DDR-archief kan impasse in zaak-Kohl doorbreken

Het is het soort geval waarop de term 'ironie van de geschiedenis' van toepassing is. Helmut Kohl en zijn helpers willen geen verdere mededelingen doen over hun vroegere financiële machinaties....

Donderdag zag de parlementaire enquêtecommissie zich zelfs genoodzaakt bij de rechter om hechtenis te vragen van Hans Terlinden, een vertrouweling van Kohl. Hij weigerde voor de tweede keer te spreken.

Op dit moment van impasse blijkt uitgerekend de Stasi, de vroegere geheime dienst van Oost-Duitsland, het onderzoek vooruit te kunnen helpen. De ijverigste afluisteraar in de geschiedenis heeft Kohl vanaf zijn twintigste levensjaar gevolgd. Een dossier 'Helmut Kohl' lag bij de DDR-leiders op tafel. 'We hadden veel interessants', zegt de oude spionagebaas Markus Wolf.

Kohl is woedend dat het Stasi-archief een aantal transcripten van de afgeluisterde gesprekken van zijn medewerkers aan de pers gaf. De protocollen zijn volgens hem met 'misdadige middelen' verzameld door 'vervalsers'. Hij wil de zaak desnoods uitvechten voor het Constitutionele Hof.

Kohl krijgt op dit vlak steun van zijn partij. 'Illegaal opgenomen telefoongesprekken moeten in geen enkele juridische procedure worden gebruikt', zei de nieuwe partijleider Angela Merkel donderdag. De meeste commentatoren in de pers laten zich uit in soortgelijke bewoordingen. Volgens Die Zeit horen de protocollen 'in de gifkast, met een slot erop, ook voor journalisten, voor altijd'.

Als dat gebeurt, ontstaat een merkwaardige situatie: de banden, die wel eens net zo belastend voor Kohl zouden kunnen zijn als de beroemde Watergate-tapes voor Richard Nixon, blijven in het archief. De onderzoekers die elders geen bewijs kunnen vinden moeten doen of deze potentiële 'smoking gun' niet bestaat.

Uit de reeds gepubliceerde gesprekken blijkt, dat Kohl meer wist van de geheime rekeningen dan hij toegeeft. Het feit dat zijn regering in 1990 in het geheim een reeks Stasi-dossiers liet vernietigen, duidt erop dat er iets te verbergen viel. Interessant is de vraag of de DDR de informatie heeft gebruikt om CDU-politici te chanteren.

Gelukkig voor Kohl vindt de SPD, die de enquêtecommissie leidt, ook dat het materiaal niet mag worden gebruikt.

Maar de zaak is nog niet beklonken. Vooral Oost-Duitse politici zijn verontwaardigd over de gang van zaken. Waarom moeten openbare figuren in de voormalige DDR al tien jaar lang vrezen dat uit de Stasi-archieven belastende informatie naar boven komt, en wordt de deksel terug op de beerput gedaan zodra West-Duitse politici het slachtoffer worden?

'Het zou voor het democratische bewustzijn van de mensen rampzalig zijn als er een uitzonderingsregel geldt voor Helmut Kohl en andere prominenten uit het Westen', zei de minister-president van Saksen-Anhalt, Reinhard Höppner (SPD). De voormalige DDR-dissident Reinhard Schult sprak van 'klassenjustitie'.

Hier kan tegenin worden gebracht dat de onthullingen uit het Stasi-archief over Oost-Duitse politici uitsluitend hun activiteiten als informant van de Stasi betroffen. Dat dit openbaar zou worden gemaakt, is na de Wende democratisch vastgelegd in een wet op de Stasi-documenten.

Toch is in de afgelopen jaren ook in niet-Stasi-zaken gebruik gemaakt van Stasi-materiaal, bijvoorbeeld bij het proces tegen RAF-terroriste Monika Haas en in de parlementaire commissie die het buitenlandse handelsimperium van de DDR onderzocht.

De directeur van het Stasi-archief, Joachim Gauck, vindt dat de documenten wel kunnen worden gebruikt. Hij mag volgende week bij de enquêtecommissie verschijnen om dit te betogen.

Door zijn absurde spionage-ijver heeft de Stasi een erfenis achtergelaten, die ook tien jaar na het verdwijnen van de DDR nog een belangrijke rol kan gaan spelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.