Biomelk klotst tegen de plinten door melkprijs

De lage melkprijs dwingt boeren tot een dure overstap op biologische productie. Maar uit angst voor nog een prijsdaling weren coöporaties nieuwe bioboeren. Die komen nu al amper rond.

Beeld raymond rutting

René Ebbelaar (47) wijst naar stukken geel gras in zijn weiland. 'Een jaar geleden zou ik daar een bak kunstmest op hebben gegooid. Dan is het binnen een week weer groen en voedzaam', zegt de melkveehouder met vijftig koeien uit Westzaan. 'Uiteindelijk trekt het gras wel bij, maar het moet een tijd wennen, zo zonder kunstmest. In de tussentijd geef ik de koeien extra krachtvoer.'

Ebbelaar gebruikt geen kunstmest meer omdat hij omschakelt van gangbaar naar biologisch boeren. Hij is bepaald niet de enige melkveehouder die onlangs deze stap heeft gezet. Door de relatief hoge biologische melkprijs neemt het aantal omschakelaars onder melkveehouders het laatste halfjaar zelfs zo snel toe dat zuivelcoöperaties als FrieslandCampina en Eko Holland de toestroom van nieuwe bioboeren niet meer aan kunnen. Het aanbod dreigt nu groter te worden dan de vraag naar biomelk. Noodgedwongen hanteren de coöperaties sinds kort wachtlijsten om het aanbod te reguleren en zo prijsdalingen te voorkomen.

In eerdere jaren schakelden er maar vijf à tien boeren per jaar over. 'Dit jaar hebben wij al 32 nieuwe biologische leden geaccepteerd voor 2017', zegt René Cruijsen, voorzitter van Eko Holland. Met 135 leden, die samen goed zijn voor 60 miljoen liter, is de coöperatie een van de grootste leveranciers van biologische melk in Nederland. 'We hebben twintig veehouders op de wachtlijst staan. Die horen voor 1 september of ze zich in 2018 bij ons kunnen aansluiten.'

Hoge prijs

FrieslandCampina, de coöperatie waar René Ebbelaar bij zit, had tot eind 2015 geen wachtlijst voor melkveehouders met biologische ambities. Slechts een half jaar later wachten al 52 omschakelaars op toelating tot het selecte gezelschap dat biologische melk mag leveren aan de grootste zuivelcoöperatie in Nederland, ook goed voor 60 miljoen liter biologische melk per jaar.

'We twijfelden al jaren over omschakeling', zegt Renés vrouw Afra (46). 'Lange tijd was het niet rendabel. De prijs van biologische melk was gekoppeld aan die van de gangbare en was slechts 8,5 cent hoger.' In 2012 werd die prijskoppeling losgelaten. Het 'omschakelen' kwam weer ter sprake toen het echtpaar Ebbelaar met hun zoons over de toekomst sprak. 'Als een van hen ons wilde opvolgen moesten we het bedrijf uitbreiden. Dan zou omschakelen tot biologisch te ingewikkeld worden.' Geen van de zoons had echter interesse. 'Ze hebben niets met de boerderij. Daardoor was schaalvergroting ook van de baan.'

Toch moest er iets gebeuren. De prijs voor gangbare melk is door overproductie op de wereldmarkt en de Russische boycot dusdanig gedaald dat de productie nog nauwelijks rendabel is. Daarnaast verloren de Ebbelaars hun bijverdienste uit een caravanstalling door een verbod van de gemeente. 'Toen we zagen dat de prijs voor biologische melk nu relatief hoog is, besloten we vanaf juni om te schakelen.'

Beeld anp

Omschakelen

Volgens de coöperaties is de hoge prijs voor biologische melk de voornaamste reden voor de toestroom van omschakelaars. De gewone melkprijs kelderde de afgelopen jaren tot 25 cent per liter, terwijl de biologische melkprijs op 45 cent staat. Die hoge prijs weegt nu op tegen de investeringskosten van een overgang naar biologisch.

Dat omschakelen is niet goedkoop, ondervond ook René Ebbelaar. Met de oordoppen van zijn bosmaaier nog in loopt hij richting de kunstmestsilo die inmiddels leeg staat. 'Er zijn allerlei eisen waaraan je moet voldoen voordat melk biologisch mag heten. Het land waar de koeien grazen mag twee jaar niet bemest zijn met kunstmest en niet bespoten zijn met bestrijdingsmiddelen. Daarnaast moeten de koeien minstens een half jaar biologisch krachtvoer eten in plaats van normaal krachtvoer. Dat voer kost bijna het dubbele, terwijl de melk in die tijd nog niet als biologisch verkocht mag worden.'

In totaal kost de investering Ebbelaar ongeveer zevenduizend euro. Daarmee heeft hij nog geluk. De stal van Ebbelaar voldeed al aan de eisen van de inspecteurs van Skal, de toezichthouder op biologische productie. Andere boeren moeten hun stal aanpassen om aan de eisen voor biologische melkveehouderij te voldoen. De stal moet bijvoorbeeld groot genoeg zijn: per koe moet er minimaal zes vierkante meter vloeroppervlak beschikbaar zijn. Als de stal verbouwd moet worden loopt de investering al snel op tot 20 duizend euro. Boeren die niet genoeg land bezitten, moeten daarnaast nog extra land pachten of kopen. Een biologische koe heeft namelijk recht op een halve hectare weiland.

Lees verder onder de foto.

Beeld anp

Risico

Het risico van de investering is voor de veehouder zelf. De coöperaties geven op voorhand geen garanties. Het kan gebeuren dat een boer na twee jaar omschakelen te horen krijgt dat een coöperatie toch geen plek heeft voor de nieuwe bioboer. Hij heeft dan alle omschakelkosten voor niets gemaakt.

De Ebbelaars durfden dat risico aan. Hoewel de biologische melkproductie in Nederland nog maar 1,5 procent van de totale melkproductie beslaat, groeit de vraag naar biologische zuivel elk jaar met 3 procent. Tot vorig jaar lukte het niet om die extra vraag op te vangen met de extra productie van nieuwe biologische melkveehouders. Zuivelland Nederland importeerde 30 miljoen liter biomelk per jaar. Er lag dus een gat in de markt open waar de Ebbelaars in wilden springen.

Dat gat is nu gevuld. De 52 bedrijven op de wachtlijst van FrieslandCampina alleen al produceren samen 32 miljoen liter. Om de prijs van biomelk niet te laten dalen door het overvloedige aanbod werken de coöperaties met wachtlijsten. De Ebbelaars staan daar niet op. Zij zijn inmiddels toegelaten tot de coöperatie. In december krijgen ze hun certificaat van Skal en produceren ze officieel biologische melk.

Om de andere boeren ook van de wachtlijst te krijgen proberen de coöperaties nieuwe markten aan te boren voor biologische zuivel. Nu wordt bijna alle biomelk nog verkocht als verse melk, karnemelk of yoghurt. In de toekomst moet de melk ook verwerkt worden tot biologische kaas en zelfs biologische babyvoeding. Dat vooruitzicht valt bij Afra Ebbelaar in goede aarde. 'Van onze gewone melk werd altijd kaas gemaakt in de fabriek in Lutjewinkel. Ik zou het leuk vinden als onze biologische melk straks babymelkpoeder wordt. Maar dat is waarschijnlijk een moederdingetje.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden