt dat aantal hoger.

De grootste fout die volwassenen kunnen maken is volgens Timmerman jongerenseks vergelijken met volwassen seks. ‘Ze zijn aan het oefenen en aan het experimenteren. Dan kun je weleens uit de bocht vliegen en achteraf ergens spijt van krijgen. Maar het overgrote deel van de jongeren experimenteert binnen veilige grenzen.’ Merel slaapt al weer maanden alleen. ‘Elke keer met iemand anders naar bed is minder leuk. Het wordt ook een automatisme: je gaat met iemand uit en dus ga je met elkaar naar bed omdat het anders niet ‘af’ is of zo. Het is leuker om het even uit te stellen. En het is sowieso veel leuker om te vrijen als je verliefd bent.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden