Bij 'dominee' denkt men nu aan Bruinsma

Godsdienst heeft de geschiedenis van Nederland in sterke mate bepaald. Elke religie heeft haar geestelijk leiders. Wie zijn zij en door wie of wat laten zij zich inspireren?...

'Het is lastig te zeggen welke tekst mij het meest heeft geïnspireerd, of met welke woorden ik meer heb. Als je dagelijks met bijbelteksten werkt, ze leest met andere mensen, is het iedere keer weer een nieuwe ontmoeting. Ik zeg ook tegen de mensen hier: ik weet niet zo gek veel van de bijbel. Dan kijken ze me met grote ogen aan. Daar heb ik immers voor doorgeleerd.

Ik weet natuurlijk wel iets van de achtergronden. Vergelijk het met een bezoek aan een museum. Dan helpt het wel om iets van de achtergronden te weten, maar iedere keer is het de vraag: lukt het om opnieuw te kijken? Te kijken wat er in die schilderijen wordt verteld.

Dertien jaar ben ik, samen met mijn vrouw, predikant. Eerst in het Friese dorpje Wommels, vervolgens zes jaar in Venlo en nu dan Zierikzee. In al die jaren proberen we vrijwel wekelijks iets met bijbelverhalen te doen. En echt, ik heb nog nooit het gevoel gehad, nu vallen we in herhalingen.

Dat heeft te maken met de manier waarop ik de bijbel benader. Ik wil de bijbel niet veroveren. Ik denk dat op de dag dat ik hem in de greep denk te hebben, ik ander werk moet kiezen. Ik zie de bijbel eerder als een venster, waardoor je op een andere manier naar je leven kunt kijken, dan als een statische beschrijving. Zo van: dit staat in het verhaal, punt. Zo is het niet. Er zit dynamiek in die je soms verder helpt. Maar vaak worstel je: waarom kom ik er nou niet achter waarover dit verhaal gaat.

Verhalen krijgen een bijzondere betekenis in ontmoetingen met mensen. Je kunt niet zeggen: de dominee weet het. De dominee, ik vind het zo'n beladen en versleten woord. Valt in Nederland het woord dominee, dan denken de meeste mensen aan Klaas Bruinsma. Ik zie mezelf meer als een vroedvrouw. Ik verleen assistentie bij de geboorte van een bepaalde kant van mensen. Ik help ze op een andere manier naar het leven te kijken, tegenwicht te bieden aan de werkelijkheid zoals deze door de media wordt voorgeschoteld.

Vanmorgen zag ik het nieuws. Het consumentenvertrouwen is nog nooit zo laag geweest. En ineens worden we er treurig van, terwijl het een beperkte weergave van de werkelijkheid is. Net als de aanslagen van 11 september, de moord op Pim Fortuyn en op Theo van Gogh. Het zijn sombere tijden. Maar die somberte heeft minder te maken met 11 september dan met de toenemende greep van de media op de werkelijkheid. De beelden zijn zo indringend, er is haast geen ontsnappen meer aan. Een iemand hoeft maar een opmerking te maken en de werkelijkheid wordt teruggesneden tot die ene opmerking: het consumentenvertrouwen is laag; Nederland is op drift. Dat is dan de werkelijkheid. Ik denk dat de mensen steeds minder eigen verweer hebben om hun eigen verhaal, hun eigen manier van kijken, vast te houden. Veel mensen ervaren hun leven, vooral in deze woelige tijd, alsof ze op de terugreis zijn: het wordt alleen maar minder.

En dan kom ik bij het verhaal van Filippus en de Ethiopiër. Het gaat over een opperschatbewaarder uit Ethiopië, die op reis is, op weg naar de tempel. Het is een godzoeker. Iemand met een vermoeden. Er wordt in het verhaal nadrukkelijk bij verteld dat het een eunuch is, ontmand terwille van zijn werk. Hij gaat dus op reis naar Jeruzalem, vindt daar niet wat hij zoekt, en begint aan de terugreis. Dat zie ik als metafoor voor geen bestemming meer hebben. Dat geldt voor de Nederlandse samenleving, die is zo vermoeid, zo cynisch. Dat je denkt, hoe is het mogelijk dat een samenleving die zo geworteld was in religie, zo snel vervreemd is van het geloof.

Langs de weg terug staat Filippus. Die hoort de Ethiopiër voorlezen uit een boek dat deze gekocht heeft in de tempel. Filippus stelt de beroemde vraag: verstaat gij wat gij leest? Het antwoord luidt: hoe zou dat kunnen als niemand mij uitleg geeft? Dan komt er een omslag in het verhaal, Filippus laat de wagen stilhouden, de eunuch vraagt wat er tegen is dat hij gedoopt wordt. Nou, er is niks op tegen. In de individuele ontmoeting met Filippus is het de eunuch helder geworden dat het geheim waar hij naar op zoek was hem wordt aangereikt. Hij vond een andere manier om naar zichzelf te kijken. Hij vond zijn bestemming. Hij was weer op de heenreis.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden