De dubbele moraal bij seksuele opvoeding

Met de beste bedoelingen, om hun dochters te beschermen, voeden ouders meisjes nog altijd op met seksuele schaamte. Ook in het onderwijs krijgen meisjes vaak een andere boodschap dan jongens.

Beeld Paul Faassen

Een vleesgeworden Mariabeeld staat in een wapperend, maagdelijk wit gewaad op een berg. Ze kijkt passief om zich heen. In het volgende shot stormen ridders op paarden naar boven - hun aantocht afgewisseld met beelden van zwemmende spermacellen. In deze kunstzinnige Duitse seksuele voorlichtingsfilm uit de jaren dertig wordt het al snel duidelijk: meisjes dienen kuis af te wachten tot ze worden veroverd door een wellustige krijger op een steigerend paard.

Tot veler ontsteltenis: deze norm geldt ruim tachtig jaar later nog steeds. Een braaf meisje wacht kuis af, een echte vent slaat toe. Toen een video van volkszangerzoon Dave Roelvink uitlekte waarin hij gepijpt werd in een bubbelbad, moest daarom niet hij, maar het meisje in kwestie de klappen opvangen. 'Ik werd weggezet als het pijpsletje,' vertelde ze later aan De Telegraaf. 'Nou sorry, geen medelijden mee', reageert ene Jetty. 'Tuurlijk is het niet netjes dat ze het gefilmd hebben, maar welk net meisje doet zulke handelingen ook als er een complete vriendengroep bij staat?' Roelvink werd juist beloond voor zijn gedrag: hij is inmiddels een veelgevraagd dj, kreeg drie realityseries en heeft de status van sekssymbool.

Tekst gaat verder onder de video.

Dubbele standaard

Het is geen geheim dat er een dubbele standaard bestaat, ondanks de seksuele revolutie en meerdere feministische golven. Meisjes en vrouwen worden beschaamd om hetzelfde gedrag waar jongens en mannen nog net geen medaille voor krijgen, met alle gevolgen van dien. De 21-jarige Milou Deelen trad er onlangs nog mee naar buiten dat mannen van het Groningse studentencorps een schandlied over haar seksleven hadden gemaakt dat ze lachend, in haar aanwezigheid, ten gehore brachten.

Die corpsballen staan niet alleen. Waar vroeger de boeman werd ingezet om te zorgen dat kinderen niet op gevaarlijke plekken kwamen, wordt seksuele schaamte nog altijd gebruikt als kinderschrik voor meisjes.

Op de website van Teen Vogue verscheen vorig jaar het artikel How to Get Your Parents to Stop Slut Shaming You, gescheven door Emily Lindin, initiator van The UnSlut Project. Ouders bedoelen het vaak goed als ze je slutshamen (het beschamen van vrouwen om hun seksualiteit), schrijft ze. Ze horen alarmerende verhalen over seksueel geweld en willen de veiligheid van hun dochters waarborgen door ze in te peperen dat brave meisjes bepaalde dingen niet doen, dat ze zich moeten bedekken omdat ze anders het verkeerde soort aandacht trekken.

'Het probleem is dat zolang ouders dit blijven doen, er steeds nieuwe generaties zullen opgroeien met het idee dat slutshaming normaal is', concludeert Lindin.

Die scheve seksuele verhouding is al sluimerend aanwezig voordat kinderen interesse krijgen in seks, of voordat ze zelfs maar kunnen lopen. Rutgers, het kenniscentrum voor seksualiteit, organiseerde daarom vorige week samen met GGD-en voor de twaalfde keer de Week van de Lentekriebels, een lesprogramma voor basisscholen over seksuele en relationele vorming.

Het thema van de projectweek was 'Respect', met als belangrijkste boodschap dat je mag zijn wie je bent en rekening moet houden met de grenzen van de ander. Geen overbodige luxe nu fenomenen als slutshaming, wraakporno en gelekte naakfoto's van beroemdheden bijna niet meer weg te denken zijn van internet. De kans wordt steeds groter dat jonge kinderen dergelijke beelden tegenkomen van vrouwen, en in mindere mate van mannen, die ook nog eens zonder toestemming zijn verspreid.

Tijdens de Week van de Lentekriebels werd met basisschoolkinderen gepraat over relatievormen, lichaam en seksualiteit, over wat mannelijk en vrouwelijk is en dat ze naar hun gevoel moeten luisteren.

'In het voortgezet onderwijs proberen we ze er vervolgens bewust van te maken dat er op het gebied van seksualiteit en relaties met twee maten wordt gemeten', zegt programmacoördinator Ineke van der Vlugt. 'Meisjes worden eerder als slet bestempeld, de angst voor reputatieverlies is groter. Van jongens wordt juist verwacht dat ze overal voor in zijn en geen onzekerheid kennen. Wij willen kinderen op tijd leren dat het heel onrechtvaardig is om op deze manier naar seksualiteit te kijken.'

Omdat het sommige kinderen thuis aan de juiste informatie ontbreekt, is seksuele vorming op scholen hard nodig. Het probleem begint al bij de namen die ouders aan de geslachtsdelen van hun kinderen geven. Op ouderfora wordt er druk over gediscussieerd. Kutje? Te seksueel geladen, te grof. Vagina? Te formeel, te medisch. Bij meisjes wordt de voorkeur gegeven aan bedekte termen als spleetje, muisje, tum, sassefrasser, plasser, meisjesbillen en voorbips, of zoals ik een uitgelaten kleuter onlangs hoorde zeggen: voorginabillen. Niet zo gek dat 23 procent van de door Rutgers ondervraagde jongetjes van 9 tot 12 jaar de stelling 'Een baby komt door het poepgaatje van de moeder naar buiten' als waar beoordeelde.

Uitgezonderd in de porno-industrie, ontbreken beelden van vagina's in het publieke domein. Dat is met mannelijke geslachtsdelen anders; loop een willekeurig museum voor oude kunst binnen, en je kunt je vergapen aan alle engeltjes die casual met hun piemeltjes poseren, aan de talloze blote kindekes Jezus en de uit marmer gehouwen Griekse heren met gedetailleerde minipenissen. Het mannelijke geslachtsdeel mag er zijn, fluisteren ze. En probeer dan maar eens een niet-geseksualiseerde vagina te vinden - of überhaupt een vagina. Succes.

'Dus dat van je zoon heeft een naam, en dat van je dochter een eufemisme (alleen maar wat het doet?). Dat verschil vind ik niet goed', reageert 'Egel' op ouders.nl op het voorgestelde 'plasser'. Want terwijl er een beetje schimmig wordt gedaan over het feit dat meisjes een vagina hebben - ook 'correcte' terminologie als 'schaamlippen' impliceert dat er daar iets heel duisters gebeurt - zijn ouders het er vrijwel unaniem over eens dat het bij jongetjes gewoon een piemel heet, een woord dat ze zonder problemen de rest van hun leven kunnen blijven gebruiken.

'Er is weinig onderzoek naar gedaan', zegt Ellen Laan, psycholoog en als seksuoloog verbonden aan het AMC, 'maar het is bekend dat het probleem al ontstaat door dingen wel of juist niet te benoemen. Voor het geslachtsdeel van jongens bestaan ook veel meer woorden.' Samen met collega-seksuoloog Rik van Lunsen schreef ze het in januari verschenen voorlichtingsboek Seks! Een leven lang leren, dat ouders en opvoeders bewust moet maken van hun angsten en vooroordelen, en van de mythes die er over seksualiteit bestaan.

'Het is belangrijk om in te zien dat seksualiteit alles met ontwikkeling te maken heeft en niet vastligt in de biologie', licht Laan toe. 'Natuurlijk zijn er hormonale en anatomische verschillen, maar het grootste verschil ontstaat doordat jongens en meisjes anders worden opgevoed. Het is seksisme in de dop: de seksualiteit van jongens wordt aangemoedigd, want boys will be boys, terwijl die van meisjes tot iets schaamtevols wordt gemaakt. Dat zie je al bij heel jonge kinderen, bij baby's zelfs. Als een jongetje aan zijn piemel zit, vinden we dat grappig en schattig, zo'n ontluikende jager. Maar als meisjes zoiets doen wordt het veel eerder afgestraft, terwijl het gewoon ontdekgedrag is. Masturbatie van jongens wordt ook normaler gevonden dan van meisjes.'

Volgens Van der Vlugt is het probleem dat we vaak met een volwassen blik naar kinderen kijken. 'Wij seksualiseren bepaald gedrag of bepaalde kleding, maar kinderen doen dat zelf nog helemaal niet.' Zo zie je op het strand peuter- en kleutermeisjes al met kleine bikinitopjes rondlopen. Ouders die hun dochters willen beschermen tegen steelse blikken suggereren daarmee, onbewust, dat er iets bijzonders te zien is. En voorlichtingsweken ten spijt: ook sommige basisscholen maken zich hier schuldig aan door met kledingregels te voorkomen dat meisjes 'te sexy' in de klas zitten, want ze zouden toch eens gevoelens los kunnen maken bij de jongetjes of de meesters. Maar sex is in the eye of the beholder, zegt ook Laan. 'Door dat soort kledingvoorschriften worden meisjes al op heel jonge leeftijd verantwoordelijk gemaakt voor grensoverschrijdend gedrag van anderen. En ze mogen geen aanstoot geven, maar krijgen tegelijkertijd van alle kanten de boodschap dat uiterlijk het allerbelangrijkst is. Dat is enorm schadelijk.'

Beeld Paul Faassen

'Het is ingewikkeld', vervolgt Laan. 'Ik leer mijn dochters ook dat ze 's avonds niet door smalle onverlichte steegjes moeten lopen. Je wilt je kinderen duidelijk maken dat ze niet overal veilig zijn, maar ze tegelijkertijd laten weten dat ze wel het recht hebben om daar te zijn. Dat is ook vaak het gebrekkige aan dat soort programma's op scholen. Het probleem wordt voor een groot deel bij de meisjes neergelegd, terwijl je vooral de jongens zou moeten leren wanneer er sprake is van grensoverschrijdend gedrag.

'Tegelijkertijd doen we ook jongens tekort. Soms krijgen ze met de paplepel ingegoten dat ze niet horen te huilen of over hun gevoelens mogen praten. 'Ben jij nou een echte vent?' Dat is een heel beklemmend en definiërend gedragspatroon. Ze zijn daardoor vaak minder ontwikkeld op sociaal en emotioneel vlak en lopen het risico om makkelijker grenzen over te gaan, omdat ze niet altijd zien dat die er zijn. Al moeten we niet uit het oog verliezen dat ook jongens en mannen slachtoffer van misbruik kunnen worden.'

Laat jongens dus lekker huilen en maak meisjes ervan bewust dat hun ontluikende seksualiteit geen schande is; het lijkt zo simpel. Leer ze dat er gevaren bestaan zonder ze het gevoel te geven dat ze die over zichzelf afroepen, en doe niet te geheimzinnig over doodnormale zaken. En denk, als je dan toch bezig bent, eens twee keer na voordat je het eerste vriendje van je dochter met een honkbalknuppel de straat uit jaagt. Behalve als het Dave Roelvink is, misschien.

Lees verder

'Ik sta op tegen vernedering en nu word ik nog tien keer harder geslutshamed'

Op de telefoon van Milou Deelen komen sinds gisteravond whatsappjes met foto's van piemels binnen. De 21-jarige student Europese taal en cultuur kijkt er nauwelijks nog van op. Sinds ze eerder die woensdag (internationale vrouwendag) een filmpje over 'slutshaming' op haar Facebookpagina plaatste, is er een stroom van reacties op gang gekomen, positieve, maar vooral ook negatieve.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden