'Cowboy' van Z-Afrika al maanden in de val

Het ANC promoveerde zijn voormalige guerrillastrijder Robert McBride tot diplomaat aan een bureau. Hij bleef echter terugverlangen naar zijn verleden....

Van onze correspondent

Hans Moleman

PRETORIA

De Zuid-Afrikaanse cowboy-diplomaat Robert McBride zucht nog steeds een cel in de Mozambikaanse hoofdstad Maputo. Ruim drie maanden duurt zijn gevangenschap nu al, en hoe meer tijd verstrijkt, hoe groter de vraagtekens worden in deze merkwaardige affaire. Dat hij in een val is gelopen lijkt wel zeker. Maar welke rol speelt Mozambique?

Op 9 maart werd McBride, directeur Azië bij het ministerie van Buitenlandse Zaken in Pretoria, in Mozambique gearresteerd op verdenking van wapensmokkel. Het incident baarde in Zuid-Afrika groot opzien, want de jonge diplomaat is een man met een apart verleden. McBride, een kleurling met Schots bloed in de aderen, maakte zich gehaat bij veel blanke landgenoten door de bomaanslag die hij als jonge ANC-guerrillastrijder pleegde op een bar in Durban in 1986. De aanslag kostte drie mensen het leven.

Na de machtsovername in 1994 promoveerde de ANC-leiding het om zijn gewaagde acties bekende kaderlid - hij bevrijdde onder de apartheid onder meer een gewonde strijdmakker uit een bewaakt ziekenhuis.

McBride werd chef van de directie Azië op Buitenlandse Zaken. Maar deze solide bureaufunctie nam bij de 34-jarige topambtenaar de hang naar meer spectaculaire bezigheden niet weg.

Volgens zijn vrouw Paula was Robert de afgelopen jaren betrokken bij een aantal niet nader omschreven geheime onderzoeken. Die zouden zijn opgezet door een klein groepje ANC-intimi dat geen vertrouwen heeft in de reguliere Zuid-Afrikaanse inlichtingendiensten van leger en politie, die nog steeds worden beheerst door functionarissen van het oude regime.

Zo zou McBride ook in Mozambique zijn beland: op geheime missie voor een officieel niet bestaande ANC-inlichtingencel, op zoek naar bewijzen tegen een duistere groepering die wapens zou smokkelen naar Zuid-Afrika.

De theorie is dat de groepering, die deels zou bestaan uit voormalige apartheidsagenten (de door het ANC gevreesde 'Derde Macht') wapens levert aan criminele syndicaten die zich in Zuid-Afrika bezig houden met zaken als geweldadige roofovervallen op geldtransporten. Het uiteindelijke doel: zware misdaad stimuleren, en zo de ANC-regering ondermijnen door aan te tonen dat ze de criminaliteit niet aankan.

Het lijkt er volgens de kenners van de schemerwereld van het oude regime in Zuid-Afrika sterk op dat McBride bij zijn naspeuringen lelijk in de val is gelokt. Hij vertrouwde in Mozambique namelijk op de hulp van Vusi Mbatha, een zwarte Mozambikaan die zijn diensten als informant eerder had verkocht aan de reguliere Zuid-Afrikaanse geheime dienst.

Het is een raadsel waarom McBride bij zijn zeer gevoelige missie uitgerekend op Mbatha meende te kunnen vertrouwen. Politie-informant Mbatha - 'briljant en professioneel' in de ogen van de Zuid-Afrikaanse politie - legde de afgelopen maanden in de Mozambikaanse gevangenis allerlei fantastische verklaringen af.

Zo zou hij de voornaamste bron zijn voor het verzonnen rapport van de legerinlichtingendienst over een coupplan van ontevreden ANC'ers.

Het rapport kostte enkele maanden geleden legerbevelhebber George Meiring de kop. Mbatha zou daarna ook nog eens de inlichtingendienst van de politie een soortgelijk verhaal op de mouw hebben gespeld, wat onlangs opnieuw tot rumoer leidde.

Het ANC bestempelt al de desinformatie uit de hoek van leger en politie als pogingen van de 'Derde macht' de regering te destabiliseren. Maar merkwaardig genoeg heeft de regering tot dusverre amper een hand uitgestoken naar haar geheim agent/diplomaat McBride, die als geen ander slachtoffer lijkt te zijn van de hele campagne. Voor Derrick McBride, Roberts vader, is het aanleiding genoeg om de ANC-leiding voor lafaards uit te maken.

Justitie in Maputo heeft McBride officieel in staat van beschuldiging gesteld op verdenking van 'spionage'. Hij zou volgens procureur-generaal Antonio Namburete 'zonder toestemming van Mozambique onderzoek hebben gedaan naar wapenhandel vanuit Mozambique, met het doel de informatie door te geven aan de Zuid-Afrikaanse regering'.

Het kan natuurlijk zijn dat de geheime missie van de vermetele directeur Azië van het ministerie van Buitenlandse Zaken te Pretoria de Mozambikanen gewoon bijzonder irriteert, en dat ze hem daarom het leven zuur willen maken.

Dat zou ook verklaren waarom het ANC, dat de van oudsher goede banden met de socialistische kameraden in Maputo koestert, er beschaamd vanaf ziet McBride te hulp te komen.

Maar toch. Als McBride er is ingeluisd door de Zuid-Afrikaanse 'Derde Macht', waarom stuurt Maputo de topambtenaar van het bevriende ANC dan niet gewoon naar huis?

Sommige waarnemers menen dat het web van intriges rond de affaire misschien nog een extra dimensie heeft. Die betreft de mate van betrokkenheid van de Mozambikanen bij de wapenhandel.

Er zijn aanwijzingen dat corrupte Mozambikaanse legerfunctionarissen het wapentuig leverden waarnaar McBride op zoek was. Was hij misschien op het spoor van zeer vuile zaakjes, die tot hoog niveau in Maputo doorlopen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden