BAM moeders

'Een man kan altijd nog, een kind niet.' De bewust alleenstaande moeders van nu hebben niks tegen de maatschappij in het algemeen, of de man in het bijzonder....

'Vroeger kon je misschien iemand in de kroeg oppikken voor een one-night-stand', zegt Jolanda Kramer ('nee, ik wil niet met mijn echte naam in de krant'). 'Maar dat kun je nu, met aids en alles, toch niet riskeren? En ik kende niemand in mijn omgeving die donor wilde zijn. Bovendien: zo'n bekende kan aan je kind gaan trekken. KID, kunstmatige inseminatie met donorzaad, is duidelijk. Als het kind later naar zijn vader vraagt, kan ik zeggen: ''Ik heb een zaadje bij de dokter gehaald.''

'Ik wilde altijd al een kind. Jong trouwen, huisje-boompje-beestje, dat was mijn droom. Ik had ook wel vriendjes zo nu en dan, maar ik werd 27, 28, 29, en was nog steeds alleen. Ik dacht: ik kan wel geforceerd op zoek gaan naar een vent, maar daar schiet ik niks mee op. Dan kun je beter alleen een kind nemen.

'Iedereen zei: wacht nou nog even, je bent nog jong. Maar vanaf je 32ste word je snel minder vruchtbaar. Een man kun je altijd nog krijgen, een kind niet.

'Ik heb er meer dan een jaar over nagedacht. Naar de crèche geweest, een begroting gemaakt, een arts gesproken, alles gedaan wat iemand anders pas doet als ze zwanger is.'

BAM-moeders, noemen zij zichzelf: bewust alleenstaande moeders. Maar anders dan de BOM-moeders van voorheen, laten zij weinig van zich horen. Ze hebben vaak ook niets tegen de maatschappij in het algemeen, of de man in het bijzonder. BAM-moeders hoeven geen statement te maken. Zij begeren een kind, een kind van zichzelf, meer niet. De biologische klok tikt, de prins op het witte paard wil maar niet voorbij komen (als daar al met smart op gewacht wordt), en de calculerende moeder in spe wikt en weegt en zoekt. Op Internet bijvoorbeeld:

'Hoi, mijn naam is Renée. Ik ben 35 jaar en alleenstaand. Sinds enige tijd heb ik in mijn leven alles op een rijtje: binnenkort een mooi ruim huis, goede baan en lekker in mijn vel. Nu wil ik graag een baby. Eigenlijk wil ik graag een BAM worden! Maar ik kan dat uiteraard niet alleen. Daarom wil ik zwanger worden met behulp van een donor via een spermabank. Wie heeft er tips?'

De Nederlandse spermabanken weten niet goed raad met de kinderwens van deze alleenstaande vrouwen. 'Het geeft heel veel extra werk, maar het levert weinig op', zegt O. Bleker, als hoogleraar verloskunde en gynaecologie verbonden aan het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam. Van de vijftig alleenstaande vrouwen die het AMC een paar jaar geleden ontving, konden er slechts tien na uitgebreide 'counseling' met KID beginnen. Bleker, aarzelend: 'Een aantal vrouwen maakte een nogal afwijkende indruk. Ze hadden geen idee waaraan ze begonnen. En de tien vrouwen met wie we wel in zee gingen, werden niet zwanger.'

Het AMC heeft op grond van die 'tegenvallende ervaring' besloten geen alleenstaanden meer te behandelen - zoals het merendeel van de ziekenhuizen met een IVF-vergunning. De redenen hiervoor lopen zeer uiteen. Zo meent de ethische commissie van het Academisch Ziekenhuis Utrecht dat 'vrouwen die alleen een kind nemen niet in staat zijn het op te voeden tot een gelukkig mens', aldus gynaecoloog P. van Zonneveld, die overigens zelf denkt dat dat nog wel meevalt. Het Dijkzigt in Rotterdam vindt volgens een woordvoerder 'dat het nodig is een relatie te hebben om de moeilijke behandeling goed te doorstaan'. Het Academisch Ziekenhuis Maastricht daarentegen zou de vrouwen wel wíllen helpen, maar is daarmee gestopt vanwege het nijpende donortekort: 'Wij moeten prioriteit geven aan paren omdat er bij hen een duidelijke medische indicatie is', zegt gynaecoloog G. Dunselman. Alleen als een vrouw zelf het begeerde zaad meebrengt, is zij welkom.

'De gynaecoloog in het dichtstbijzijnde academische ziekenhuis wilde me niet behandelen. Kinderen van alleenstaande moeders krijgen problemen, zei hij. Maar ze kunnen alle alleenstaande moeders toch niet over één kam scheren? Ik heb een kantoorbaan, een grote familie, veel vrienden, het kind is zo welkom.'

De Commissie Gelijke Behandeling onderzoekt nu of het beleid van de dertien IVF-instellingen al dan niet discriminerend is. (Vanwege de overzichtelijkheid zijn de overige KID-klinieken buiten beschouwing gelaten.) Binnen twee maanden hoopt de commissie advies uit te brengen.

Het argument dat het met de kinderen van alleenstaande vrouwen minder goed zou gaan, is in ieder geval discutabel, zegt hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie prof. F. Verhulst, die door de commissie is ingeschakeld als deskundige. 'Er zijn collega's die zeggen dat het onethisch is een kind willens en wetens een vader te onthouden. Ik weet het niet. Natuurlijk kan het voor zo'n kind in de adolescentie pijnlijk zijn dat het niet weet wie de vader is. Maar of dat ook echt problemen oplevert, is nooit onderzocht. We weten wel dat KID-kinderen bijzonder gewenst zijn, en dat hun ouders betere opvoeders zijn dan gemiddeld. Veel hangt af van de individuele kwaliteit van een moeder. Ik kan me voorstellen dat er een selecte groep, vooral hoger opgeleide vrouwen bestaat met een competentie waar veel stellen niet tegenop kunnen.'

'Het intakegesprek in het Medisch Centrum voor Geboorteregeling in Leiden was afstandelijk. Ze vonden me jong, maar hielpen me wel. Ik heb gekozen voor een B-donor: een donor die zich in principe bekend wil maken als het kind 16 is. Tenminste, als ie daar tegen die tijd nog toe bereid is, want garantie heb je niet.

'Ik mocht de kleur haar en ogen kiezen. Dat heb ik niet gedaan. Omdat ik zelf vrij klein ben, heb ik alleen gezegd dat hij groter moet zijn dan ik. Dat neutraliseert.

'Je moet elke dag tempen en meteen komen wanneer je een eisprong hebt. De eerste inseminatie is een bizarre gewaarwording. Er wordt een cupje met sperma tegen je baarmoedermond geplaatst, dat acht tot tien uur moet blijven zitten. Heel raar. Vreemd zaad in je. Je hebt geen gemeenschap gehad, maar denkt de hele tijd aan een mogelijk begin van leven.

'Het went snel. Ik ben vijftien keer geïnsemineerd, op het laatst via intra uterine inseminatie, recht in de baarmoeder. Elke maand zit je in de zenuwen. Ik praat er met iedereen over hoor, ik schaam me niet, maar je kunt de spanning niet echt delen, zoals je met een partner zou doen.'

De belangrijkste adressen waar alleenstaande vrouwen met een kinderwens terecht kunnen zijn de privékliniek Medisch Centrum Bijdorp in Barendrecht, die jaarlijks ruim 250 potentiële BAM-moeders ontvangt, en de Stichting Medisch Centrum voor Geboorteregeling in Leiden, waar elk jaar 'tientallen vrouwen' worden behandeld. Daarnaast zijn er nog een aantal andere klinieken en ziekenhuizen die om principiële redenen geen onderscheid willen maken en op kleine schaal singles helpen.

'Er komen hier bijna alleen nog maar lesbische stellen en alleenstaanden', zegt verpleegkundige G. Kuiper, die de intake-gesprekken doet in de Leidse kliniek. Het gros van die alleenstaanden zijn 'last minute-vrouwen', zoals Kuiper ze noemt, 'minstens 35-plus'. En allemaal middelbaar of hoger opgeleid. Anders dan in de ziekenhuizen, zijn vrouwen boven de 40 ook welkom. Niet dat de kliniek hun wens altijd inwilligt. Als uit het gesprek bijvoorbeeld blijkt dat een vrouw geen enkel 'sociaal spinnenweb' heeft om op terug te vallen, en het kind in een isolement terecht zal komen, wordt het verzoek afgewezen. Kuiper: 'Soms twijfel ik echt. Van mij mogen we vaker nee zeggen.'

Al is het de vraag of de vrouwen daarmee genoegen nemen. Grote kans dat ze het dan elders proberen. Sommigen zijn behoorlijk 'drammerig', zegt Kuiper. 'Ik heb daar soms moeite mee. Die vrouwen zijn 40, al heel veel grenzen overgegaan, en dan moet er toch nog een kind komen. Alsof dat zaligmakend is. Maar men wil geen nee horen. Het is te koop. Last minute, last chance.'

Of de groep BAM-moeders groeit, is moeilijk te zeggen. Medisch directeur W. Beekhuizen van de Leidse kliniek heeft 'wel dat idee'. Zijn collega dr. J. Karbaat van Medisch Centrum Bijdorp daarentegen zegt dat het aantal aanmeldingen van alleenstaande vrouwen bij hem al jaren gelijk is. Maar nu het aantal singles toeneemt, vermoedt Karbaat eveneens, zullen er ook meer BAM-moeders komen.

'Iedereen kent toch wel een leuke dertiger die zo zelfstandig is dat het niet werkt op het relationele vlak, maar die intussen wel naar een kind verlangt', zegt Wilma Jansen (38), intensive care-verpleegkundige en BAM-moeder van de 2-jarige Thymon ('Nee, niet via KID, ik heb er plezier aan beleefd'). Jansen richtte begin dit jaar een besloten mailinglist op voor 'singles met kind of wens'. De reacties waren zo enthousiast dat ze binnenkort een eigen, ambitieuze website voor BAM-moeders op Internet zet, met informatie over klinieken waar ze terecht kunnen en artikelen over KID en alleenstaand moederschap.

'Er bestaat enorme behoefte ervaringen uit te wisselen', zegt Jansen. De vrouwen van de mailinglist chatten eindeloos over de vraag of ze wel of geen donor in hun kennissenkring zullen zoeken ('heeft die wel zin een jaar lang elke maand op te draven'); de kwestie of vers sperma beter is dan diepgevroren (ja); de kosten van KID (zo'n 350 tot 500 gulden per maand, afhankelijk van de verzekering); de kans van slagen van de behandeling (65 procent); crèches en opvoedingsperikelen. Het groepje van zo'n twintig vrouwen - 'allemaal nogal onafhankelijke en ambitieuze dames', zegt Jansen - heeft elkaar een paar keer ontmoet. De eerste 'listbaby' is al geboren.

Jansen: 'Ik wil niet pretenderen dat KID de oplossing is voor alleenstaande vrouwen met een kinderwens. Natuurlijk is het af en toe zwaar alles in je eentje te doen. Maar als ze voor het BAM-moederschap kiezen, moet het wel mogelijk zijn informatie in te winnen en contacten te leggen.'

'Ik kan zeggen dat het me allemaal vies is tegengevallen. Na drie jaar ben ik nog steeds niet zwanger. Ik bleek verklevingen te hebben in mijn eileiders. Binnenkort begin ik met IVF. Dat kan ook in Leiden, maar omdat het ziekenfonds geen overeenkomst heeft met die kliniek, moet ik het zelf betalen. Ruim 2500 gulden per keer. Ik heb daarom volgende week een consult in een ziekenhuis; ik hoop dat dat alleenstaanden accepteert. Het is toch belachelijk dat je bijna nergens terecht kunt?

'Als ik het zelf moet betalen, laat ik twee embryo's terugplaatsen. Als alleenstaande zit je niet op een tweeling te wachten, maar ik wil de kans op zwangerschap zo groot mogelijk maken.

'Je kunt niet oneindig doorgaan. Wanneer het ook met IVF niet lukt, moet ik me erbij neerleggen. Maar ik wil zo graag dat wonder meemaken, een kind dat een deel van mijn lichaam wordt. Een kind van mezelf.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden