Clinton heeft nog maar één uitwegaftreden

De meeste Amerikanen zijn bereid de excuses van Clinton voor de affaire-Lewinsky te accepteren. Robert B. Reich vindt echter dat de geloofwaardigheid van de president en diens leiderschap onherstelbaar zijn aangetast en concludeert dat hij daarom moet aftreden....

DE AMERIKANEN kunnen twee wegen bewandelen: ze kunnen de beweringen geloven uit het rapport dat onafhankelijk aanklager Kenneth Starr aan het Congres voorlegde, namelijk dat de president de wet heeft overtreden, en dan concluderen dat iemand die dat heeft gedaan niet kan aanblijven als president.

Of ze kunnen het excuus van de president accepteren, de aantijgingen hooguit als discutabel beschouwen en concluderen dat deze aantijgingen sowieso betrekking hebben op privéhandelingen, waarvoor een president niet uit het ambt gezet kan worden.

In de hele wereld zijn mensen duidelijk van hun stuk gebracht door het Lewinsky-schandaal. Hoe kan de machtigste natie ter wereld verstrikt raken in zo'n smerig zaakje? Waarom maken wij, Amerikanen, ons er zo druk over? Zijn er geen belangrijker dingen om je mee bezig te houden dan seks in het Oval Office? Ik kan u verzekeren, dat we niet en masse krankzinnig zijn geworden. De meesten van ons - onder wie ook degenen die in het verleden campagne gevoerd hebben voor Clinton, die hem al jaren kennen en in Washington onder hem hebben gewerkt - zijn boos en in de war, en hopen dat het hele gedoe zo snel mogelijk achter de rug is.

Hoe komen we hier over- en doorheen? Hoe moeten we verder? Door te erkennen dat de aantijgingen van Starr er eigenlijk niet toe doen. De Amerikanen willen hun president niet afzetten, omdat hij gelogen heeft over seks of anderen daartoe heeft aangezet. De meesten zijn bereid om hem zijn zonden te vergeven.

Clinton zit nu voornamelijk in de problemen door alles wat hij ons inmiddels over zichzelf heeft verteld en door de schade die dit soort bekentenissen heeft toegebracht aan zijn status en geloofwaardigheid als president. Het is nu aan hem - en aan de natie - om het vertrouwen van het volk in zijn presidentschap te herstellen.

Zo hebben we inmiddels uit Clintons bekentenissen kunnen opmaken dat hij een 'karakterstoornis' heeft (althans dat vinden degenen die Clinton volledig bij zinnen achten). Anderen gaan ervan uit dat Clinton af en toe wordt geplaagd door een kwade genius en spreken liever van 'dwangmatig gedrag'. Hoe het ook zij, Clinton nam een bizar risico, toen hij een 'ongepaste' verhouding begon met de toen 21-jarige Monica Lewinsky.

De affaire vond slechts een paar maanden vóór de presidentiële verkiezing van 1996 plaats, nog geen vier jaar nadat Clinton bijna de vorige verkiezingen had verloren na aantijgingen over roekeloos seksueel gedrag, en zes maanden na de officiële aanklacht van Paula Jones dat hij haar had gevraagd orale seks met hem te bedrijven in een hotelkamer in Little Rock in Arkansas - aantijgingen waarvan Clinton wist dat hij ze wellicht voor de rechter zou moeten weerleggen.

De affaire vond bovendien plaats in een periode waarin het Amerikaanse bedrijfsleven, de universiteiten en het leger nog scherper dan voorheen werden gecontroleerd op seksueel machtsmisbruik van vrouwelijke ondergeschikten door mannelijke superieuren.

Kunt u zich een ondergeschikter iemand voorstellen dan Monica Lewinsky - een doodgewone Witte Huis-stagiaire, die nog maar net uit de collegebanken was?

Bovendien duurde de verhouding een aantal maanden en was het heel goed denkbaar dat Monica erover zou praten met vrienden, familie of anderen. De affaire vond plaats in en rond het Oval Office, waar beveiligingsbeambten en portiers haar in en uit konden zien lopen, en er werden cadeautjes uitgewisseld en telefoontjes gepleegd die het bestaan van een relatie alleen maar verder zouden benadrukken.

Als je je dit allemaal bedenkt, dan ben je toch verbijsterd over het gedrag van Clinton en zou je bijna gaan denken dat er iets mis is in de bovenkamer van de president. Het kan niet anders of de presidentiële macht neemt af, als een president zo'n beoordelingsfout maakt. Zijn tweede fout was de publieke leugen - het gaat hier niet om het simpele feit dat Clinton loog (presidenten nemen wel vaker een loopje met de waarheid), maar om de inzet waarmee er werd gelogen.

Beter dan alle andere presidenten uit het tv-tijdperk, beter nog dan filmacteur Ronald Reagan, is Clinton in staat het medium televisie te bespelen - hij kijkt rechtstreeks in de camera, in de ogen van miljoenen Amerikanen; hij spreekt vastberaden maar met ingehouden stem en pauzeert af en toe om even na te denken; soms steekt de onderlip uitdagend naar voren, dan weer wordt hij onder de boventanden geklemd als blijk van vastberadenheid; soms glimlacht Clinton vriendelijk en lachen zijn ogen mee; dan weer trekt hij diepe rimpels in zijn voorhoofd en klemt hij zijn kaken op elkaar om te laten zien dat het hem ernst is; of hij trekt zijn wenkbrauwen iets op en laat met vochtige ogen zien dat hij meevoelt met zijn medemens of dat hij spijt heeft van zijn daden.

Net als bij acteurs, die zich emotioneel volledig identificeren met hun rol, komen bij Clinton de emoties die hij toont echt van binnenuit. Zijn 'show' zou niet zo overtuigend zijn, als er geen oprechte gevoelens aan te pas kwamen. En toch blijft het een show.

Afgelopen januari vertelde de president het Amerikaanse volk met verbluffende overtuigingskracht dat hij géén seksuele relatie had gehad met Monica Lewinsky. Op 17 augustus keek hij het Amerikaanse volk weer recht in de ogen en zei doodleuk dat zijn uitspraken van januari 'misleidend' waren geweest. Veel mensen die beide tv-optredens hadden gezien, vonden het optreden van januari het meest overtuigend.

En daarmee zijn we gekomen bij het tweede probleem dat Clinton moet oplossen. Als hij zo overtuigend kan liegen, hoe kan het volk dan nog iets geloven van wat hij zegt - inclusief de hele serie excuses die hij ten beste heeft gegeven?

Volgens sommigen was de affaire-Lewinsky een privé-aangelegenheid. Dat klopt, maar het bedrog had zonder twijfel een publiek karakter, omdat de president publiekelijk en met zoveel vuur ontkende. Hij sprak het Amerikaanse volk toe met dezelfde emotionele intensiteit die hij aan de dag legde bij zoveel andere publieke onderwerpen.

Clinton loopt het gevaar nooit meer helemaal te worden geloofd. Wat gebeurt er met de presidentiële macht wanneer de geloofwaardigheid zo schaamteloos op het spel wordt gezet? Dan kalft die macht ontegenzeglijk af.

Met nog meer excuses krijgt de president zijn macht niet terug, en ook een groots-opgezette campagne van het Witte Huis om afzetting van de president te voorkomen zal niet helpen.

Er moet een verklaring van de president komen waarin hij uitlegt waarom hij alles op het spel heeft gezet en waarom hij er daarna met een uitgestreken gezicht over heeft gelogen. Bovendien moet hij het volk verzekeren dat hij zijn leven heeft gebeterd. De Amerikanen zullen Clinton diens slippertje vergeven. Maar helaas berust presidentiële macht meer op vertrouwen van het volk dan op vergeving van zonden.

Zonder vertrouwen, kan het publiek zich alleen maar goedkeurend uitspreken over de manier waarop Clinton zijn werk doet, een beoordeling die grotendeels gebaseerd is op de nog altijd sterke positie van de Amerikaanse economie - een hachelijke basis, zeker nu een derde deel van de wereld zich in een proces van recessie (of nog erger) bevindt.

Zonder vertrouwen, komt er nooit een einde aan deze controverse en blijven belangrijke regeringszaken liggen.

Zonder vertrouwen, is Clinton alleen in naam president en alleen in naam leider van het volk.

Robert B. Reich is hoogleraar Economisch en Sociaal Beleid aan de Brandeis University in Waltham (Mass). Hij was minister van Werkgelegenheid tijdens de eerste ambtstermijn van president Clinton.

Los Angeles Times Syndicate

Vertaling: José van Zuijlen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden