WeekendgidsNanouk Leopold

‘Bij toneel denk ik makkelijker: ik doe waar ik zin in heb’

null Beeld Els Zweerink
Beeld Els Zweerink

Mooi hoor, die boeken van Coetzee, maar ontspannend? Nee. Dát zijn de films met Sandra Bullock, voor regisseur Nanouk Leopold (52) – ‘puur plezier’. Zelf maakt ze ook het liefst gewoon gezellige lachfilms. Maar ja, dat calvinisme hè?

Nanouk Leopold pendelt deze dagen tussen Rotterdam, Amsterdam en Berlijn. In de eerste stad woont ze, in de tweede legt ze de laatste hand aan een ‘filmische installatie’ voor filmmuseum Eye. En in de derde repeteert ze een nieuw stuk voor het Berliner Ensemble.

Ze is regisseur, filmmaker, en toch ook theatermaker. Al denkt ze daar zelf anders over: ‘Ik ben dat niet.’

Kan ze dat nog beweren, na twee lovend ontvangen regieën voor ITA (Internationaal Theater Amsterdam), en deze nieuwe klus voor het nog door Bertolt Brecht opgerichte Duitse gezelschap?

‘Waarom niet?’ Met een lach: ‘Je kunt álles over jezelf beweren. Trouwens, het is het eerste wat ik zei toen binnenkwam in Berlijn. Dat ik géén toneelbagage heb. Geen idee of die en die een uitvoering ooit zus of zo aanpakte.’

Heerlijk, noemt ze die vrijheid. ‘Bij toneel denk ik makkelijker: ik doe waar ik zin in heb. Dan mag ik van mezelf ook veel kleur gebruiken, of zoiets.’

Ze ontvangt het bezoek op zolder, thuis in Rotterdam. In haar ‘werkhok’, vol keurig gestapelde boeken en films (‘ik hou van ordening’). Hier staat ook de kartonnen maquette voor haar coproductie met haar vriend en visueel kunstenaar Daan Emmen, Filmwork for Eye: 5 scenes at a walking pace. Onderdeel van een gezamenlijke expositie met gerenommeerde filmmakers, onder wie Jia Zhangke en Lucrecia Martel. Ieder van hen is verzocht een museumvertrek in te richten, vanwege het 75-jarige bestaan van het Nederlandse Filmmuseum én het 50-jarige van International Film Festival Rotterdam. Leopold en Emmens creatie bestaat uit twee ruimten en een smalle gang ertussen. Daar kun je straks ronddwalen, gelokt door geluid en betoverend licht, dat al schaduwen werpend de bezoekers tot minimalistische acteurs maakt.

Emmen is ook de vader van hun zoon Sasha (zijn twee grote kinderen, Boet en Finn, zijn al het huis uit). Hij en Leopold kennen elkaar van de kunstacademie. ‘Ik zat een jaar boven hem. We trokken toen nog niet zo met elkaar op. Ik maakte video-installaties. Hij deed dingen met boomstammen.’

Het stuk dat Leopold regisseert in Berlijn is van de Britse toneelschrijver Alice Birch en gaat over drie suïcidale vrouwen uit dezelfde familie, die staand op het toneel hun toestand bespreken. ‘Tijdens het repeteren verontschuldigen de acteurs zich soms, dat ze elkaar op het toneel nu niet kunnen aanraken, vanwege het virus. Dan zeg ik: het was ook niet de bedoeling dát jullie elkaar zouden aanraken. Het past juist heel goed bij het stuk, die afstand.’

null Beeld Els Zweerink
Beeld Els Zweerink

Leopold de filmer brak door met Îles flottantes en Guernsey, drama’s met een uitgekiende en dwingende beeldtaal, over personages die vastlopen in het moderne leven. Guernsey werd geselecteerd voor het Quinzaine des réalisateurs-programma in Cannes, waar men haar film vergeleek met dat van de Italiaanse grootmeester Antonioni. In haar latere werk, zoals de in Berlijn bekroonde boekverfilming Boven is het stil, liet Leopold de vaste vormen iets los; de camera mocht bewegen, er was zelfs filmmuziek. Maar van franje zal niemand haar beschuldigen.

‘Ik ben strenger als ik film. Waarom dat zo is? Weet ik eigenlijk niet. Soms zou ik wel de vrijheid van iemand als Pasolini willen hebben (hierover zo meer). Ik ben bang dat ik, hoewel vierde generatie atheïst, tóch nog te veel calvinist ben.’

Vrolijk: ‘Eigenlijk wil ik gewoon gezellige lachfilms maken. Die dénk ik ook altijd te maken.’

Muzikant

David Bowie

null Beeld Getty
Beeld Getty

‘Bowie, Blondie en Bach. Dat zijn ze. Als kind opgepikt, via mijn hippie-ouders. Concerten vond ik altijd eng, zoveel mensen bijeen. Naar David Bowie ben ik wél gegaan, hier in Rotterdam. Ik denk in 1983, mijn allereerste concert. Ik heb veel vrienden die met muziek bezig zijn en mij dan nieuwe dingen laten horen, maar ik draai gewoon al mijn hele leven hetzelfde. Maar ja, Bowie is ook zó goed. De dag waarop hij stierf – verschrikkelijk – liep ik in de Mediamarkt, waar ze zijn laatste album draaiden. ‘Look up here’, hoorde je zo zijn stem, ‘I am in heaven’ – de Mediamarkt als hemel, of juist de plek van waaruit je naar de hemel ontsnapt. Bowie blijft overal overeind. Oók in de Mediamarkt.’

Eten

Indische kippensoep

null Beeld Alamy Stock Photo
Beeld Alamy Stock Photo

‘Laos en ketoembar, dat gaat eigenlijk overal in. Dat is wat mijn moeder me leerde van de Indische keuken. Laos is een wortel, ketoembar zijn gewoon korianderkorrels. Voor de kippensoep gebruik ik ook wat gember en citroengras. Het mooie van de kip is dat je ook echt alles van die kip gebruikt: de botten uitkoken voor extra bouillon, de huid uitbakken als spekjes. O ja: djeroek poeroet, gedroogde limoenbladeren. Héél belangrijk. De verhoudingen? Handje van dit, handje van dat. Mijn moeder heeft wel van die boekjes met handgeschreven recepten, nog van Indië, maar ze leerde me het op gevoel te doen. Koken lijkt ook wel op film of toneel maken, in die zin: het is ook iets intuïtiefs. Als ik een exact recept lees, denk ik meteen: o, maar dat ga ik écht niet zo doen.

‘Nu met de lockdown kook ik vaak voor mijn moeder. Bijna 80 is ze, nog heel kwiek. Ze is geboren op Sulawesi, in een koloniale familie met gemengd bloed. Haar moeder – mijn oma – verloor ze al op heel jonge leeftijd, in het jappenkamp. Dat heeft haar getekend. Ik ben nu aan het uitzoeken hoe het zat met die koloniale geschiedenis, zoiets bizars. Wat deden we daar eigenlijk? Haar vader had een Javaanse moeder. En aan haar moeders kant zat ergens ook een Chinese minnaar. Aan mij zie je het niet: ik lijk op mijn vader, de Leopolds die ergens rond 1600 vanuit Noordrijn-Westfalen naar Holland trokken.’

Kunstenaar

Bruce Nauman

‘Toen ik naar de kunstacademie ging, hier in Rotterdam, was hij zo ongeveer ieders held: Bruce Nauman. Die neons van hem zijn heel bekend, met die teksten en gewelddadige en seksuele houdingen. Maar hij heeft van alles gedaan. Dan ging hij naar zijn atelier en verzon hij iets, of hij filmde dat hij niks zat te doen in dat atelier. Een van zijn werken die ik heel mooi vind is From hand to mouth. Een hand en een mond die aan elkaar vastzitten, via de arm. Een soort uitsnede van het lichaam. Gemaakt van was, geloof ik. Hoe hij je laat kijken naar zoiets schijnbaar eenvoudigs als een hand, vind ik heel inspirerend.

‘Nauman heeft ook geweldige tekeningen gemaakt, eentje heet Pay attention. En dat staat er dan ook gewoon op het papier, in spiegelschrift: pay attention motherfuckers.’

Boek

Het periodiek systeem, Primo Levi (1975)

null Beeld

‘Er zijn heel veel boeken die ik mooi vind: alles van J.M. Coetzee bijvoorbeeld. Maar Het periodiek systeem van Primo Levi las ik al op jonge leeftijd en het is me altijd bijgebleven. Hoe hij zijn hele levensgeschiedenis beschrijft, maar door elkaar heen, aan de hand van de chemische elementen. Soms zitten we in het concentratiekamp, soms ineens ver daarvoor, of weer jaren later als hij als scheikundige werkt. Hij brengt een ander soort ordening aan.

‘Later las ik ook Is dit een mens?. Daarin beschrijft hij het concentratiekamp aan de hand van details die heel exact zijn. Hoe je ’s nachts in de barak goed moet luisteren of de emmer waarin wordt geplast bijna vol is. Áls dat zo is moet jij niet plassen, want dan moet je hem buiten legen en kun je ziek worden in de kou, en als je ziek wordt ga je dood. Zo moet je ook filmen, denk ik. We zitten in een barak en we huilen is géén scène. Maar de situatie vertellen via een emmer is dat wel. Hij vangt dat enorme leed in een concreet en tegelijkertijd bizar detail.’

Filmmaker

Pier Paolo Pasolini (1922-1975)

Pier Paolo Pasolini (1922-1975). Beeld Mondadori via Getty Images
Pier Paolo Pasolini (1922-1975).Beeld Mondadori via Getty Images

‘Gek is dat toch, hoeveel indruk de films maakten die ik zo tussen mijn 17de en 18de zag. Misschien is het iets als vroege vriendschappen, waarvan ze ook altijd zeggen dat je die nooit kunt evenaren. Ik kwam in Lantarenvenster, het Rotterdamse theater, waar een Pasolini-retrospectief gelijktijdig draaide met een retrospectief van Antonioni – ik zag ze om en om. Helemaal verzadigd kwam ik de zaal weer uit, dat dit bestond!

Toen ik klein was nam mijn moeder me altijd mee naar de film. Gingen we met de taxi, zeven keer achter elkaar naar Bugsy Malone, met Jodie Foster. Die ken ik écht helemaal uit mijn hoofd. Maar Pasolini, dat was iets... Ik weet nog dat ik voor het eerst zijn Edipo Re zag, met Silvana Mangano. En dat die camera zo óm haar heen ging draaien. Wow, dacht ik, dit kán gewoon. Ik werd me bewust van de vorm, en hoe je die kunt buigen. Antonioni’s films waren ook prachtig, maar zo strak. Pasolini was een soort dichter, die hing niet zo aan coherente filmtaal. Hij kon zichzelf verliezen, waardoor het soms ook lelijk werd, maar wat dan toch weer heel mooi was.

‘Zo zag ik ook alles van Buñuel en Tarkovski. Pas later ontdekte ik ook wat vrouwelijke filmmakers, Claire Denis, Kira Moeratova. Ze waren er wel, maar je vond ze nog niet zo makkelijk. Het voelde een beetje alsof ik met ze aan het praten was, al die oude mannen met hun films, of dat ik naar ze luisterde. En dat maakte dat ik ook iets terúg wilde zeggen. Buñuels Belle de jour, met Catherine Deneuve, is een van mijn lievelingsfilms, maar ook een mannenfantasie over hoe een vrouw haar seksualiteit beleeft. Mijn film Brownian Movement (waarin een vrouw haar seksualiteit verkent, red.) is een soort antwoord op Buñuel. Misschien is dat ook wat ik doe als maker: iets terugzeggen tegen alles wat ik zie.’

Stad

Marseille

‘Mijn lievelingsstad is Marseille. De stad heeft iets woests. Een beetje vies ook, maar tegelijk heel mooi.’ Beeld Alamy Stock Photo
‘Mijn lievelingsstad is Marseille. De stad heeft iets woests. Een beetje vies ook, maar tegelijk heel mooi.’Beeld Alamy Stock Photo

‘Ik wilde Frans worden, en dat heb ik een jaar geprobeerd in Parijs. Leuk, maar ik ging toch maar weer naar huis. Het was best eenzaam. De scenario’s voor Guernsey en Brownian Movement heb ik daar geschreven; wel een productief jaar. Het was een plan van me, dat ik Franse films zou maken, maar ik merkte al snel: de concurrentie daar is zó groot. Dus toen werd het plan: ik maak eerst een film in Nederland, en met die film ga ik naar Cannes. Dat lukte, maar Frans worden toch niet echt. Francofiel wel. Dat begon al met mijn ouders: met de eend naar Frankrijk. Op straat in Rotterdam achtervolgde ik vroeger weleens mensen als ik hoorde dat ze Frans spraken. Ik werd blij van die klanken.

Mijn lievelingsstad is Marseille. De stad heeft iets woests. Een beetje vies ook, maar tegelijk heel mooi. Mensen uit Marseille zijn een soort Rotterdammers. Een tikje grof, lomp. Een van mijn favoriete gebouwen staat er: La cité radieuse van Le Corbusier. Je vóélt je anders, in of op zijn gebouwen. Ze zijn niet per se geschikt om in te wonen of te werken, maar meer om er even te zijn. Vooral zijn lange gangen vind ik waanzinnig. De kamers hebben vaak iets akeligs. Ik geloof ook niet dat het een aardige man was, die Corbusier.’

Ontspanning

Sandra Bullock

‘Ik bak graag taarten – ik eet ze ook graag op. Ik heb een hele goeie sinaasappeltaart in mijn repertoire. O, en Sandra Bullock! Wat kan ik zeggen? Ik hou van haar. Kan ik eindeloos naar kijken, puur plezier. Ze ís ook zo grappig. En heel precies als acteur. Zo’n film als The Net bijvoorbeeld, uit de jaren negentig, dat ze dan per ongeluk een computerschijfje krijgt. While You Were Sleeping ook, lekker romantisch en ongevaarlijk. Miss Congeniality, heerlijk. Het zijn geruststellende, consistente films. Je weet dat het goedkomt, want dat komt het altijd met Sandra Bullock. Zo’n boek van Coetzee lezen, dat is voor mij helemaal niet ontspannend. Dan gaat mijn hoofd áán.’

Beeldgedichten

Het vak van aap, Aat Ceelen

‘Aat Ceelen, ook een Rotterdammer, en acteur (onder meer in Boven is het stil, red.), plaatst af en toe korte beeldgedichten online. Een soort kleine cadeautjes zijn het. Combinaties van bestaand beeld en muziek, waar hij dan tekst bij schrijft. Er staan er zo’n zestig op YouTube, onder de titel Het vak van aap. Ze duren nooit langer dan een minuut. Je valt heel even in een melancholische wereld vol overweldigend bevredigende eenzaamheid, en dan val je er weer uit. Aat post ze onregelmatig, wanneer hij zin heeft, denk ik. Ook dat vind ik er goed aan.’

Plek

Sahara

‘Ooit ben ik dood, dacht ik, en zijn die duinen er nog steeds. Dat was zo’n fijne gedachte.’ Beeld Getty Images
‘Ooit ben ik dood, dacht ik, en zijn die duinen er nog steeds. Dat was zo’n fijne gedachte.’Beeld Getty Images

‘Na een paar dagen rijden op een kameel door de Sahara, met een vriendin en een gids, gebeurde er iets raars met mijn ogen. Ik wist eerst niet wat het was. Toen realiseerde ik me: ik heb al twee dagen niets meer gezien wat door een mens is gemaakt. Eerst was ik bang dat als ik de verkeerde kant op zou kijken, daar ineens een bordje zou staan: pannekoekenhuis, drie kilometer naar links. Maar er was helemaal niets. Alleen die zandduinen. Na de derde dag kwam er zo’n rust over me. Ooit ben ik dood, dacht ik, en zijn die duinen er nog steeds. Dat was zo’n fijne gedachte. Niet dat ik graag dood wil. Maar dat gevoel van nietigheid, dat het er helemaal niet toe doet wát je doet, maakte me gelukkig. Je bent hier maar even. Die zandduinen blijven.

‘In Nederland kan dat niet, drie dagen doorbrengen zonder iets te zien wat door mensen is gebouwd of aangelegd. Op zee misschien, maar ook dan ben je zo in Engeland. Ik ben nu bezig met de voorbereiding van een speelfilm over een vrouw die in het bos jaagt. Het heeft wel iets met dat woestijngevoel te maken. Ik wil het in Amerika draaien, tegen de Canadese grens. Hier zijn de bossen te klein.’

CV Nanouk Leopold

1968 Geboren in Rotterdam

1992 Willem de Kooning Academie

1998 Filmacademie, wint Tuschinski Film Award met afstudeerfilm Weekend

2001 Debuutspeelfilm Îles flottantes geselecteerd voor Tigercompetitie IFFR

2005 Guernsey geselecteerd voor Quinzaine des réalisateurs-programma van Cannes filmfestival (bekroond met Gouden Kalf voor beste actrice en regie)

2007 Wolfsbergen, geselecteerd voor filmfestival van Berlijn (Gouden Kalf voor camera en beste mannelijke bijrol)

2010 Brownian Movement (2010), Berlijn filmfestival, bekroond met Gouden Kalf voor regie en scenario

2013 Boven is het stil opent Panorama-programma filmfestival van Berlijn (Gouden Kalf voor beste montage)

2016 Lid van Academie van Kunsten

2017 Eerste toneelregie, Ingmar Bergmans Uit het leven van Marionetten, voor Internationaal Theater Amsterdam

2018 Cobain, geselecteerd voor Berlijn filmfestival (Gouden Kalf beste muziek, beste mannelijke bijrol)

2019 Toneelregie Harold Pinters De Thuiskomst, voor Toneelgroep Amsterdam

2021 Filmwork for Eye: 5 Scenes at a Walking Pace, i.s.m. Daan Emmen onderdeel van de tentoonstelling Vive le cinéma! in Eye Amsterdam

2021 Toneelregie Anatomy of a Suicide voor het Berliner Ensemble, gaat naar verwachting in mei in première

2021 Voorbereiding opnamen nieuwe speelfilm Whitetail

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden