Commissie doet premier Sharif radicale voorstellen om positie van vrouwen te verbeteren In Pakistan is een vrouw die verkracht wordt een misdadigster

Van premier Nawaz Sharif hoeven de vrouwen van Pakistan vermoedelijk weinig te verwachten. 'Sinds hij in februari aantrad heeft hij nog helemaal niets voor vrouwen gedaan', zegt Zohra Yusuf, secretaris-generaal van de Pakistaanse Commissie voor Mensenrechten (HRCP)....

Van onze verslaggever

Rob Vreeken

LAHORE

En dat terwijl Pakistan zich van de ene dag op de andere zou kunnen omtoveren van conservatief moslimland tot mondiaal koploper in de strijd voor gelijkberechtiging van de vrouw. Daarvoor is slechts één ding nodig: dat de regering onverkort het advies overneemt dat premier Sharif eind vorige week kreeg aangeboden van een speciale Commissie van Onderzoek voor Vrouwen.

De zwaar bemande commissie, nog ingesteld door toenmalig premier Benazir Bhutto, bepleit tientallen wetswijzigingen en maatregelen om de belabberde positie van de Pakistaanse vrouwen radicaal te verbeteren. Meest in het oog springend is het voorstel om eenderde van de zetels in het parlement, provinciale assemblées en lokale raden te reserveren voor vrouwen.

De bedenkers kregen ongetwijfeld inspiratie uit India. Een zelfde voorstel heeft daar al de status van conceptwet. In het Indiase parlement woedt sinds vorig jaar een discussie over de wet; de opponenten eisen dat een deel van de zetels naar vrouwen uit lage kasten gaat.

Mòcht Nawaz Sharif het 33 procentsquotum willen overnemen, dan staat ook hem maatschappelijk verzet te wachten. Maar Sharif heeft zo nu en dan getoond doortastend te kunnen optreden. En door zijn ijzersterke positie in het parlement is hij niet langer afhankelijk van de steun van de fundamentalistische Jamaat-i-Islami.

Vooralsnog blijft het behelpen. VN-organisaties wijzen telkens weer op de maatschappelijke ellende onder de vrouwelijke volksmassa's in Zuid-Azië. Het analfabetisme in Pakistan is uitzonderlijk hoog, vooral onder vrouwen. Ook Amnesty International wijst op de droeve staat van de burgerrechten van vrouwen.

Benazir Bhutto, die tussen 1988 en 1996 twee periodes de regering leidde, heeft daar weinig tot niets aan veranderd. 'De bedoelingen waren misschien goed, maar het leidde nergens toe', zegt Zohra Yusuf. 'Benazir Bhutto is niet alleen vrouw, zij is in de eerste plaats politicus. In het parlement steunde ze mede op de JUI, een kleine moslimpartij die vindt dat een vrouw helemaal geen islamitische staat kan leiden.'

Niettemin valt er een rijtje maatregelen op te noemen: een minister voor vrouwenzaken, enkele door vrouwen bemande politiebureaus, een bescheiden banenreservering bij de overheid. Probleem is dat de praktijk altijd weerbarstiger blijkt dan de intenties. Yusuf: 'In die politiebureaus werken vrouwen die de training missen om alert te zijn op vrouwenzaken. Volgens ons maakt het niets uit.'

De grootste steen des aanstoots voor de liberale Pakistani's ligt nog onaangeroerd: de huhdood-verordening, waarmee dictator Zia ul-Haq begin jaren tachtig het wetsstelsel trachtte te islamiseren. Onderdeel daarvan is de zina-verordening, die buitenechtelijke seks strafbaar stelt.

Een macaber aspect van de zina is de omgekeerde bewijslast voor slachtoffers van verkrachting: wanneer een verkrachting niet bewezen kan worden (en daarvoor zijn mannelijke ooggetuigen nodig), wordt de onteerde vrouw voor de rechter opeens iemand die buitenechtelijke seks heeft bedreven. En daarop staan zware straffen.

'Deze perverse realiteit', schrijft Amnesty, 'heeft mannen - in het bijzonder politie-officieren - aangemoedigd vrouwen te verkrachten, en heeft vrouwen ervan weerhouden aangifte te doen.'

Dat is ook wat de organisatie War Against Rape (WAR) verkrachte meisjes en vrouwen soms adviseert: dien maar geen aanklacht in, want voor je het weet sta je niet in de getuigenbank, maar in de beklaagdenbank. 'Het ligt eraan hoe onze advocaten de kansen inschatten', zegt Farrah, een WAR-activiste . 'Bovendien weegt mee het sociaal stigma dat vrouwen na een verkrachting krijgen. Ze hebben vaak geen leven meer.'

Daarom wijst WAR pogingen van de dader en zijn familie om vervolging af te kopen niet per se af. 'Bij een sterke zaak, als echt straf dreigt, kan de familie van het meisje wel 60 duizend tot 80 duizend roepies (ca. 3500 gulden) krijgen. '

De verhalen, meestal met ongeletterde dorpsmeisjes in de hoofdrol, zijn vaak schrijnend. De 15-jarige Jehan Mina bleek zwanger nadat een oom en een neef haar hadden verkracht. Omdat er geen getuigen waren, gingen de mannen vrijuit. Maar er was wel een dikke buik, dus kreeg Jehan wegens buitenechtelijke seks drie jaar celstraf en tien stokslagen.

Berucht werd de zaak (uit 1983) tegen de 18-jarige Safia Bibi. Zij was blind, dus kon ze haar verkachters niet identificeren. Ook bij haar was zwangerschap aanleiding voor stokslagen en drie jaar celstraf. De straf werd in beroep ongedaan gemaakt na protesten van vrouwen en mensenrechtengroepen.

Hetzelfde gebeurde overigens met de doodstraffen die werden uitgesproken wegens blasfemie; geen enkel vonnis werd in hoger beroep bevestigd.

In Pakistan bestaan een angelsaksisch rechtssysteem en de islamitische sharia op merkwaardige wijze naast elkaar. 'De rechters pikken eruit wat ze willen', zegt Cassandra Balchin van de organisatie Shirkat Gah, die rechtshulp biedt aan vrouwen.

Het is een van de vele verwarrende tegenstrijdigheden in de Pakistaanse samenleving, betoogt zij. 'Pakistan is een zeer complex land. Er zijn geen stellige uitspraken over te doen, ook niet wat de vrouwen betreft. In de tribale gebieden heersen extreem feodale, achterlijke toestanden, elders tref je een moderne industriële samenleving aan.

'Er zijn de laatste tijd heel positieve ontwikkelingen, ook in het rechtssysteem. Steeds vaker durven vrouwen naar de rechter te gaan bij een echtscheiding. En niet zelden gaat de voogdij dan naar de moeder .'

Ten onrechte wordt volgens Balchin de islam vaak gezien als oorzaak van vertrapping van vrouwenrechten. 'Wij maken zorgvuldig onderscheid tussen wet, godsdienst en traditie. In 95 procent van de gevallen blijkt het om dat laatste te gaan. Religie speelt nauwelijks een rol.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden