Eeuwig leven Chel Mertens (1939-2019)

Chel Mertens (1939-2019) was lange tijd het ideologisch geweten van D66

Als nierpatiënt zette hij zich in voor een betere donorregistratie, maar Chel Mertens was vooral politicus. Hij zat voor D66 zowel in de Tweede als in de Eerste Kamer.

Chel Mertens Beeld Wikimedia

Hij bleef de politicus, ook toen hij allang geen lid meer was van beide Kamers. Nadat zijn opvolgers in 2007 massaal BNN’s Grote Donorshow, waarbij een gezonde Nederlander een nier zou afstaan aan een patiënt van haar keuze, als smakeloos hadden neergesabeld, nam Chel Mertens, zelf nierpatiënt en toenmalig directeur van de Nierpatiënten Vereniging Nederland (NVN) het op voor het programma.

‘De Donorshow onethisch? Ons huidige donorsysteem, dát is pas onethisch. Nu moet je vóór je dood aangeven of je organen ná je overlijden beschikbaar zijn. In de praktijk betekent het dat veel mensen niets aangeven en dat nabestaanden in 72 procent van de gevallen niet akkoord gaan met een donatie. Het dwingt wanhopige patiënten ertoe om organen te kopen in India of Latijns-Amerika, terwijl die misschien gestolen zijn.’

Mertens was principieel. ‘Te principieel soms om de ideale politicus te zijn en compromissen te sluiten’, zegt zijn schoonzoon Bas Roosen. Hij had zich bij D66 aangesloten mede vanwege de republikeinse uitgangspunten en deed daar geen concessie aan. En zo bleef hij het opnemen voor de zwakkeren in de samenleving, ook toen D66 in Paars het neoliberale model omarmde. Mertens, die al sinds de jaren tachtig aan nier­falen leed, overleed op 14 februari in Zunderdorp, een dorpje onder de rook van Amsterdam.

Mertens werd vlak voor de oorlog geboren in Nederlands-Indië, waar zijn vader gestationeerd was als beroepsmilitair. Tijdens de Japanse bezetting kwam hij als peuter met zijn moeder en zusje in een vrouwenkamp terecht. Ze overleefden de ontberingen en keerden na de oorlog terug naar Nederland.

Na het Sint-Janslyceum in Den Bosch studeerde Mertens geneeskunde in Nijmegen en wis- en natuurkunde in Utrecht.

Geen van beide studies zou hij afmaken. Vervolgens werkte hij enkele jaren op het Bureau Onderwijs van de Universiteit Utrecht.

Begin jaren zestig raakte Mertens geïnteresseerd in de vernieuwingsbeweging die zou leiden tot de oprichting van D66. Hij werd politiek secretaris van de partij. Zijn vooruitstrevendheid accen­tueerde hij door zichzelf als ‘huisman’ neer te zetten. Zijn vrouw was in die jaren verzekerings­geneeskundige bij het GAK (Gemeenschappelijk Administratiekantoor).

In 1977 werd Mertens lid van de Tweede Kamer, waar hij zich vooral bezighield met onderwijs. Als republikein boycotte hij de inhuldiging van koningin Beatrix drie jaar later. Mertens verloor zijn kamerzetel toen de partij hard werd afgestraft voor de deelname aan het kabinet-Van Agt II. Hij richtte daarna een eigen adviesbureau op.

In 1994 keerde hij terug in de ­politiek, nu als Eerste Kamerlid. Hij vond dat de partij te veel de ideo­logische veren van zich had afgeschud en zich te veel baseerde op cultuur en omgangsvormen. In 1990 had Mertens vanwege nierfalen een donornier gehad. Toen die niet goed bleek te werken moest hij weer dialyseren. Een tweede ­donornier bracht uitkomst.

Mertens zou later voorzitter worden van de Landelijke Vereniging voor Dialyserenden (LVD), waarbij hij zich richtte op de bevordering van donorregistratie. Toen de LVD in 2003 werd omgezet in de Nierpatiënten Vereniging Nederland (NVN), trad hij af. In 2007 keerde hij nog terug als interim­directeur om orde op zaken te ­stellen.

Mertens had twee dochters en een kind uit een andere relatie. Volgens zijn dochter Gwen voelde hij zich vaak een lone wolf. ‘Hij zong eindeloos de eerste regel van het smartlied van Bor de Wolf uit De Fabeltjeskrant: ‘O moederziel, wat ben ik toch alleen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.