Interview Vitalina Koval

Belaagd in Oekraïne, held van de Canal Parade: Vitalina Koval is strijdbaarder dan ooit

Op Internationale Vrouwendag, 8 maart dit jaar, werd de Oekraïense Vitalina Koval bestookt met een chemische vloeistof. Koval (28), voorvechter van lhbti-rechten, dacht dat ze blind zou worden. Dat gebeurde gelukkig niet en nu zegt ze strijdbaarder te zijn dan ooit. Zaterdag vaart ze tijdens de Canal Parade mee op de boot van Amnesty International. Die organisatie nam het voor haar op en bestempelt haar als ‘held’. Helden vormen dit jaar het thema van de Gay Pride.

Vitalina Koval in Amsterdam. Beeld Raymond Rutting

Het incident van maart staat Vitalina Koval nog helder voor ogen. ‘Ik was met een groepje vrouwen aan het demonstreren op een plein in mijn geboorteplaats Oezjhorod. Vier meisjes en twee jongens kwamen plotseling op me af en iemand bespoot me met een gemene vloeistof. Het duurde minuten voordat ik bekomen was van de schrik en de pijn. Daarna ben ik met enkele anderen naar het politiebureau gegaan om aangifte te doen. We wilden dat het als een haatdelict zou worden behandeld. Volgens de politie was het hooguit mishandeling. Na tien uur op het bureau, tegen middernacht, zeiden ze dat we er zouden blijven slapen. Toen werd er alsnog genoteerd: haatdelict. Maar niemand is daarvoor vervolgd. Er werden een paar lage boetes uitgedeeld, een administratieve handeling.’

Gay Pride Kiev

Betere ervaringen met de politie had Vitalina tijdens de Gay Pride in juni in de hoofdstad Kiev. Er waren maar liefst 5.000 politiemensen op de been – evenveel als het aantal deelnemers. Hun aanwezigheid in vol ornaat (helmen, schilden) was niet overbodig: nog voor de mars begon, kreeg de politie het aan de stok met zo’n 150 ultrarechtse demonstranten. Vitalina: ‘Ze hadden zich verzameld op de plek waar de Pride zou beginnen, om te voorkomen dat die zou doorgaan. Oproerpolitie verjoeg hen en de mars verliep zonder grote incidenten. Nou ja, er werd wel met zakken poep gegooid’.

5.000 politiemensen om een vergelijkbaar aantal lhbti’ers te beschermen, dat is toch geen goed teken? Vitalina lacht: ‘Vorig jaar namen 2.000 mensen deel aan de Gay Pride en waren er 6.000 politiemensen op de been. Ik zie vooruitgang: een grotere opkomst, een kleinere politiemacht.’

Extreem-rechtse agressie

Ernstiger: ‘De laatste jaren zijn extreem-rechtse organisaties steeds agressiever, en hun acties blijven meestal onbestraft. Voor zover ik weet heeft de politie na de laatste Gay Pride alle arrestanten weer vrijlaten. Extreem-rechts lijkt ook steeds beter op de hoogte te zijn van onze activiteiten, zelfs besloten bijeenkomsten. Het lijkt erop dat ze de opdracht krijgen evenementen te verstoren. We hebben de indruk dat ze op flinke financiële steun kunnen rekenen. Van wie? Het is speculatie, maar we denken aan rechtse parlementariërs, of aan Rusland.’ De wetgeving in het buurland, die ‘propaganda’ voor homoseksualiteit verbiedt, is een schrikbeeld voor Vitalina en andere activisten.

Vitalina Koval in Amsterdam. Beeld Raymond Rutting

Afpersingen

Samenwerking met de politie is een van hun doelstellingen. Tot voor enkele jaren was het schering en inslag dat politiemensen via datingsites contact zochten met homo’s en hen daarna probeerden af te persen. Dat is volgens Vitalina goeddeels voorbij dankzij het samenwerkingsakkoord tussen de EU en haar land. Het akkoord verplichtte de regering in Kiev de politie te hervormen. ‘De politie heeft de taak ons te beschermen en we hebben het recht om klachten in te dienen’. Dat afdelingen van Amnesty, waaronder die in Nederland en Duitsland, zich rechtstreeks tot de Oekraïense politiechef wendden, heeft volgens haar ook vruchten afgeworpen.

Schuiladres

Er is meer bereikt, de laatste jaren: ‘We zijn zichtbaar geworden.’ Ze ziet het ook als een persoonlijke overwinning. ‘Ik was pas 25 jaar toen ik uit de kast kwam, ik had mijn geaardheid voor mezelf verstopt. Om dat te compenseren ben ik heel actief geworden. Eerst hielden we feestjes in kleine besloten kring. In een karaokebar of zo. We huurden bewakers in. Nu ben ik actief op sociale media en we organiseren manifestaties waaraan we ruchtbaarheid geven. Dat is winst.’ De zichtbaarheid is wel relatief. Ze verhuisde naar Kiev, waar ze met een vriendin op een geheim adres woont. En zichtbaarheid leidde ook tot een groeiend aantal beledigingen en bedreigingen aan haar adres.

Droom

Ondanks het (verbale) geweld groeit de lhbti-beweging in Oekraïne. Er is een alliantie van groeperingen die zo’n 300 geregistreerde, actieve leden telt. In steeds meer ‘gemeenschapscentra’ (queer homes) durven ze bijeen te komen.

Vitalina’s ‘droom’ is het organiseren van een Gay Pride in Oezjhorod, een stad met ruim 100 duizend inwoners aan de grens met EU-lidstaat Slowakije. De stad waar ze met een chemisch middel werd aangevallen. ‘We hopen dat de politie ons dan beschermt. En dat politici, die tot dusverre vooral zwijgen, ons ook steunen’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.