POSTUUMKoert Stuyf (1938-2020)

Choreograaf en beeldend kunstenaar Koert Stuyf was de pionier van de vertraging

Donderdag is de 82-jarige choreograaf, danser en beeldend kunstenaar Koert Stuyf overleden in zijn woonplaats Amsterdam. Stuyf stond bekend om zijn bewegingsvoorstellingen waarin hij de tijd haast stil kon laten staan.

Koert Stuyf en danseres Ellen Edinoff in 1969.Beeld Koen Wessing

In 1974 hield het abrupt op. Het legendarische kunstenaarsechtpaar Koert Stuyf en Ellen Edinoff trok zich terug in hun flat in de Amsterdamse wijk Slotervaart. De in 1962 door hen opgerichte Stichting Eigentijdse Dans werd de studio aan de Lijnbaansgracht uitgezet, om plaats te maken voor een politiebureau. Een brand, subsidieperikelen, conflicten en huisvestingsproblemen maakten een einde aan twaalf jaar ruimtelijk experiment. Horden kunstminnaars kwamen af op hun avant-gardistische happenings, niet in achterafzaaltjes, maar in Koninklijk Theater Carré en de Stadsschouwburg Amsterdam. 

Het publiek betaalde om vanuit het pluche een voorstelling lang naar zichzelf te kijken in levensgrote spiegels. ‘Ons werk heeft ruimte nodig’, zo zei Stuyf stoïcijns. De ‘ruimtenaar’ werd hij genoemd door het dochtertje van toenmalig Theaterschooldirecteur Jan Kassies. Stuyf gaf jarenlang les, totdat zijn compromisloosheid ook daaraan een eind maakte.

Donderdag overleed de 82-jarige choreograaf, danser en beeldend kunstenaar in zijn woonplaats Amsterdam, zeven jaar na het verlies van zijn vrouw en muze en een kortstondig tweede huwelijk. Met Edinoff, een miniatuurvrouw met koolzwarte ogen, porseleinen gezicht en magnetische toneelpersoonlijkheid, presenteerde Stuyf radicaal verstilde bewegingsvoorstellingen in zelf bedachte constructies van lichte, zwevende materialen zoals plastic, papier en bamboe. 

Antidans

Hij liet dansers in reuze-eieren zo tergend langzaam een bolvormig heuveltje oprollen, dat toeschouwers het podium op renden om ze een zetje te geven (Mutation, 1969, Het Nationale Ballet). 

Hij hees pianist Reinbert de Leeuw in 1972 met vleugel de zes meter hoge nok van Carré in, voor een pianoconcert van Erik Satie. En hij liet rookmachines en een 1500 meter lange guirlande uit diezelfde nok naar beneden dalen.

Antidans werden hun voorstellingen genoemd, vanwege de tegennatuurlijke, verwrongen bewegingen, het minutenlang stilstaan, het eindeloos oprekken van precisieloopjes, het over de vloer kruipen als insecten. Op de vraag of hij een houten podium geschikt achtte voor zijn groep, antwoordde Stuyf: ‘Liever niet, dan krijgen mijn danseressen splinters in hun borsten.’ Het was een bondige karakteristiek van wat werd opgevat als naoorlogse moderne dans.

De zoon uit een brandweermannengezin waarin alle vijf de kinderen van hun kunstminnende vader moesten dansen, vertrok eind jaren vijftig naar de The Juilliard School in New York. Daar ontmoette hij de Amerikaanse Edinoff en raakte begeesterd door Merce Cunningham en Martha Graham. Hij zag Grahams lerares, de 84-jarige mystieke Ruth Saint Denis, nog live dansen. Eenmaal in Nederland inspireerde het echtpaar talloze kunstenaars zoals de choreografen Krisztina de Châtel en Truus Bronkhorst, architect Aldo van Eck en galeriehouder/oud-danser Rob Malasch.

Comeback

Die laatste wist deze pioniers van de vertraging in 2012 te verleiden tot een comeback. Bijna veertig jaar had Edinoff slechts thuis gedanst, dagelijks vier uur. Een siddering ging door de kunstwereld. Met twee collega’s danste Stuyf in Edinoffs gevolg, gehuld in Aziatische gewaden, verborgen achter dierenmaskers. De mythe van de functionele verveling kreeg nog één keer een staartje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden