Blikveld van W.L.Brugsma van wereld tot stadswijk

Het verblijf in een reeks concentratiekampen heeft de journalist W.L. Brugsma getekend. Toen hij in 1945 werd bevrijd, was hij alleen nog bezig met overleven....

RONALD OCKHUYSEN

'NERGENS IN geloven. Met de fakkel van de waarheid zijn in de wereldgeschiedenis de meeste branden gesticht, die fakkel moeten we doven. We moeten alle universele pretenties laten varen. (. . .) Ik zeg: zorg voor je gezin, je dorp en je stadswijk, en mandateer politici om voor Nederland te zorgen. Als je meer wilt, maak je alleen maar ongelukken.'

Het citaat typeert de journalist W.L. Brugsma die donderdag op 75-jarige leeftijd in Utrecht is overleden. Brugsma, onder meer oud-hoofdredacteur van de Haagse Post, was al een jaar ziek. Hij had kanker. Een week geleden werd hij opgenomen in het AZU in Utrecht.

Willem Leonard Brugsma - Boebie voor intimi - had vele gezichten: hij was een invloedrijk journalist, een gezaghebbend commentator, een tv-persoonlijkheid en een defaitistische columnist. 'Met een lichte neiging tot monomanie' schreef hij jarenlang columns en beschouwingen van apocalyptische aard.

Zijn blikveld bestreek de hele wereld. Beïnvloed door de Club van Rome wees Brugsma er in de jaren zestig en zeventig op dat de wereld eens zou ophouden met draaien. 'Een kankerachtige ondergang' was wat de mensheid te wachten stond.

Eind jaren zeventig veranderde hij van onderwerp, hoewel een naderende catastrofe de leidraad bleef: de nucleaire ondergang. Brugsma was er in die jaren van overtuigd dat een nieuwe wereldoorlog onafwendbaar was.

De Tweede Wereloorlog had zijn leven ingrijpend veranderd. Na een jeugd vol tegenslag in Haarlem - zijn vader stierf toen hij zes jaar oud was - trachtte de jonge Brugsma in 1942 naar Engeland te vluchten. Hij werd gearresteerd. Een tocht langs concentratiekampen volgde, die in Dachau eindigde. In 1945 werd hij bevrijd. 'Ik was tot de uiterste reflexen teruggebracht - in leven blijven, verder niets.'

Brugsma begon zijn journalistieke loopbaan in 1946 als redacteur bij het Haarlems Dagblad. In 1954 werd hij een blauwe maandag woordvoerder voor het ministerie van Buitenlandse Zaken. Vervolgens reisde hij als journalist de wereld rond, voor de Gemeenschappelijke Persdienst. 'Dat reisredacteurschap kan wel een vlucht zijn geweest (ik ben pas heel laat over dat kamp gaan nadenken) - maar ook als ik niet in een kamp had gezeten, was dat reizen prettig geweest', vertelde hij in 1973 aan Ischa Meijer.

Na tien jaar hield Brugsma het reizen voor gezien, om in 1965 adjunct-hoofdredacteur van de Haagse Courant te worden. Een jaar later stapte hij als hoofdredacteur over naar het weekblad de Haagse Post.

Later ging Brugsma ook televisiewerk doen. Van 1976 tot 1983 presenteerde hij met zijn donkerbruine stem, die het praalgoed op de tv deed schudden, Achter het Nieuws. Van 1983 tot 1986 was hij presentator bij Het Capitool.

Van het milieu en een dreigende kernoorlog, verlegde Brugsma in de loop van de jaren tachtig zijn belangstelling naar Europa, of beter: een Europa dat op eigen benen moet leren staan. Dat dit denkbeeld een herenigd Duitsland met zich meebracht, en dus indirect een verzoening met het Duitsland van zijn oorlogstrauma, achtte 'Mr. Europa' geen probleem. 'Ik geloof dat elke verdeling van een land op den duur ondragelijk is, of het nu gaat om België, Israël of Duitsland.'

Hoewel tal van zijn opinies door de loop van de recente geschiedenis werden bevestigd, was er ook kritiek op zijn wijze van argumenteren. Bijna geen artikel van Brugsma's hand liet zijn eigen lijdensgeschiedenis onbesproken. Tegen Max Pam zei hij daarover, in 1983: 'Vaak hoor je mensen die in een concentratiekamp hebben gezeten, zeggen: wij vrezen dat wij de toekomst hebben gezien. De reflex daarop is: dat nooit meer.'

In 1995 kreeg W.L. Brugsma een Duitse onderscheiding, het Grote Kruis van Verdienste, omdat hij zich verdienstelijk had gemaakt voor de Duits-Nederlandse betrekkingen. Naar hem is een prijs vernoemd voor journalisten die Duitsers en Nederlanders dichter bij elkaar brengen. Brugsma was officier in de Orde van Oranje Nassau.

Ronald Ockhuysen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden