Land van Afkomst Magda Mendes

‘Bij een fadozangeres denk ik aan mijn heldinnen die voor de fado leefden, met hen wil ik me niet vergelijken’

Magda Mendes Beeld Casper Kofi

Zangeres Magda Mendes (42) is geboren in Portugal. Ze studeerde Braziliaanse muziek en zong die ook, maar daar kreeg ze tóch moeite mee. ‘Het moest Portugees zijn.’

Wanneer Magda Mendes een concert geeft, wordt ze automatisch aangekondigd als fadozangeres. ‘Dat is wat ze in Nederland verwachten. Ik bel dan snel de organisatoren: jullie moeten het veranderen, ik ben Portugees, maar ik zing niet alleen fado. Bij een fadozangeres denk ik aan mijn heldinnen die voor de fado leefden, met hen wil ik me niet vergelijken. In Portugal bestaan genoeg mensen die fado aanstellerig vinden. Net als in Nederland trouwens.’

Magda Mendes (Portugal, 1976) won in september de Gouden Notenkraker, een vakprijs waarvoor musici stemmen op de meest opvallende prestaties van het afgelopen seizoen. Momenteel doet ze de tournee Silêncio, de fado dwaalt door Utrecht. Volgend jaar gaat Mendes verder met de voorstelling Oliveiras.

Waarom vinden ze dat?

‘De fado is oorspronkelijk een sobere volkse muziekstijl, van de mensen van de straat. Als je daar pretentieus over gaat doen, denken ze in Portugal soms: wat een aansteller. Buiten Portugal is het onze bekendste muzieksoort. Het is gewoon een stijl uit Lissabon. In de rest van het land maken ze folkloremuziek die totaal anders is. Wat ik doe, heeft elementen van beide. Ik heb drie albums gemaakt. Twee daarvan zijn geïnspireerd op verhalen van het platteland, filmische Portugese liedjes, en een is een ode aan de fado.’

Waarom kwam je naar Nederland?

‘In Lissabon werkte ik als marinebioloog en ik was bezig met muziek maken. Op mijn 26ste kwam ik toevallig binnen op het conservatorium in Rotterdam. De stad was al zo internationaal en dan hadden ze ook nog een conservatorium waar je wereldmuziek kon studeren. Het is uniek dat je hier Indiase of Turkse muziek kunt studeren, of in mijn geval: Braziliaanse. Ik werd verliefd op de stad.

‘In het begin zong ik samba en bossanova. Die muziek kon ik overtuigend brengen, ik werd best veel gevraagd. In Portugal en Brazilië spreken we dezelfde taal. Het zijn dezelfde woorden, uitgesproken met een ander accent. Wanneer ik Brazilianen ontmoet, switch ik meteen van Portugees naar Braziliaans. Zij kunnen vaak niet plaatsen waar ik vandaan kom.

‘Ik kreeg er moeite mee dat ik niet Braziliaans was, maar wel de muziek zong. Ik deed alsof ik het was, alleen was ik het niet. Het voelde alsof ik niet eerlijk was. Het ging mij niet om andere mensen, het was mijn eigen gevoel. Voor het publiek maakte het niet uit, voor Brazilianen ook niet. Hun muziek is zo populair, die wordt  door zoveel buitenlanders gezongen.

‘Mijn muzikale identiteit was verbonden met Brazilië. Ik dacht: wat ga ik nu doen? Het moest Portugees zijn. Ik verzamelde een groep mensen met wie ik in Nederland muziek maakte en we vertrokken naar Portugal, naar het minuscule dorp waar mijn moeder vandaan komt.

‘Daar waren nog maar vijftien bewoners. Alle jonge mensen gingen weg, de ouderen bleven achter. Dat zie je veel op het platteland Als artist in residence gingen we in de school zitten. Die stond leeg. We maakten een soundtrack van het dorp. Eigen composities over mijn land.’

Denk je aan teruggaan?

‘Dat heb ik veertien jaar gedaan. Nu pas denk ik: ik blijf. Ik was klaar met mijn studie en druk bezig met projecten. Iedere keer dacht ik: als dit project klaar is, ga ik terug. In Nederland is wat ik doe een niche, in Portugal zou ik meer mensen kunnen aanspreken. Alleen loopt de economie daar anders dan hier. Ik ben dankbaar dat ik kan leven van mijn muziek. In Portugal zou dat veel moeilijker zijn.’

Magda Mendes Beeld Casper Kofi

Hoe is de verhouding tussen Portugal en Spanje?

‘We zitten aan ze vastgeplakt, met aan de andere kant de oceaan. Omdat we kleiner zijn, passen we ons vaak aan, dat zijn we gewend. Ik denk dat het is zoals Nederland en Duitsland. Nederlanders spreken Duits en Duitsers praten geen Nederlands. Wij gaan naar Spanje en kunnen Spaans spreken. Zij komen naar Portugal en praten Spaans.

‘Ik hou erg van Spaans eten, ik ken het omdat Spanjaarden hun cultuur beter exporteren dan wij. Tapas zijn eigenlijk gratis hapjes, voor bij het drinken. Om ze duur te verkopen, dat is een goed verdienmodel. Portugal heeft ook een heerlijke keuken, met lekkere wijn en olijfolie, maar dat houden we voor onszelf.’

Wie komen naar je concerten?

‘Liefhebbers van fado en wereldmuziek in het algemeen. Nederlanders die net op vakantie zijn geweest in Portugal en dat gevoel nog even willen vasthouden. Voor mij is het ook een manier om Portugal vast te houden, ik denk dat het publiek dat voelt.’

Kunnen ze de teksten verstaan?

‘Nee. Ik vind het mooi dat ze toch naar het theater komen. Het is alsof ze de hele avond Chinees horen, ze verstaan er geen woord van. Ik vertel veel tijdens de concerten, over de teksten en wat ze betekenen. Voor mij is het magisch dat ze het voelen zonder de woorden te begrijpen.’

Nederlands

‘Op mijn fiets.’

Portugees

‘In de keuken.’

Eten

‘Asperges kende ik in Portugal niet. Ik volg totaal fanatiek het seizoen.’

Partner

‘Hij is Nederlands en mijn tegenpool. Maar hij is ook de brug tussen de twee planeten waarop ik leef.’

Wit of blank

‘Ik zeg wit. In Portugal is het beleefd om negro te zeggen in plaats van preto, dat zwart betekent. Overal heb je andere regels.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.