Het Eeuwige Leven johnny van elk 1936-2019

De beroemdste toneelknecht van Nederland

Hij was Toonaangever. Johnny van Elk was 28 jaar steun en toeverlaat van Toon Hermans, meestal achter de schermen maar soms op de bühne.

Dompteur Johnny van Elk.

‘Johnny, pak even de tennisracket en een tennisbal. Achter in de auto!’, roept Toon Hermans tegen zijn toneelknecht Johnny van Elk in zijn one-manshow. Die rent het toneel op en verdwijnt spoorslags weer achter de coulissen. Hij blijft minutenlang weg, terwijl Hermans ijsberend en met zijn grote blauwe ogen stuurs naar het plafond kijkend achterblijft. Het publiek ligt dubbel van het lachen, vooral als Johnny van Elk terugkeert en met gebaren probeert duidelijk te maken dat hij de sleuteltjes nodig heeft.

Johnny van Elk was de beroemdste toneelmeester van het land. Johnny van Elk stond Toon Hermans niet alleen achter de schermen terzijde, maar werd door hem ook regelmatig als aangever op het podium gehaald. ‘Johnny, kan je die salto nog maken?’

Hermans, die in de tweede helft van de vorige eeuw deel uitmaakte van de grote drie van het Nederlands cabaret (naast Wim Kan en Wim Sonneveld), overleed in 2000. Van Elk zou vanaf de jaren negentig zijn eigen carrière hebben, voortbordurend op zijn jaren bij Toon Hermans. Hij hield lezingen, was gast in de shows van zoon Maurice Hermans en liet zijn herinneringen opschrijven in het boek De Toonaangever - 27 ½ jaar achter de schermen bij Toon Hermans. Van Elk overleed 6 september op 83-jarige leeftijd in zijn woonplaats Zandvoort.

Johnny van Elk met Toon Hermans

Johnny van Elk werd geboren in Utrecht in een gezin met een broer en vijf zussen. Al heel jong was hij gefascineerd door het circus. Op 9-jarige leeftijd hij maakte de lagere school niet eens af meldde hij zich aan als acrobaat. Zijn kleindochter Monique Dijkman: ‘Hij kwam in dienst bij een Hongaar. Die beulde hem helemaal af. Hij kreeg echt klappen. Maar hij werd wel goed. Uiteindelijk nam hij zijn acrobatenrol over.’ Op zijn zestiende jaar doet hij de rol van de dompteur erbij. Hij werd bekend als ’s werelds jongste roofdierentemmer en had zijn eigen act met beren en leeuwen.

Met zijn echtgenote Corrie die drie meiden had uit een eerder huwelijk woonde hij in een woonwagen op een terrein, waar ook Toon Hermans zijn spullen had opgeslagen. Hier oefende hij op een grasveld. In 1961 vroeg Toon Hermans hem te helpen bij zijn optredens. Hermans-biograaf Jacques Klöters: ‘De eerste voorstelling was in Amicitia in Sneek en ze speelden die week vier dagen in vier verschillende theaters. ’s Nachts afbreken en ’s morgens om tien uur ergens anders in het land weer beginnen met opbouwen. De vierde dag in Nijmegen viel Van Elk in het slotnummer boven de volgspot in slaap. Toen hij wakker werd, was de zaal al leeg.’

Met Toon Hermans zou hij later zelfs naar Oostenrijk en Amerika gaan. Hij zei volgens Klöters privé ‘Toon’ tegen hem maar op de bühne was het ‘mijnheer Hermans’. Als er geen show was, gingen het toneelpersoneel en de muzikanten de WW in. Johnny van Elk niet, hij kreeg doorbetaald.’

Hij moest de gekste dingen doen voor Hermans, zoals contant geld brengen als hij toevallig in Davos een show aan het schrijven was (‘sorry, was ik vergeten’) of Toons vrouw Rietje naar Spanje rijden, omdat ze niet gewend was met de trein te reizen. ‘Maar hij moest ook orde brengen in diens chaotische bestaan’, aldus Klöters. Johnny aanbad Toon.

Nadat de samenwerking met Toon Hermans in 1989 ten einde kwam, keerde Van Elk terug bij het circus. Hij trad in dienst bij het Chinese staatscircus van Henk van der Meijden en echtgenote Monica Strotmann, waar hij jarenlang de opbouw en de kaartverkoop regelde. Ook was hij veertien jaar samen met Corrie betrokken bij het jaarlijkse Kerstcircus in Carré.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden