Bah, niet weer Oud en Nieuw

De jaarwisseling is misschien wel het meest verplichte feest van het jaar. Hè gezellig. Door Maartje van Hoek en Jorien de Lege..

Half november begint het. ‘Heb jij al plannen voor Oud en Nieuw?’ Voor de een anderhalve maand voorpret, voor de ander hel. Het mooiste feest van het jaar móet tenslotte het mooiste feest van het jaar worden. En dan wil je niet het risico lopen door op 31 december:

– alleen te zijn

– op een slecht feest te zijn

– een slecht feest te geven

– om één uur al in bed te liggen

– nuchter te blijven

Toegegeven, het is een luxeprobleem, maar toch wel een probleem: Oud en Nieuw-stress. De jaarwisseling is in theorie een gezellig, ongedwongen samenzijn waarbij blijdschap over een nieuw jaar met nieuwe kansen overheerst. De werkelijkheid is anders. Eerder beland je na lang twijfelen op een duur betaald feestje met dronken onbekenden die je proberen te zoenen. Of zit je thuis. Met het gevoel dat het vroeger allemaal veel leuker was.

Hè gezellig.

Ruim 3, 1 miljoen Nederlanders vieren Oud en Nieuw niet of twijfelen nog (zie kader). Voor 650 duizend Nederlanders heeft Oud en Nieuw geen speciale betekenis, of het moet zijn dat het een vrije dag is. Op internet verklaren tegenstanders plechtig dat ze er klaar mee zijn. Oud en Nieuw is vooral veel ‘gedoe’. En ze krijgen bijval. Van twintigers die toegeven dat ze liever naar de televisie kijken met familie dan dat ze zich melden bij dat fantastische feest. Van dertigers die gewoon te moe zijn hun reputatie van jong en gezellig hoog te houden. En van veertigers die er vrede mee hebben dat ze eigenlijk nooit feestbeesten zijn geweest. Een glaasje champagne, en dan de volgende dag fris weer op.

Hoe kan een feest dat eigenlijk leuk zou moeten zijn, rekenen op zo veel weerzin? Het probleem van Oud en Nieuw is precies dat het leuk moet zijn, zegt Carien Karsten, psychotherapeute gespecialiseerd in stress. De jaarwisseling brengt inmiddels zo veel regels, verplichtingen en verwachtingen met zich mee, dat het steeds moeilijker wordt om een ongedwongen en plezierige avond te beleven.

Het begint al met de voorbereidingen. Lang bezig zijn met een feest legt zo veel druk op dat ene moment, de verwachtingen zijn bijna niet waar te maken. ‘Plezier kun je niet plannen of afdwingen. Een feest kan geen compensatie zijn voor alle stress die je in de periode ervoor hebt beleefd.’

Sterker,wie gestresst is, heeft te veel stresshormonen in zijn lijf om van een feestje te genieten. ‘Ik heb cliënten die met hun werk nu in de drukste periode van het jaar zitten. Het lukt hen helemaal niet om gezellig mee te doen, wat weer extra stress oplevert.’

Toegeven dat je eigenlijk geen zin hebt, is moeilijk. Karsten: ‘Je legt jezelf een behoorlijke druk op, vooral omdat bij dit soort situaties niet meer naar de eigen wensen wordt gekeken, maar wordt vergeleken met anderen.’ De jaarwisseling wordt door heel de westerse wereld gevierd, wat het verwachtingspatroon nog verder opstuwt. Al om twee uur ’s middags begint Sydney te juichen en zie je op het journaal beschonken feestvierders elkaar in de armen vallen. Dan moet het moment suprême hier dus minstens zo leuk worden. Eigenlijk nog leuker. We vergeten volgens Karsten vaak dat op Times Square in New York de menigte al uren met bevroren tenen staat te wachten op dat ene moment. ‘En dan sta je ineens met een fles champagne op de Dam in Amsterdam, terwijl dat misschien helemaal niet jouw idee is van een leuk feest.’

Een leuk feest? Maaike Schutten (32) doet er niet meer aan. ‘Heerlijk’, zegt ze, ‘een paar jaar geleden werd ik gek van al dat gedoe. Het is een hoop werk en uiteindelijk allesbehalve spontaan. De avond die je wenst, heb je nooit omdat je niet kunt improviseren – alle feesten zijn namelijk van tevoren uitverkocht.’

Dit jaar blijft Schutten thuis met man en kind, zonder vuurwerk, maar met champagne. Nieuwjaarsdag is voor haar de nieuwe oudejaarsavond. ‘Vorig jaar zijn we op 1 januari met vrienden de kroeg in gedoken. Dat gezellige losse dat ik de 31ste niet kan vinden, kan dan ineens wel.’

Om het leuk te houden, is het dus beter om niet te ver vooruit te plannen. Maar we doen het allemaal wel. Uit noodzaak. Relatie- en stresscoach Leonie Linssen (46) had dit jaar voor het eerst in tijden in november haar plannen al klaar. ‘Mijn vriend en ik eindigden altijd met zijn tweeën op oudjaarsavond. Na Sinterklaas kwam bij ons pas de vraag op over Oud en Nieuw, en dan bleek iedereen al plannen te hebben. We maakten altijd grappen tegen elkaar: daar zitten we dan met al onze vrienden.’

Linssen houdt niet van alle opgelegde vrolijkheid rond de jaarwisseling. ‘Toen ik jonger was wachtten we tot middernacht en gingen dan de stad in. In de cafés was het zo druk dat je alleen maar tegen elkaar aan stond te duwen. Ik kreeg steeds meer het gevoel: is dit het dan? ’

Oud en Nieuw is niet altijd zo decadent geweest. Ineke Strouken, directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur, weet dat Oud en Nieuw oorspronkelijk vooral voor de armen interessant was. Die gingen langs de deuren. ‘Bedelen om eten en brandstof.’ December was tot het eind van de 19de eeuw gewoon een koude maand, midden in de winter. ‘Pas tegen Pasen was het tijd voor feest. In december moest je zorgen dat je genoeg voorraad had voor de slechte maanden daarna.’

Halverwege de jaren ’50 kwam volgens Strouken door de komst van elektriciteit – ‘koelkast, diepvries, verwarming’ – de omslag. De omstandigheden zijn veranderd, maar de behoefte om iets extra’s te doen blijft. Oudjaarsavond is een luxefeest. Oliebollen zijn het beste voorbeeld. Ooit begonnen als vette hap om warm te blijven, gemaakt van spullen die heel de winter goed bleven. Nu alleen nog een prima bodem voor de alcohol.

Luxe brengt nieuwe problemen met zich mee: regels. Voor middernacht is het vaak wachten, of een spelletje spelen. En dan: zoenen. ‘Je moet bij je geliefde zijn om 12 uur, dat is een regel’, zegt Merel Roze (33). ‘Maar dan mag je elkaar niet te lang, diep of veelbetekenend in de ogen kijken, want dat is niet leuk voor je vrijgezelle vrienden.’ En er zijn meer regels. ‘Je moet dansen, iedereen moet blij en vrolijk zijn.’ En 1 januari mag je niet alleen wakker worden. ‘Dat is te pijnlijk.’ Roze noemt oudjaarsavond voor zichzelf dan ook het feest van de verwachtingen. ‘Drie jaar geleden was ik op een onwijs leuk feest, en kreeg knallende ruzie met mijn toenmalige vriend. Die deed niet leuk genoeg.’

Leonie Linssen ziet Oud en Nieuw al jaren niet meer als een feest, maar als een gelegenheid waarop toevallig iedereen vrij is. ‘Het kan een leuke avond worden, net als alle andere. Ik vind het leuk om te eten, en te reflecteren op het afgelopen jaar. ’

Je kan op 31 december natuurlijk demonstratief naar bed gaan om acht uur ’s avonds. Maar er zijn gezelliger manieren om de jaarwisseling stressvrij te beleven. Volgens stresstherapeut Karsten is het allereerst belangrijk om je verwachtingen realistisch te houden. ‘Zorg ervoor dat je vaker leuke dingen doet, zet niet alles in op die ene avond. Het hoeft niet het hoogtepunt van het jaar te worden.’ Een feest kan op veel manieren leuk worden, vooral als je het niet van tevoren dichttimmert.

Een oudejaarstraditie kan ook nuttig zijn, omdat je dan niet ieder jaar na hoeft te denken wat je gaat doen. Maar, waarschuwt Karsten, de voldoening van een traditie is niet hetzelfde als de kick van de verrassing. ‘Verrast worden maakt dopamine aan in de hersenen, wat een heel goed gevoel opwekt.’ Een beetje variatie in de invulling is dus gewenst.

En als je echt geen zin hebt in halflauwe oliebollen en goedkope champagne, dan is de vakantievlucht altijd nog een oplossing. Lekker ontspannen op een strand in Brazilië je nieuwjaarssms’jes in ontvangst nemen. 27 Procent van de bevolking droomt van een tropische Oud en Nieuw. Karsten, die cliënten begeleidt met burnout-klachten, ziet het vaak in haar praktijk. ‘Even een paar dagen weg van alles, en dan meteen na de jaarwisseling weer terug. Dat werkt heel goed tegen eindejaarsstress.’

Doodgewoon thuisblijven met een glaasje alcohol en de oudejaarsconference is natuurlijk ook een optie, en bijzonder populair in Nederland (zie kader). Klaas (59) en Lammie (58) van Kuijk maken zich al 20 jaar niet meer druk om Oud en Nieuw. Het echtpaar besloot thuis te blijven toen de kinderen zelf op stap gingen. Om er te zijn in het geval er iets zou gebeuren, maar ook omdat het eigenlijk veel ontspannender was. ‘Wij vinden Oud en Nieuw heerlijk. Glaasje wijn erbij, hapje, en de televisie of een goed boek. En dan om 12 uur naar het vuurwerk kijken.’ De kleinkinderen zijn van harte welkom, maar geen feest of vrienden over de vloer. ‘Dan moet ik weer de hele avond gezellig gaan doen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden