Interview Lust & Liefde

Chinezen scheiden niet, had Chan geleerd, dus bleef ze te lang getrouwd

28 jaar lang bleef Chan (43) getrouwd met een man met wie ze niet kon praten. Allemaal om de eer van haar familie te beschermen. 

‘Mijn ouders waren ‘eerste generatie Chinezen’ in Nederland. Als mijn moeder iets niet beviel sloeg ze ons dochters weleens, maar uitleggen wat haar niet beviel deed ze nooit. De ­Chinese gemeenschap is gesloten, over gevoelens wordt niet gepraat. Niemand vraagt elkaar om hulp, geen Chinees die in therapie gaat, maar er is wel veel geroddel. 

In ons gezin waren maar twee dingen belangrijk, dat wij ons best deden op school en goed trouwden. Mijn oudste zus liep al vroeg van huis met een Nederlander, mijn ­andere zus trouwde met een ­Tunesiër, en toen was de laatste hoop op mij gevestigd. Als jongste moest ik ervoor zorgen dat die grote bruiloft met gasten uit heel China er toch nog kwam. Ik was een tiener toen ik tijdens een vakantiebaantje in de keuken van een vakantieboerderij een Chinese jongen leerde kennen. En hoewel hij geen woord Nederlands sprak en regelrecht uit China kwam, werd ik verliefd. 

Ik vond hem knap, grappig en lief. En, ook niet onbelangrijk, hij bood me de kans mijn ouders te geven wat ze wensten. Na vijf jaar verkering trouwden we. Mijn ouders deden het uitnodigingsbeleid voor de bruiloft, er kwamen mensen die ik nooit eerder had gezien, maar ik was blij dat ze nu iets van hun gezichtsverlies konden herstellen. 

Opgeofferd

Hun leven lang hadden ze hard gewerkt in restaurants van vrienden en familie in een land dat ze nooit hadden leren kennen. Uit alle macht probeerde ik te bewijzen dat ze zich niet voor niets hadden opgeofferd. Die ­behoefte was zo sterk dat ik me ook in de jaren dat ik in een andere stad studeerde iedere avond netjes opsloot in mijn studentenkamertje. Ik had makkelijk on­gezien korte rokjes kunnen gaan dragen en me te buiten gaan aan drank, maar ik deed het niet. Alsof de ogen van mijn ouders bovenmenselijk ver reikten en er meteen represailles zouden volgen als ik een café zou binnengaan.

Diezelfde loyaliteit had ik later ook voor mijn man. We kregen twee kinderen. Ook hij werkte in Chinese restaurants waar de voertaal Chinees was, net als later in zijn eigen sushitent. En ook hij weigerde Nederlands te leren. Hij werkte, kwam thuis en ging liggen op de bank. Iedere dag hetzelfde. Ik was er voor de contacten met de buitenwereld. Ik deed de oudergesprekken, koos samen met de kinderen de middelbare scholen, deed de administratie en als mijn collega’s op maandagochtend over Wie is de Mol spraken, bedacht ik hoe fijn zou het zijn als ik zou kunnen meepraten, maar wij keken nooit Nederlandse tv. 

Mijn zorgen en ergernissen deelde ik niet met mijn man, wij bespraken niks met elkaar. Gedurende ons hele 28-jarige huwelijk hebben we het alleen over koetjes en kalfjes gehad. Roddels, huishoudelijke zaken. En het stomme was, ik kon het hem nauwelijks kwalijk nemen want hij had precies zo’n opvoeding gehad als ik. Mond dicht. Geen vuile was ­buiten hangen. Maar ook niet binnen. 

Aparte bedden

Ik bleef jaar in jaar uit getrouwd met een man van wie ik eigenlijk al een paar jaar na de geboorte van ons tweede kind wist dat ik moest scheiden. Maar dat toegeven zou hetzelfde zijn als toegeven dat het leven van mijn ouders zinloos was ­geweest. Chinezen scheiden niet, als je op elkaar uitgekeken raakt, ga je in aparte bedden slapen, en daar wordt dan vervolgens door niemand een woord aan vuilgemaakt. 

Ik was zo ­Nederlands als wat, maar totaal verstrikt in mijn Chinese wortels en de tentakels van mijn ­huwelijk. Jarenlang kwam het niet in mijn hoofd op om te zeggen: En nu is het mijn tijd. Maar toen mijn vader in 2016 overleed, kon ik hem in ieder geval geen pijn meer doen. Ik vertelde schoorvoetend mijn zussen en Nederlandse vriendinnen dat ik erover dacht mijn man te verlaten. Nu mijn kinderen ouder werden hield ik steeds meer tijd over, ik wilde naar theater, naar de film, een echt leven leiden, maar mijn man kon en wilde daar onmogelijk deel van uit­maken. 

Op een dag in 2018 nam ik angstig het besluit. Zonder mijn man iets te zeggen, koos ik op goed geluk een advocaat in de buurt en maakte een afspraak. Met klamme handen belde ik aan. De ­advocaat had een foto van zijn kinderen op zijn bureau en vertegenwoordigde een wereld die ik niet kende. Ik zei: ik wil scheiden, wat moet ik doen en een paar dagen later schreef hij mijn man een brief op crèmekleurig briefpapier. Ik onderschepte die en legde hem pas terug op de mat toen ik kort daarop voor zes ­weken met mijn kinderen naar China ging; ik wilde er niet bij zijn als mijn man de brief las.

Te goeder trouw

Na mijn thuiskomst rekende ik op een razende reactie, maar die bleef uit. Mijn man had de brief geopend maar kon hem natuurlijk niet lezen en omdat ik altijd de officiële papieren afhandelde, had hij gewacht met tekenen tot ik thuiskwam. Nog steeds bang dat hij zou weigeren, wachtte ik tot hij aan het bellen was en duwde hem de papieren onder zijn neus. Hij tekende gedachteloos, te goeder trouw en pas toen na drie maanden de officiële ontbindingsbevestiging van ons huwelijk kwam, ­begreep hij wat ik had gedaan. 

Natuurlijk voelde hij zich in de val gelokt, en terecht, maar zeg me, welke andere keuze had ik? Een man met wie je 28 jaar nooit hebt gepraat, verleid je niet ineens tot een redelijk gesprek. Het was te laat om ons huwelijk te evalueren. Nu hij eindelijk weg is, ben ik voor het eerst vrij. Volslagen niet-Chinees heb ik een psychiater gezocht die me helpt bij mijn levenslange schuldgevoel. Ik ben vrolijker, ik sla niet langer mijn ogen neer als ik met mensen praat en de pumps en de korte rokken die ik had willen dragen toen ik 16 was, zitten me als gegoten. Al moet ik soms wennen aan mijn spiegelbeeld. Mijn vader had dit nooit goed gevonden.’

Op verzoek van de geïnterviewde is de naam Chan gefingeerd.

Oproep

Corine Koole wil graag in contact ­komen met stellen die in onze (nieuwe) serie liefdespodcasts willen vertellen over een ­belangrijke fase in hun relatie. Zet het woord ‘podcast’ in het onderwerpveld van uw mail: lust@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.