'De duivel is in Rusland actiever dan ergens anders'

Elke middag drijft vader German duivels en demonen uit. Hij gaat hen te lijf met een kruis, een emmer wijwater en een flesje heilige olie uit Jeruzalem....

Honderden mensen, samengepakt in de kapel in het klooster van de Heilige Drieëenheid, veertig kilometer ten noorden van Moskou, knielen devoot op de harde plavuizen. Ze zijn uit alle hoeken van de voormalige Sovjet-Unie gekomen om zich van het kwaad te laten bevrijden. Als vader German het wijwater in hun gezicht plenst en zijn kruis tegen hun voorhoofd drukt, deinzen ze terug alsof ze worden geslagen. Een vrouw begint te gillen en valt slap op de vloer.

Vader German Tsjesnokov - een indrukwekkende verschijning met zijn grijze baard, lang, achterovergekamd haar en zwarte monnikspij - is speciaal door de Russisch orthodoxe patriarch aangesteld om 'onreine zielen' te redden. 'De duivel is in Rusland actiever dan in andere landen', zegt vader German na afloop van zijn dagelijkse ritueel. 'In andere landen zijn ze niet orthodox, daar hoeven de mensen niet meer op het eeuwige leven te rekenen. In Rusland wel, en dat probeert de duivel natuurlijk te voorkomen.'

Het kwaad heeft zich de laatste jaren in de ogen van de Russen vermenigvuldigd. Vroeger, in de Sovjet-Unie, was er maar één duivel: het kapitalisme; nu is er armoede, aids, huurmoord, drugsverslaving, burgeroorlog (en volgens vader German kun je daar make-up, rockmuziek en Hollywood-films bij optellen).

Niet alleen vader German, ook andere duiveluitdrijvers, gebedsgenezers, astrologen, en paragnosten kunnen in Rusland op een groeiend publiek rekenen. Het occultisme is bezig aan een comeback. Sociologen van de Moskouse Staatsuniversiteit ontdekten dat een derde van de Russen gelooft in de duivel en bijna de helft in hekserij. En niet de baboesjska's maar de hoog opgeleide jongeren interesseren zich het meest voor het bovennatuurlijke.

In de Sovjet-Unie waren god en de duivel ontmaskerd als verzinsel van de heersende klasse en werd de maatschappij volgens een wetenschappelijk plan bestuurd. Occultisme was taboe. Sovjet-burgers werd geleerd dat de wereld draaide volgens vaste wetten.

'Daarom kunnen de Russen de vrijheid nu niet aan,' zegt Vladimir Pravoterov, filosoof en hoofdredacteur van het maandblad Nauka i Religija. 'Ze kijken om zich heen, en wat zien ze? Een onbegrijpelijke chaos. Zeg nou zelf: Rusland is het land waar je de ene dag je geld op de bank zet en het de volgende dag kwijt bent, de premier wordt ontslagen omdat hij te populair is, en het leger een land binnentrekt zonder dat iemand schijnt te weten wie daartoe bevel heeft gegeven. De Russen voelen zich hulpeloos. Het occultisme geeft de mogelijkheid die chaos te verklaren en te beheersen, daarom is het zo in trek.'

In Rusland wordt het bovennatuurlijke van oudsher serieus genomen. Russen geven geen hand over de drempel en gaan niet terug naar huis als ze iets hebben vergeten, want dat brengt ongeluk. De nieuwe occulte trends uit het Westen hebben ze razendsnel overgenomen. In Moskou is een tiental bladen te koop die vol staan over astrologie, telepathie en aura-kijken. De Doema heeft een hoorzitting gehouden over de vraag of Rusland zich kan verdedigen tegen een buitenaardse invasie en het ministerie van Defensie heeft een astroloog aangesteld.

Niemand verbaasde zich toen in juni in Sint-Petersburg zeven mensen onder het instortend dak van een metrostation werden bedolven, en gouverneur Jakovlev zich publiekelijk afvroeg of er soms een hogere macht in het spel was. Tot 1960 had op die plaats een kerk gestaan, die was gesloopt voor de aanleg van het metrostation. Goddelijke wraak was de oorzaak van het ongeluk, dacht hij, en niet achterstallig onderhoud.

Bij vader German kunnen mensen terecht, die het geld en de connecties missen die nodig zijn om in Rusland geholpen te worden. Daar een meisje dat verlamd in een tot rolstoel omgebouwd kinderwagentje hangt. Daar een jongen met een kaalgeschoren hoofd die met lege ogen naar de glitterende iconen staart, en een meisje, zijn zus misschien, dat zijn hand pakt en hem een kruisteken laat slaan. Daar een man met bleke, ingevallen wangen. Bij de uitgang van de kapel besproeit hij ze nog eens met wijwater, alsof hij hen wil wapenen tegen de duivelse gevaren van het moderne leven. Een vrouw heft smekend haar gezicht op. 'Meer', vraagt ze. 'Meer alstublieft.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.