Daar zat hij: een breekbare 80-jarige, en hij kon alleen maar huilen en schreeuwen

Medische experts over de patiënt die hun kijk op het vak veranderde. Deze week: huisarts Selma Mogendorff (67).

Redactie
null Beeld Tzenko Stoyanov
Beeld Tzenko Stoyanov

'Het was zo'n man die ik nauwelijks op mijn spreekuur zag, een grote, sterke kerel die nooit iets mankeerde, een bouwvakker die hooguit langskwam als hij op zijn werk een knie had verdraaid of een hand had bezeerd. Altijd optimistisch, een tikje ondeugend ook, en duidelijk aanwezig. Alles gaat vanzelf over, zei hij altijd, en als dat niet zo is, dan is het je tijd. Hij werkte zeker tot zijn 70ste door, in zijn eigen bedrijf. Ik vroeg hem weleens of dat niet te zwaar was, of hij het niet eng vond, op zo'n bouwsteiger. Welnee wijfie, antwoordde hij dan. Hij bracht eens een bos bloemen mee, omdat ik niks aan hem verdiende.

'Ooit had hij me verteld, vrij achteloos, dat hij in de Tweede Wereldoorlog als jonge jongen in Duitsland te werk was gesteld. Ik kreeg niet de indruk dat hij daar verder iets over kwijt wilde dus ik vroeg niet door. Totdat hij ernstig ziek werd en ik regelmatig thuis bij hem langs ging. Hij was inmiddels aan het dementeren, in zijn hoofd keerde hij terug naar zijn jeugd: de beelden van toen lieten zich niet meer wegdringen. Daar zat hij, in zijn stoel achter het raam, een breekbare 80-jarige, en hij kon alleen maar huilen en schreeuwen. Een soort oerkreten waren het. O god, wat erg, dit kan niet waar zijn, riep hij dan. Of: het zijn geen mensen maar lijken, dit is mensonwaardig, jongens wat moeten we doen?'

'Wie weet wat hij allemaal heeft gezien. Misschien werkte hij in de fabrieken samen met mensen uit concentratiekampen? Het is vijftien jaar geleden, maar ik herinner me nog dat ik hem soms al hoorde jammeren als ik de voordeur binnenstapte. Het was hartverscheurend, er kwam zo veel verdriet naar boven. En ook schuldgevoel, denk ik. Hij had willen ingrijpen kennelijk maar wat had hij kunnen doen als jochie van 18?'

'Het lukte me niet meer om met hem in gesprek te komen. Op de vragen die ik stelde kwam geen coherent antwoord, hij riep steeds hetzelfde, hoe erg het was en hoeveel pijn het hem deed. Als ik het verleden samen met hem op een rijtje had kunnen zetten, had ik hem mogelijk tot rust kunnen laten komen. Maar ik kon hem niet meer bereiken. Hij zat als het ware de hele dag in de oorlog. Ik zag het en ik kon niets doen. Ik voelde me zo onmachtig.

'Zijn vrouw vertelde me dat hij haar nooit iets had verteld. Ze waren zelfs op vakantie geweest naar Duitsland. Al die jaren had hij het verleden weggestopt, verborgen onder een lading lolbroekerij. Dat was zijn overlevingsstrategie. Maar nu had hij geen keuze meer, de herinneringen kwamen en hij kon ze niet meer tegenhouden.'

Huisarts Selma Mogendorff. Beeld
Huisarts Selma Mogendorff.Beeld

'Had ik eerder maar een kleine aanwijzing gehad dat hij ergens mee zat, dan had ik vragen gesteld. Ik vermoed dat hij er heel lang niet aan toe was om zijn oorlogservaringen te bespreken. Nu besef ik dat patiënten niet altijd hun ware gezicht tonen, dat hun gedrag sterke emoties kan verhullen. Onder een laag van vrolijkheid kan veel pijn schuilgaan, maar ook vervelend gedrag kan een teken zijn van angst of verdriet. Ik ben daar sindsdien meer op bedacht, stel mezelf vaker de vraag: waarom doet de ander zo?

'Hij is uiteindelijk na een paar maanden overleden en ik was blij voor hem. Hij moet een angstige laatste levensfase hebben gehad. Al die beelden, zo lang geleden maar toch zo aanwezig. Als ik me dat probeer voor te stellen, maakt het me nog altijd verdrietig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden