Het Eeuwige LevenBetty Oudkerk (1924-2020)

Betty Oudkerk was 18 jaar toen ze baby’s redde uit de handen van de nazi’s

Op 4 mei vorig jaar legde Betty Oudkerk een krans op de Dam. Pas toen kon ze de verschrik­kingen van de Tweede Wereldoorlog achter zich laten. Ze overleed op 14 juni.  

Betty OudkerkBeeld Archief familie

Zij was een van de laatst nog levende personeelsleden van de crèche tegenover de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam van waaruit tijdens de bezetting 600 joodse kinderen werden gesmokkeld voordat ze naar de vernietigingskampen zouden worden gedeporteerd.

Als joodse kinderverzorgster verwisselde de 18-jarige Betty Oudkerk baby’s uit de crèche met in dekens gewikkelde poppen of ging met kinderen wandelen om hen aan verzetsgroepen over te dragen. Nadat op 29 september 1943 de crèche werd leeggehaald, dook ze zelf onder. Ze overleefde de oorlog. Haar oma, moeder en twee broers kwamen om.

Betty Oudkerk, die na de oorlog trouwde met Bram Goudsmit en moeder werd van vijf kinderen, overleed 14 juni. ‘Het gevoel dat ze in de oorlog meer had moeten doen, ook al was dat niet mogelijk, bleef aan haar knagen’, zegt haar biograaf Esther Göbel.

Betty’s moeder was muziekpedagoog. Haar vader had een manufacturenzaak. Toen hij in december 1940 overleed aan een hersenbloeding, zat ze op een huishoudschool totdat de bezetters die voor joden verboden.

Ze ging aan de slag in de crèche aan de Plantage Middenlaan, een kinderdagverblijf voor joodse en niet-joodse kinderen, maar vanaf 15 september 1941 uitsluitend voor joodse verzorgsters en joodse kinderen. Betty kon goed met kinderen opschieten. Ze speelde piano, zong en knutselde met ze. In oktober 1942 werd de crèche dependance van de Hollandsche Schouw­burg, van waaruit joden naar Westerbork en later ook naar Vught werden gedeporteerd.

De kinderen, die gescheiden van hun ouders in de crèche zaten, waren vaak zenuwachtig en druk. Als beloning om even stil te zijn, liet Betty zich een keer van de bovenste verdieping van het gebouw met een touw naar beneden zakken.

Een klein groepje kinderverzorgsters werd door Walter Süskind en Henriette Pimentel benaderd om mee te helpen bij het smokkelen van kinderen uit de crèche. Betty was een van hen. Nadat de crèche was leeggehaald begon haar eigen onderduikperiode; eerst samen met haar zus Leni, daarna alleen.

Na de oorlog werkte Betty bij de Berg-Stichting, waar joodse weeskinderen werden opgevangen. Met haar man Bram Goudsmit wilde ze zich in Israël vestigen, maar het pioneersleven was met name voor hem niet zo geschikt. Na terugkeer in Nederland stortte ze zich in het gezinsleven, terwijl hij een bloeiende makelaarspraktijk opzette.

Haar dochter Judith Goudsmit: ‘Mijn moeder was een supersterke vrouw die beschikte over een grote sociale intelligentie. In de praktijk van mijn vader hielp ze mensen die waren gescheiden aan een nieuw onderkomen.’

Daarnaast runde ze enige tijd een eigen hotel. De oorlog was volgens Judith een enorm trauma dat ze jarenlang wegstopte. In 1996 veranderde dat toen op initiatief van regisseur Steven Spielberg de getuigenissen van 52 duizend overlevenden van de Holocaust werden vastgelegd.

‘In 2012 was de voorpremière van de film Süskind. Na afloop was Betty boos, omdat de film niet strookte met haar eigen ervaringen, aldus Göbel. De werkelijkheid was vele malen vreselijker geweest. ‘Dat was een reden om het hele verhaal te gaan vertellen’, zegt Judith.

In 2016 verscheen haar levensgeschiedenis in boekvorm: Betty, een joodse kinderverzorgster in verzet, opgetekend door Esther Göbel en Henk Meulenbeld. Vorig jaar legde ze een krans op de Dam tijdens de Nationale Dodenherdenking waarbij ze zei ‘nu kan ik het eindelijk achter me laten’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden