'De beveiliging van Joden hoort er blijkbaar gewoon bij'

Joodse instellingen in Nederland lopen volgens de Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid (NCTV) niet meer risico op aanslagen dan andere instellingen. Joodse belangenorganisaties zien dat anders. Zij beveiligen scholen en synagogen al jaren op eigen kosten. De schietpartij in Brussel is aanleiding de overheid nog eens te vragen deze kosten te vergoeden.

Na de schietpartij bij het Joods Museum in Brussel heeft de Belgische politie de beveiling van Joodse instellingen opgeschroefd. Beeld ap

De praktijk wijst uit dat Joden onder vuur liggen, zegt Esther Voet, directrice van het Centrum voor Informatie en Documentatie Israël (CIDI). Zij doelt hierbij niet alleen op Brussel, maar ook op de twee Joodse broers die afgelopen zaterdag geslagen werden in de buurt van Parijs, een aanslag met vier doden op een joodse school in Toulouse in 2012 en op een aanslag op een bus met Joodse toeristen in Bulgarije in datzelfde jaar.

Antisemitisme
'Ik denk niet dat het geweld bij de grens ophoudt. Zeker niet in een klimaat waarin antisemitisme toeneemt.' Een controlecentrum in Buitenveldert in Amsterdam, hekken en camera's rondom scholen, beveiliging mee op jeugdkampen en extra portiers bij studentenfeesten: beveiliging is op Joodse aangelegenheden gebruikelijk. De kosten zijn volgens Voet ongeveer 1 miljoen per jaar. Het zwaartepunt ligt in Amsterdam waar de Joodse gemeenschap zich concentreert. Daar wordt ongeveer acht ton aan beveiliging uitgegeven, voornamelijk aan scholen. Joodse ouders draaien op voor deze kosten. Zij betalen jaarlijks zo'n 1200 euro schoolgeld.

Om deze lasten te verlichten keert stadsdeel Amsterdam Zuid sinds 2010 subsidie uit: 665.000 euro verspreid over vier jaar. 'De veiligheid van kinderen moet niet in gedrang komen door de hoge kosten van de ouders', zegt stadsdeelvoorzitter Sebastiaan Capel. De subsidie wordt volgens hem toegekend als bijdrage van de gemaakte kosten. Het stadsdeel onderzoekt niet of er ook concrete bedreigingen zijn. 'Het gaat er meer om dat deze groep zich bedreigd voelt. Ze zouden geen kosten maken als ze daar geen aanleiding toe zien.'

Gisteren riepen het CDA en de VVD in Amsterdam de gemeente op tot een hogere vergoeding voor Joodse beveiliging. 'Het incident in Brussel, Joden met een keppeltje die op straat worden bespuwd, er is genoeg aanleiding', zegt Daniel van der Ree van de Amsterdamse VVD.

Meer risico
De meeste beveiliging wordt geregeld door Stichting Bij Leven en Welzijn (Blew). Als reden voor de uitvoerige beveiliging wijst de woordvoerder Ron van der Wieken op de incidenten elders in Europa en de moeilijke positie van het vervolgde Joodse volk door de eeuwen heen. Concrete incidenten noemt hij uit veiligheidsoverwegingen niet, wel dat vandalisme en het gooien van stenen en molotovcocktails naar joodse instellingen zijn afgenomen sinds zij zijn gestart met de zichtbare beveiliging. 'We smoren het liever in de kiem in de hoop dat wij meer narigheid voorkomen. Als je Joods bent, gaat dat nu eenmaal gepaard met meer risico.'

Rabbijn Lody van de Kamp ervaart dit anders. 'Ik loop dagelijks met mijn keppeltje door Amsterdam oost en west en ik heb nooit problemen.' Sinds Van de Kamp met pensioen ging als rabbijn werkt hij samen met Marokkaanse jongeren de wederzijdse beeldvorming tussen joden en moslims te verbeteren.

'De beveiliging is begonnen na aanslagen op synagogen in de jaren '70. Dat is nu niet meer aan de orde. Er is spanning tussen Palestijnse moslims en Israëli. Als vanzelf gaan joden ervan uit dat de moslims hier ook wel een bedreiging zullen zijn, maar niemand brengt goed onder woorden waarom en tegen wie we ons eigenlijk beveiligen. Ik heb laatst ook gevraagd waarom die hekken rond scholen er eigenlijk nog staan, maar een duidelijk antwoord kreeg ik niet. Beveiliging hoort er gewoon bij is de veronderstelling.'

De aanslag in Brussel vastgelegd met een beveiligingscamera. Beeld afp

Geen enkel risico
Dat er weinig incidenten zijn, betekent niet dat er geen beveiliging nodig is, zegt Aboed Shabi, voorzitter van het Joods bijzonder onderwijs in Amsterdam. 'Waarom zouden aanslagen in Brussel of Parijs geen impact hebben op Amsterdam? Het gaat terroristen alleen om Joodse doelen en zij zoeken plekken die makkelijk te bereiken zijn. Als wij niet beveiligen, kan het ons ook overkomen. Wellicht hebben wij het goed voor elkaar, omdat er relatief weinig gebeurt. Dat er geen grote incidenten zijn geweest in Nederland zegt helaas niks. Wij voelen de dreiging dagelijks en ik wil geen enkel risico nemen voor onze kinderen.'

Rabbijn Van de Kamp beaamt dat de veiligheid van scholen belangrijk is, 'maar we moeten niet overdrijven. Binnen de joodse gemeenschap doen we wat paniekerig terwijl we helemaal niet zo kwetsbaar zijn. Als de NCTV zegt dat we waarschijnlijk geen gevaar lopen, dan geloof ik dat. Beveiliging moeten we overlaten aan organen die daar over gaan. Dat ik joods ben, betekent niet dat ik beter dan anderen in kan schatten of ik wel of geen gevaar loop.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden