Christelijk werk

Nederland werkt hard. Harder dan een kwart eeuw geleden, signaleren alle deskundigen. De werkdruk groeit. Weken van zestig uur zijn niet zeldzaam....

Genesis 3:19 meent: 'Omdat gij naar uw vrouw hebt geluisterd en van de boom gegeten, waarvan Ik u geboden had: Gij zult daarvan niet eten, is de aardbodem om uwentwil vervloekt; al zwoegende zult gij daarvan eten zolang gij leeft, en doornen en distelen zal hij u voortbrengen, en gij zult het gewas des velds eten; in het zweet uws aanschijns zult gij brood eten, totdat gij tot de aardbodem wederkeert, omdat gij daaruit genomen zijt; want stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren.'

Deze tekst heeft het in zich. Gelovige christenen worden ertoe aangespoord hard te werken (en per se níet naar hun vrouw te luisteren). Zij die de christelijke leer links laten liggen, beweren: waarom doe ik het allemaal? Wij zullen immers allen tot stof wederkeren. Dus leve de lol.

Hier is sprake van conflicterende opvattingen over arbeid.

Adam en Eva hadden hun eerste, nee: álle levensbehoeften voor het oprapen in het paradijs, maar toen ze er eenmaal uit verdreven waren, was het werken geblazen. Wat Adam zelf voor de kost deed, vermeldt de Bijbel, maar zijn beide zoons werden akkerbouwer, respectievelijk schaapherder. Hoe deze twee beroepsgroepen zich indertijd tot elkaar verhielden, wordt dramatisch duidelijk in Genesis 4:8: 'Toen zij nu in het veld waren, stond Kaïn tegen zijn broeder Abel op en doodde hem.'

Vrij zeker was dat 's werelds eerste arbeidsconflict - Kaïn was jaloers op Abels succes bij werkgever God - en met consequent voorbijgaan aan cao-onderhandelingen, prikacties of stakingen, koos men meteen een radicale oplossing: halvering van het personeelsbestand.

Maar de werkgever zag dat het zo niet goed was en bepaalde: 'Wanneer gij de aardbodem bewerken zult, zal hij u zijn volle opbrengst niet meer geven; een zwerver en een vluchteling zult gij op de aarde zijn.' (Genesis 4:12) Intussen krijgen we nergens uit het Oude Testament de indruk dat de aartsvaders zulke noeste werkers waren als God hen in Genesis had aangezegd. Ze lieten geiten, ezels en kamelen het werk doen, zaten zelf met een kroes wijn voor de tent en bestegen een dienstmaagd wanneer de reguliere echtgenotes conceptieproblemen vertoonden.

Hoe christelijk is dus het arbeidsethos dat hard werken voor je brood vereist? Het is erin geramd door Calvijn en in de Industriële Revolutie eendrachtig uitgewerkt door een kongsie van fabrikanten en dominees. Zij vinden Paulus aan hun zijde, die aan de Thessalonicenzen schreef: 'Wil iemand niet werken, dan zal hij ook niet eten.'

Maar Matteüs gaan ze besmuikt uit de weg, hoewel deze evangelist uit de mond van Jezus zelf optekende: 'Weest niet bezorgd over uw leven, wat gij zult eten, of over uw lichaam, waarmede gij het zult kleden. Is het leven niet meer dan het voedsel en het lichaam meer dan de kleding? Ziet naar de vogelen des hemels: zij zaaien niet en maaien niet en brengen niet bijeen in schuren, en toch voedt uw hemelse Vader die; gaat gij ze niet verre te boven? Wie van u kan door bezorgd te zijn één el aan zijn lengte toevoegen.' Zo gaat dat nog vele verzen verder. Het is een laat-maar-waaien-theorie van grote volledigheid en uit hoogst onverwachte hoek. In elk geval heeft het meer literaire waarde dan het botte decreet van Paulus, dat zo op een verbodsbordje zou kunnen.

Om dus rücksichtslos uit de Bijbel af te leiden dat hard werken tot de oerchristelijke waarden behoort, is onjuist. Maar er zijn nu eenmaal hele horden die de Bijbel selectief lezen en zo de wereld op hun manier laten draaien. De Bijbel geeft daartoe volop gelegenheid. Geen boek vertoont meer tegenstrijdigheden.

Waarom spreken we niet gewoon af dat werken niets met christendom te maken heeft?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden