BLIJ NEDERLAND

> HET NIEUWE OPTIMISME Er waart een golf van optimisme en positief denken door Nederland. Campagnes en internetsites willen afrekenen met het eeuwige chagrijn: 'Pluk de dag, grijp je kans, doe je ding....

Goed nieuws! De zwangere kangoeroe Malou uit diergaardeBlijdorp raakte manisch-depressief, maar kwam er metantidepressiva weer helemaal bovenop. Inmiddels heeft zij eenblakend kangoeroejong geworpen. 'Als dat geen geluk is!', posteen schrijfster op de website Optimistisch.nl.

Zo wordt de site gevuld met optimistisch, positief enhoopgevend nieuws, aangedragen door mensen die de sfeer inNederland te negatief vinden. Het nieuws varieert vanmaatschappelijk (het aantal weggeefwinkels neem toe, lees hetboek van Jeremy Rifkin over de waterstofeconomie) tot persoonlijk(ik heb de baan gekregen die ik wilde, willen = kunnen, gaervoor!), van serieus (ga als vrijwilliger een zieke helpen) totonzinnig (een dronken student uit Haarlem struikelde toen hijzijn broek wilde uitdoen, hij viel door een gammel raampje tweeverdiepingen naar beneden, met zijn broek op zijn enkels, maar:'geen schrammetje!!!').

De website maakt deel uit van een campagne die het optimismein Nederland wil bevorderen, opgezet door zes mensen uit dewereld van reclame, media en marketing. Er horen ook billboardsen tv-spotjes bij: een gespierde sociaal-realistische hand houdteen roze bril of een halfvol glas omhoog, met de aansporing'Weest optimistisch!'

'We willen een optimistische revolutie ontketenen. Daarom isgekozen voor deze beeldtaal, ontleend aan posters uit de jarentwintig waarop mensen werden opgeroepen ergens aan deel tenemen', laat reclamemaker Oscar Hamming van bureau DDB weten.

Er waart een kleine golf van optimisme en positief denken doorNederland. Op internet wordt het goede nieuws verkondigd:nederlandpositief.nl, goednieuws.com, haalhetbesteuitjezelf.nl,de msn-groep Het Positief Alternatief, depositief-bericht.web-log.nl, waar Marijke van der Scheer goednieuws uitdeelt als 'vitamine voor de ziel'. Het Instituut Liefdein de Stad heeft op het Max Euweplein in Amsterdam een 'kiss-cam'neergezet, 'gereserveerd voor liefdevolle handelingen die viainternet gevolgd kunnen worden'.

De Club van 100 bemiddelt tussen mensen met een probleem enmensen die willen helpen, al dan niet vanuit hun professioneleexpertise. Het ontbijtprogramma Goedemorgen Nederland brachtonlangs een week lang goed nieuws. Viva presenteert deze week '8nieuwe idealisten' onder het montere motto 'Zo, even de wereldredden'. Dergelijke initiatieven hebben een aantal dingen gemeen:ze zijn lief, klein, doorgaans pretentieloos en vooral praktisch.

'De tijd is er gewoon rijp voor. De reacties op onze campagnezijn boven verwachting', zegt Paul Blok. Nederlanders zijn hetmaatschappelijk chagrijn een beetje zat, denkt hij. Ze zijnprobleem-moe geworden.

Maar is optimisme in dit tijdsgewricht - politieke moorden,haperende integratie, dreiging van terreur - niet een ander woordvoor zelfbedrog?

'Natuurlijk, dat is allemaal waar', zegt Blok. 'Wij ontkennende problemen ook helemaal niet. Wij bevestigen alleen hetpositieve. Wij zeggen: kijk ook eens naar de andere kant.'

Tel je zegeningen

Nederland is rijk, vrij, de mensen zijn er in elk gevalgelukkig en tevreden over hun eigen leven, blijkt uit elkonderzoek. Tel je zegeningen, zeggen de makers vanOptimistisch.nl en staar je niet zo blind op de problemen.

'We hebben helemaal niet zo veel pretenties', zegt Vesters.'Maar wij Nederlanders wentelen ons graag in ons verdriet, datis heel calvinistisch. Daar willen wij een beetje tegenwicht aangeven.'

Blok: 'We passen alleen een techniek toe die we uit ons eigenvak kennen.'

Vesters: 'Gebrek aan optimisme houdt ook ontwikkeling tegen.Iets meer lef, iets meer risico nemen en je wordt een stukblijer.'

Blok: 'Net als in de sport kun je het laatste stukje gelukafdwingen. Dan wordt optimisme een self fulfilling prophecy.'

Vesters: 'Pluk de dag, grijp je kans, doe je ding. Het isallemaal heel basaal.'

Optimistisch.nl weerspiegelt het optimisme van de reclame- enmarketingwereld. In het kantoor van DDB zetelen knappe, goedgeklede, succes uitstralende medewerkers achter hundesignbureau's. Maar hebben zij wel voldoende voeling met de'straat'?

De seismografen van het nationale gemoed zien vooralsnog geenspectaculaire opleving van het optimisme. De 'maatschappelijkebarometer', die het Amsterdamse onderzoeksbureau Motivaction voorhet tv-programma Netwerk maakt, staat nog altijd op regenachtig.Wel is sprake van een lichte stijging. De barometer staat 7punten hoger dan bij introductie in maart 2005. Toen was 36procent van de Nederlanders tevreden over de samenleving, nu 43procent. Je kunt het halfleeg bekijken - de cijfers staan nogaltijd in het rood - maar ook halfvol: er zit in elk gevalverbetering in.

Opmerkelijk is dat 62 procent vindt dat de media positieverover moslims moeten berichten. En 34 procent gelooft datNederland over een paar maanden wereldkampioen voetbal wordt. Datzou mooi zijn: het einde van de grauwe jaren tachtig, periode vanno future, kruisraketten en fabriekssluitingen, werd ookgesymboliseerd door het Europees kampioenschap in 1988.

Er is ruimte voor een lichte opleving van het optimisme, denktook historicus James Kennedy. Maar voor een echte ommekeer lijkthet hem nog rijkelijk vroeg.

Kennedy groeide op in de Verenigde Staten, het land van decheerleaders. Tegenwoordig is hij hoogleraar geschiedenis aan deVrije Universiteit. Het verschil in optimisme tussen de VS enNederland is inderdaad voelbaar, zegt hij. 'Nederland is geen cando-land', zegt hij. 'Als individu heb je hier ook minder ruimteom iets te bewerkstelligen. Je loopt al snel tegen de regelsaan.'

Toch moet het verschil niet worden overdreven, vindt hij. HetAmerikaanse optimisme is voor een deel retoriek: peptalk,bedoeld voor het individu dat zijn weg moet vinden in eensamenleving die harder is, maar ook meer winstkansen biedt.

Anderzijds heeft Nederland wel degelijk zijn eigen vorm vanoptimisme. 'In de Nederlandse cultuur zit een zekermaakbaarheidsgeloof, de gedachte dat je de samenleving door goedbestuur en consensus op een prettige manier kan inrichten', zegtKennedy.

Vanaf de jaren zestig maakte de Nederlandse samenleving eenoptimistische periode door. In het beginselprogramma van 1977beloofde de PvdA ervoor te ijveren dat Nederlanders voortaangevrijwaard zouden worden van gevoelens van 'angst en schaamte'.

Zo ontstond een ingetogen, bijna bureaucratisch optimisme. Demens had zich bevrijd van de ketenen van geloof en gezag. Metbehulp van de politiek zou hij zich kunnen ontplooien totongekende hoogten. Kennedy: 'Cultuurpessimisme was lange tijdtaboe. Je mocht wel pessimistisch zijn, maar dan over het milieuof de Derde Wereld. Wie kanttekeningen plaatste bij deemancipatie en de vrijheid van de burgers kreeg meteen te horen:wil je soms terug naar de jaren vijftig?'

Het chagrijn van de vroege 21ste eeuw is dan ook niet in delaatste plaats een vorm van gefrustreerd optimisme. 'Nederlanders hebben het gevoel dat ze hun toekomst niet meer ineigen beheer hebben, door zaken als immigratie, globalisering ende opmars van Europa', zegt Kennedy.

Er zullen ongetwijfeld weer optimistischer tijden aanbreken,denkt hij. 'Maar voor een werkelijk optimistische kijk moetNederland een nieuwe ideologische balans vinden: dit zijn we,hier willen we naar toe, zo gaan we het doen.'

Niet iedereen wil op zo'n 'nieuwe ideologische balans'wachten. De nieuwe optimisten zijn ook niet zo cerebraal. Zewillen de wereld niet verbeteren aan de hand van dikke boeken uitde Frankfurter Schule. Voor de meeste problemen is ook niet zosnel een intellectuele oplossing te vinden. Daarom willen zevooral dóen.

Zo trekken de vrijwilligers van United Smile langs scholen,waar ze leerlingen met behulp van rap, theater en video latennadenken over hun eigen bijdrage aan een betere samenleving.Daarnaast organiseert United Smile ludieke acties: met 160ballonnen werd een reuzenglimlach gevormd op het Binnenhof,reizigers van het stadsvervoer in Utrecht werd gevraagd hunglimlach te doneren voor een betere wereld.

United Smile is gevestigd in een buurthuis in de Dichterswijkin Utrecht, een gemengde wijk met oude huizen en nieuwbouw, waarde bevolkingsgroepen - soms tot wederzijds ongenoegen - langselkaar schuren. Terwijl Optimistisch.nl het positief denken vande reclame- en mediawereld belichaamt, staat United Smile in eenheel andere traditie, die ooit werd verwoord door de filosoofKarl Popper: Optimisme is een morele plicht. Een samenleving kanzich niet permitteren om fatalistisch op de chaos te wachten.

De tv-spot van United Smile begint met beelden vanvoetbalrellen en de moord op Theo van Gogh, om te eindigen metde slogan 'Nederland verandert, verander Nederland'.

'Natuurlijk zijn er problemen in de samenleving. Daarvoormoet je je ogen niet sluiten. Maar je moet je vooral afvragen watjij kunt bijdragen aan een oplossing. Anders kun je net zo goedophouden', zegt directeur Ward Schepman (27), die een bezemhokheeft omgebouwd tot kantoor.

Hij is zoon van een arts en een pedagoog. 'Het hulpverlenendezat er bij ons thuis erg in. We hebben nog een tijdjevluchtelingen uit Armenië in huis gehad', zegt hij. Hijstudeerde aan sociale academie De Horst in Driebergen en liepstage bij Tolerance Unlimited. Zijn ervaringen daar waren nietonverkort bevorderlijk voor zijn optimisme. 'De organisatiestopte, omdat er geen structurele subsidie was, maar ook omdater kogelbrieven binnen kwamen.'

De praktisch idealist Schepman vond het zonde. 'Onze biotoopverandert zo snel. In de grote steden is rond de 40 procentallochtoon. Het is echt noodzakelijk dat we met elkaar kunnen enwillen omgaan.'

Daarom richtte hij United Smile op. De naam is afkomstig vaneen woord van de profeet Mohammed. Schepman: 'Zelfs als jehelemaal niets hebt, zei Mohammed, dan kun je altijd nog jeglimlach schenken.' Het project wordt onder meer gesteund doorde Rabobank, Doekle Terpstra (HBO-Raad) en Kommer Damen(scheepsbouwer) zitten in de Raad van Advies. Inmiddels heeftUnited Smile ongeveer 60 jonge vrijwilligers.

'Respect is tijdloooozzz....', rapt de 12-jarige Soefien, eenTurks-Marokkaans jongetje, in een bovenkamer van het buurthuis.Hij heeft nog een beetje moeite met de goede flow, maar derappers Akkefietje en Otto de Rocker spijkeren hem bij. 'Respectis tijdloooozzz...', zo moet Soefien de boodschap van UnitedSmile verder verspreiden.

Akkefietje, ofwel Akke Niemeijer (19) loopt stage bij UnitedSmile. Een vriendelijke jongen met een honkbalpet en een sikje.Rapper, maar dan van het serieuze en geëngageerde soort. Hijheeft het over wederzijds respect, niet over bling bling ensletjes die een flinke beurt verdienen.

'Het is goed om positief te zijn en de verschillen teoverbruggen', zegt hij. 'Ik zit ook in een toneelgroep inKanaleneiland, waarin ook veel Marokkanen meespelen. Dat zijnheel lieve en gastvrije mensen.'

Maar, zo erkent hij, het is niet altijd even gemakkelijk omoptimistisch te blijven. 'Soms staan hier jongens voor de deurdie meteen agressief worden als ze niet naar binnen mogen. Dandenk ik ook wel eens: sodemieter op met dat blije gedoe.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden