Clinton slachtoffer van ontspoorde klaagcultuur

Paula Jones heeft destijds ongetwijfeld tien onverkwikkelijke minuten beleefd, maar niet onverkwikkelijk genoeg om president Clinton mee te sleuren in een rechtsgang die zijn ambtsuitoefening langdurig kan ondermijnen, meent Paul Brill....

VOOR ALLE kindervrienden die graag voor Sinterklaas spelen, volgt hier een leerzaam verhaal. Plaats van handeling: een shopping mall in de Amerikaanse staat Wisconsin.

Het is een plek die Sinterklaas nooit aandoet, want dit is het domein van Santa Claus, de kerstman. In het betreffende winkelcentrum luistert de kerstman al vele jaren naar de naam Jerry Buttle. Elk jaar tooit deze zich in rood fluweel en doet een lange witte baard voor om de jongste bezoekers aan de mall te vermeien.

In de aanloop naar afgelopen kerstmis had hij het drukker dan ooit. Bijna de hele dag door stond er een lange rij kinderen voor zijn troon, die hem persoonlijk wilden vertellen welke cadeautjes ze graag onder de kerstboom zouden aantreffen.

Op een gegeven moment nam een blozende 9-jarige jongen plaats op Buttle's knie en begon zijn verlanglijst door te nemen. Maar al bij de eerste video game stokte hij en riep luidkeels: 'Mam, Santa heeft een stijve', een mededeling die hij nog enkele malen jengelend herhaalde.

Even was het doodstil rond de troon van de kerstman. Vervolgens snelden ouders toe om hun kind uit de rij te plukken. De kerstman werd door een ontstelde manager van het winkelcentrum haastig afgevoerd.

Het was een pijnlijk voorval, waaruit Buttle zich alleen wist te redden dankzij zijn leeftijd. Hij is namelijk 83 en kon aannemelijk maken dat hij al in jaren überhaupt geen erectie had gehad. Het harde voorwerp dat het jengelende jongetje had gevoeld, was de gesp van zijn broekriem.

De leiding van het winkelcentrum geloofde hem en stond hem toe de volgende dag zijn nobele taak te hervatten - op voorwaarde dat hij zijn broekriem zou vervangen door een touw.

Stond het incident in Wisconsin op zichzelf? Nee, ook elders moest Santa Claus oppassen dat hij niet als oude viezerik te kijk kwam te staan. In een schooldistrict in Chicago kregen aspirant-kerstmannen een 144 bladzijden tellend instructieboek, waarin zeer precies werd uiteengezet waar zij kinderen wel en niet mochten aanraken. In Omaha liet een winkelcentrum de kerstman veiligheidshalve achter glas plaatsnemen; kinderen konden desgewenst hun verlanglijst door een gleuf duwen. In Miami besloot Santa Claus consequent een zonnebril te dragen, nadat een moeder hem ervan had beticht haar 3-jarige dochter een 'veelbetekenende blik' te hebben toegeworpen.

Kan het erger? Ja, het kan erger. Vandaag wordt William Jefferson Clinton ingezworen voor zijn tweede ambtstermijn als 42ste president van de Verenigde Staten. Wanneer dat gebeurt, zal half Amerika, nee zal de halve wereld in gedachten een man met zijn broek op de enkels zien staan.

Want hét onderwerp dat de verslaggeving uit Washington de laatste weken heeft gedomineerd, is de affaire rond Paula Jones, de vrouw die beweert dat Clinton in 1991 (toen hij nog gouverneur van Arkansas was) haar naar een hotelkamer heeft ontboden en tot orale seks heeft proberen te verleiden.

De media, die in eerste instantie weinig aandacht hadden besteed aan het verhaal van Jones, zijn nu serieus ingegaan op haar aantijgingen en hebben die alleen al daardoor geloofwaardiger en belangrijker gemaakt. Commentatoren hebben zich massaal het hoofd gebogen over de vraag of Clinton de eerste president in de geschiedenis wordt die voor een civiele rechter moet verschijnen om zich te verantwoorden voor zijn gedrag. Cartoonisten hebben de presidentiële penis in alle standen geportretteerd, waarbij opvalt dat bij een afdaling onder de gordel de originaliteit navenant zakt.

Deze golf van publiciteit vloeit voor een deel voort uit een zeker schuldbesef, dat zich na de verkiezingszege van Clinton heeft meester gemaakt van de grote Amerikaanse kranten en omroepen. Men heeft her en der het gevoel dat de regering-Clinton tijdens de verkiezingscampagne te weinig hinderlijk is gevolgd, hoewel er meerdere kwesties speelden die in aanmerking kwamen voor duchtig journalistiek spitwerk.

Dit schuldbesef had zich zeer wel kunnen richten op de bedenkelijke Indonesische giften aan de Democratische partij en Clintons herverkiezingsfonds. Dat dit (nog) niet is gebeurd en dat daarentegen de affaire-Jones zo zeer in het licht der schijnwerpers is komen te staan, heeft veel te maken met de verkramptheid die tegenwoordig in de VS toeslaat als er zaken aan de orde zijn met een (potentiële) seksuele connotatie.

In die zin loopt er een lijn van het tragikomische incident met Jerry Buttle naar de opwinding over de al dan niet vermeende escapades van Bill Clinton. Zoals de angst voor een grijpgrage kerstman hilarische vormen aanneemt, zo staat de preoccupatie met het lot van Paula Jones in geen verhouding tot de merites van het incident dat zes jaar geleden zou hebben plaatsgevonden.

Want wat is er helemaal gebeurd? Zelfs als we geheel afgaan op de lezing van Jones, moet het antwoord luiden: niet vreselijk veel. Clinton liet haar onder een vals voorwendsel naar zijn kamer komen en trachtte haar plompverloren tot een seksuele daad te bewegen. Daar was ze niet van gediend, ze liet dat weten en maakte zich zo snel mogelijk uit de voeten.

Laat er geen misverstand over bestaan: als het inderdaad zo is gegaan, is sprake van een zeer stompzinnige en laakbare misstap, begaan door iemand die ofwel in zijn verpolitiekte leven geen raad weet met zijn seksualiteit ofwel het misplaatste idee koestert dat vrouwen zich automatisch voelen aangetrokken tot een man met macht.

Maar verder reikt deze zaak niet. Paula Jones is niet overweldigd en niet verkracht. Ze heeft haar baan niet verloren. Haar reputatie zou niet in het geding zijn geraakt als ze niet zelf, aan de hand van Clintons tegenstanders, in de openbaarheid was getreden. Ze heeft destijds tien onverkwikkelijke minuten beleefd. Misschien onverkwikkelijk genoeg om citizen Clinton straks alsnog op het gerechtelijke matje te roepen. Maar niet onverkwikkelijk genoeg om president Clinton mee te sleuren in een rechtsgang die zijn ambtsuitoefening langdurig kan ondermijnen.

Dat dit nu toch kan gebeuren, is niet alleen in politiek, maar ook in sociaal-cultureel opzicht een teken aan de wand. Terwijl het concept van de maakbaarheid nooit veel opgeld heeft gedaan in de VS, heerst er wel een amechtig geloof in de strafbaarheid van ongewenst gedrag. Daarbij gaat het niet slechts om gedrag dat aantoonbare fysieke schade toebrengt, maar ook om gedrag dat het psychische welbevinden aantast.

Onder invloed van de culture of complaint, die aan het slachtofferschap zo'n hoge status verleent, neemt die gevoeligheid voor emotional distress soms waanzinnige proporties aan. Het is een trend die bijvoorbeeld de dagelijkse omgang tussen mannen en vrouwen behoorlijk vergiftigt. Een slachtoffer van emotioneel ongerief is immers snel gemaakt.

Helaas speelt een en ander zich niet louter aan gene zijde van de Atlantische Oceaan af. Want dat is het malle: er wordt hier o zo vaak gewaarschuwd tegen 'Amerikaanse toestanden'. Vaak onnodig of ten onrechte. Maar als er nou eens een toestand is die we inderdaad beter buiten de deur kunnen houden, dan zijn onze scrupules heel wat minder.

Paul Brill is redacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden