PostuumDavid Graeber

David Graeber (1961-2020): academicus maar bovenal activist

Hij was de man van een boek over onzinbanen, en een boek over schuld. Maar niet minder was hij degene die de slogan muntte: ‘Wij zijn de 99 procent.’ 

Antropoloog David Graeber.Beeld AP

Het ware anarchisme van David Graeber school er wellicht in dat hij niet als anarchist aangeduid wenste te worden. Anarchisme was in zijn visie iets wat je in de praktijk bracht, geen vastomlijnde identiteit. Woensdag overleed de Amerikaanse antropoloog en activist (59 jaar oud) in een ziekenhuis in Venetië, zo maakte zijn vrouw Nika Dubrovsky donderdag via het sociale medium Twitter wereldkundig.

Graeber was hoogleraar aan de London School of Economics én activist ineen. In 2011 was hij een van de drijvende krachten achter Occupy Wall Street, de protestbeweging die begon in een park in New York en zich keerde tegen economische ongelijkheid en hebzucht . Hij kreeg de antikapitalistische slogan ‘Wij zijn de 99 procent’ toegeschreven.

‘Revolutionaire momenten veranderen onze politieke common sense’, zou Graeber later zeggen in De Groene Amsterdammer. ‘Ze markeren een breuk in wat mensen denken dat politiek wel en niet mogelijk is. Zodra mensen zich niet langer iets aantrekken van wat voor politiek realistisch doorgaat, opent zich een nieuwe wereld vol creatieve mogelijkheden.’

Graeber begon zijn academische loopbaan aan Yale, maar aan die instelling kreeg hij in 2005 geen vast contract. De wetenschap was ooit een toevluchtsoord voor excentriekelingen, mijmerde Graeber in 2015 in een interview in The Guardian – het was een van de redenen waarom hij er zijn heil zocht. Maar die utopie zag hij vervliegen. ‘Als je je nu niet een beetje als een professionele manager kunt gedragen, kun je afscheid nemen van het idee van een academische carrière.’

Onzinbanen

In de nasleep van de Europese economische en schuldencrises kreeg Graeber in 2011 bekendheid bij een groter publiek als auteur van een cultuurgeschiedenis van het concept schuld: Schuld, de eerste 5000 jaar.

Invloedrijk was zijn boek over onzinbanen (Bullshit Jobs, 2018), maar niet onomstreden. Iedereen onderkende het fenomeen van ogenschijnlijk nutteloze functies. Maar dat ruim eenderde van de banen onder die noemer zou vallen, zoals Graeber beweerde, werd volgens critici niet met cijfers onderbouwd. Daarmee geconfronteerd in een interview met de Volkskrant liep Graeber boos weg.

‘Het gaat mij niet alleen om bullshit jobs, maar ook om de bullshitisering van nuttige banen’, revancheerde Graeber zich na zijn terugkeer. Zie al het papierwerk dat verpleegkundigen moeten invullen, of de ‘tijdsbestedingsonderzoeken’ waaraan hij zelf als hoogleraar moest deelnemen.

De antropoloog verzette zich tegen het idee dat werken intrinsiek waardevol is, ongeacht het nut. ‘Er heerst een perverse moraal: je bent geen goed mens als je geen werk wilt doen dat je niet leuk vindt en dat vaak ook nog voor iemand die je niet aardig vindt. Wat is het enige waarover rechts en links het eens zijn? Meer banen, meer banen, meer banen!’ Opnieuw ontwaarde hij een consensus die hij niet accepteerde.

Lees ook

Een bijzonder interview met David Graeber: ‘Hmmm het gaat niet helemaal goed?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden