interviewclairy polak

Clairy Polak: ‘Als zou blijken dat ik alzheimer heb, zou ik meteen een eind aan mijn leven maken’

Clairy Polak: ‘Ik vind de politiek nog hijgeriger dan tien jaar geleden, toen het ook al behoorlijk hijgerig was.’ Beeld Frank Ruiter
Clairy Polak: ‘Ik vind de politiek nog hijgeriger dan tien jaar geleden, toen het ook al behoorlijk hijgerig was.’Beeld Frank Ruiter

Clairy Polak (65) schreef een roman over haar overleden man, maar is toch geen schrijver, ontdekte ze in coronatijd. Presentator is ze wél, van Het Filosofisch Kwintet. Al vond ze tv in het begin vreselijk.

Luisteren of spreken?

‘Luisteren. Je vraagt het natuurlijk omdat ik aan het begin van Het Filosofisch Kwintet altijd zeg dat het een programma is waarbij luisteren even belangrijk is als spreken en doorgronden het motto is, en niet het voeren van een twistgesprek.

‘Afgezien daarvan denk ik dat een goede interviewer goed moet kunnen luisteren. Je kunt natuurlijk van tevoren een aantal vragen bedenken, het antwoord afwachten en dat opschrijven. Maar je kunt ook, en dat is volgens mij de essentie van het interviewen, een gesprek proberen te voeren.

‘Toen we tien jaar geleden met Het Filosofisch Kwintet begonnen, hadden we enorm genoeg van praatprogramma’s waar mensen worden uitgenodigd op basis van de mate waarin ze de geluidsmetertjes aan weerszijden laten uitslaan. Mensen die meningen tegenover elkaar blijven poneren, in steeds hoger volume.

‘Wij nodigen vooral wetenschappers uit en proberen daarmee een actueel onderwerp van alle kanten te belichten. Het komende seizoen is het thema onzekerheid. Wat doet de coronacrisis met de psyche van de mens? Wat verwachten we in deze tijd van de overheid?’

Socrates of Plato?

‘Ze hebben allebei enorme waarde gehad. Van Plato weet ik niet heel veel meer dan dat hij wetenswaardige dingen heeft gezegd over staatkundige zaken. Ik kies Socrates omdat zijn manier van vragen stellen ten grondslag ligt aan wat wij met Het Filosofisch Kwintet willen. Hij stelde vragen aan willekeurige mensen en bleef net zo lang doorredeneren tot hij de waarheid benaderd dacht te hebben. Zo’n vraagstelling kan tot een andere mening leiden.

‘Maar ik ben geen filosoof en matig mij helemaal niet aan dat ik precies weet waar de grote denkers voor staan. Filosofie draait voor mij meer om een manier van denken dan om hun wijsheden. Enige filosofische basiskennis is ook niet vereist bij het kijken naar Het Filosofisch Kwintet. Als er al een filosoof wordt aangehaald, let ik er op dat wordt uitgelegd wat diegene op dat specifieke punt te berde heeft gebracht.’

null Beeld Frank Ruiter
Beeld Frank Ruiter

Jeroen Wollaars of Mariëlle Tweebeeke?

‘Dit meen ik serieus: hier krijg je geen antwoord op. Toen ik net bij Nova (de voorloper van Nieuwsuur die stopte in 2010, red.) was begonnen heb ik me een keer laten verleiden om antwoord te geven op de vraag wie ik de beste presentator vond. Dat is me zo ontzettend opgebroken. ‘O, o, o’, riepen mensen, ‘wie denkt ze wel dat ze is dat ze zo oordeelt over medepresentatoren?’

‘Terwijl ik alleen maar positief was. Sindsdien heb ik me voorgenomen om nóóit meer iets in het openbaar over collega’s te zeggen. Maar ik wil best zeggen dat ik Nieuwsuur een heel goed programma vind dat zijn handen mag dichtknijpen met deze presentatoren.

‘Te kritisch? Bij een politiek interview moet je kritische en informerende vragen doseren, dat is ingewikkeld en dus leuk. En nee, ik mis het niet meer.

‘Ik vind de politiek nog hijgeriger dan tien jaar geleden, toen het ook al behoorlijk hijgerig was. Politici zijn alleen nog maar bezig met strategie, die indruk heb ik tenminste, met verhullen, met hun plek in de media. Allerlei dingen die weliswaar bij politiek komen kijken, maar die niet horen bij de kern ervan. Als ik nu had moeten kiezen voor een vorm van journalistiek, had ik daarom niet voor het interview gekozen, maar voor de onderzoeksjournalistiek.’

Schrijven of presenteren?

‘Presenteren. Als journalist heb ik leren presenteren. Op de radio vond ik dat altijd leuk, maar voor de tv heb ik het in het begin vreselijk gevonden. Je krijgt te maken met allerlei dingen die ik alleen maar vond afleiden: hoe je in een camera kijkt, hoe je eruit ziet, dat je moet uitkijken wat je met je handen doet. Maar ik heb dat geleerd te omarmen, ik speel er nu mee.

‘Ik ben geen schrijver, heb ik ontdekt. Ik heb twee jaar geleden een boek geschreven (Voorbij, voorbij, een roman gebaseerd op haar man, Nico Commijs, die aan alzheimer leed en na vier jaar in een instelling in 2019 overleed, red.), en als ik eerlijk ben vond ik dat best goed gelukt.

‘Dus dacht ik: misschien heb ik mezelf opnieuw uitgevonden. Tijdens corona ben ik daarom opnieuw aan een boek begonnen, puur fictie deze keer. Het is nu af, ik ben er de coronatijd goed mee doorgekomen, maar ik ben er niet tevreden over. Het blijft daarom in de computer. Een nederlaag toegeven is altijd moeilijk, maar daar wordt een mens alleen maar bescheiden van.

‘Ik beheers het schrijven als een ambacht, maar niet als een kunstvorm. Voorbij, voorbij is een roman, maar wel gebaseerd op waargebeurde zaken. Ik kan goed opschrijven wat ik beleefd heb, een verhaal iets mooier of lelijker maken, maar ik kan het niet creëren. Daarvoor schiet mijn fantasie tekort.’

Werkpaard of luxepaard?

‘Ik heb een enorm slechte eigenschap en dat is luiheid. Daar staat tegenover dat ik me daar bewust van ben en heel hard kan werken. Daar staat weer tegenover, dit wordt een ingewikkeld verhaal, dat alles in het leven me min of meer is komen aanwaaien. Ik heb nooit een planning gehad van: ik wil per se journalist worden. Of: ik wil per se bekende Nederlander worden − nou ja, een beetje bekende Nederlander. Ik hoefde altijd alleen maar ja te zeggen tegen wat er op mijn weg kwam.

‘In elk geval ben ik iemand die vindt dat je van het leven moet proberen te genieten. Maar dat kan ook door hard te werken. Ik vind het heerlijk om me in het zweet te wandelen in de Alpen, maar ik vind het even heerlijk om rond lunchtijd mijn zware rugzak te openen waar een half flesje wijn in zit en een half koud kippetje.’

null Beeld Frank Ruiter
Beeld Frank Ruiter

Concertgebouw of café?

‘Concertgebouw. Daar hoef ik niet eens over na te denken. We hadden het net over hoe ik me ontspande. Nou, onder andere door naar klassieke concerten te gaan. Daarbij kijk en luister je niet alleen naar een orkest, een organisme dat bezig is met mooie dingen, je maakt daar ook deel van uit: op een gegeven moment adem je met zijn allen mee met de muziek. Mijn favoriete componisten vormen een divers gezelschap: van Bruckner tot Mahler tot Vivaldi. Mendelssohn, Brahms.

‘Overigens is dé manier om ervan na te genieten natuurlijk door erover te praten in het café. Lang behoorde ik tot de mensen die iemand de weg uitlegde in Amsterdam aan de hand van de cafés langs de route. Nu is mijn kroegbezoek een stuk minder geworden. Ik vind de drukte niet meer zo leuk, ongetwijfeld heeft dat met mijn leeftijd te maken. En in je eentje is het minder leuk. Kroegbezoek vereist gezelschap. En dat is moeilijker geworden sinds mijn lief is overleden.’

Alleen of samen?

‘Zonder meer samen. En als ik aan samen denk, denk ik aan ons tweeën. Dat mis ik enorm. Het heeft echt een grote invloed op de kwaliteit van het leven, of op het genieten. Dus dat is behelpen.

‘Dat wil helemaal niet zeggen dat ik niet kan genieten met vrienden. Tuurlijk kan ik dat. Maar het is niet hetzelfde.

‘Ik zou niet weten of ik op den duur beter word in alleen zijn. Nu nog niet, in elk geval. Hij is pas twee jaar dood, maar daarvoor zat hij ook al vier jaar in een gesloten zorginstelling vanwege de alzheimer. Toen was ik ook veel alleen, en was het samenzijn anders, maar zelfs dat was prettiger dan het niet-samenzijn.’

Nieuw alzheimermedicijn: doorbraak of dode mus?

‘Daar kan ik natuurlijk niet over oordelen. Maar tot nu toe is ieder alzheimermedicijn, of althans datgene wat als zodanig wordt aangekondigd, een dode mus gebleken. En na commentaar van Marcel Olde Rikkert van het Radboudumc Alzheimer Centrum heb ik er geen enkel vertrouwen in dat het anders zal zijn bij dit medicijn (dat vorige maand in de Verenigde Staten is goedgekeurd, red.).

‘Als ik bij mezelf een patroon van vergeetachtigheid ontdek, zou ik meteen onderzoek laten doen. En als daaruit zou blijken dat ik alzheimer heb, neem ik maatregelen. Ik heb me voorgenomen om dan meteen een eind te maken aan mijn leven. Bij alzheimer moet je vooral niet te lang uitstellen, omdat je anders zeker weet dat je het niet meer zelf in de hand hebt. En mijn ervaring met die ziekte is zodanig dat ik die mezelf zou willen besparen.’

Het elfde seizoen van Het Filosofisch Kwintet (Human) begint op zondag 4/7 om 12.10 uur op NPO 1.

Clairy Polak

1956 Geboren in Amsterdam

1988-1991 Bureauredacteur Vara

1991-1995 Radiopresentator Vara

1995-2001 Radio 1 Journaal

2003-2010 NOVA

2006-2012 Buitenhof

2010-2012 Met het oog op morgen

2011 Presentator van het jaar (Elsevier)

2011-nu Het Filosofisch Kwintet

2014 Ere Zilveren Reissmicrofoon

2017 Debuut als actrice in het theaterstuk Terror

2019 Publiceert Voorbij, voorbij bij Meulenhoff

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden