INTERVIEWEXPATS VAST IN NEDERLAND

Baan kwijt, maar teruggaan naar huis kan niet: expats zitten door de coronacrisis soms letterlijk vast

Met fiscale voordelen en veelbelovende carrièreperspectieven werden de afgelopen jaren tienduizenden expats naar Nederland gelokt. Maar nu de coronacrisis de economie en het internationale verkeer heeft lamgelegd, zitten sommigen zonder werk. Terugkeren kan niet. 

Burcu Dik (31), expat uit Turkije. ‘Per 1 juni verlies ik niet alleen mijn baan, ik verlies alles. Ik wil gewoon niet dat het verhaal zo eindigt.’ Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Bij The Relocation Company, een bureau dat is gespecialiseerd in het overplaatsen van buitenlandse werknemers naar Nederland, is het rustiger dan ooit. Contracten zijn opgeschort, werknemers en werkgevers wachten af tot de reisbeperkingen zijn opgeheven en de boel weer op gang komt. Toch staat de telefoon roodgloeiend.

Aan de andere kant van de lijn hangen expats die door de crisis in een benarde situatie terecht zijn gekomen. ‘Ik sprak een Amerikaanse vrouw, wier container met spullen al uit de Verenigde Staten was vertrokken, terwijl ze nu zelf niet naar Nederland kan overkomen’, vertelt ‘relocation consultant’ Ilse Wilms Floet. ‘Iemand anders vertelde dat hij per 1 april een woning van 3.000 euro per maand had gehuurd, maar dat de startdatum van zijn contract is opgeschort naar 1 augustus. Dan mag je aardig wat neerleggen.’

Nederland telt volgens de laatste cijfers van het CBS ongeveer 383 duizend ‘internationale kenniswerkers’, een verzamelterm voor hoogopgeleide personen die in Nederland werken, maar in een ander land zijn geboren. Dit komt neer op zo’n 4,2 procent van de Nederlandse beroepsbevolking. De groep groeit jaarlijks met zo’n 10 à 15 procent.

Door de coronacrisis zullen deze aantallen er, in ieder geval voor dit jaar, heel anders uitzien. Voor expats is het vrijwel onmogelijk om naar Nederland af te reizen. Veel Europese studenten en werknemers die al in Nederland waren, zijn op eigen initiatief naar huis teruggekeerd om de crisis dicht bij hun familie uit te zitten. Maar voor diegenen die van ver weg komen is dit door het gesloten luchtruim lang niet altijd een optie. 

Dat is vooral een probleem voor expats die vanwege de coronacrisis hun baan zijn kwijtgeraakt. Nu ook grote internationale bedrijven in nood verkeren, komt voor hen niet alleen het inkomen maar ook hun verblijfsstatus in gevaar. Zo liet Booking.com, met alleen al ruim tachtig nationaliteiten op de ict-afdeling, zeker 48 flexkrachten gaan (overigens voor het overgrote merendeel géén expats). Aangezien het verblijfsrecht van expats buiten de EU is gekoppeld aan hun arbeidscontract, moeten ze Nederland verlaten als dat afloopt. Alleen: terugkeren naar huis is nu geen optie. Ze zitten letterlijk vast.

‘Het is nog onduidelijk wat de regels hieromtrent zijn’, zegt Kris De Prins, directeur van Holland Expat Center South in Eindhoven, dat formaliteiten met werkgevers afhandelt en zich inzet voor een snelle integratie van internationale werknemers in Noord-Brabant. ‘Vooralsnog lijkt het erop dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) hier coulant mee omgaat. Mensen worden niet meteen uitgezet.’

Toch zorgt de onduidelijkheid voor veel onzekerheid, merkt De Prins. Via de speciaal voor deze crisis opgezette Corona Portal komen talloze vragen binnen. Hoofddoel van het portaal is om internationale werknemers, die het Nederlandse nieuws lastig kunnen volgen, van informatie te voorzien. Maar het heeft ook nog een andere functie: de eenzaamheid verdrijven.

Want dat is misschien wel het grootste punt van zorg op dit moment, weet ook Michiel Kasteleijn van het in Groningen gevestigde International Welcome Center North, dat ondersteuning biedt aan expats in de noordelijke provincies. ‘Als je als ‘international’ naar Nederland komt, duurt het soms jaren voordat je een kenniskring hebt opgebouwd’, zegt hij. ‘In een tijd dat de muren op je afkomen, wordt de wereld voor deze groep wel heel klein. Deze mensen voelen zich vaak erg geïsoleerd.’

Online wordt het nodige voor expats georganiseerd: van een koffie-uurtje voor de webcam tot een Nederlandse conversatieles. Maar of het genoeg is? ‘Er komen bij ons verhalen binnen van expats die in een depressie zitten of zelfmoordneigingen hebben’, zegt Kasteleijn. ‘Ook huiselijk geweld komt voor. We verwijzen deze mensen door naar de instanties, al zou het misschien meer helpen om in deze situatie terug naar huis te gaan.’

Burcu Dik (31) uit Turkije

‘Begin april kreeg ik een telefoontje van het Amerikaanse hoofdkantoor van mijn bedrijf. Ze moesten kosten besparen, en omdat ik er als laatste was bijgekomen, lieten ze mij gaan. Per 1 juni verlies ik niet alleen mijn baan, ik verlies alles. Mijn verblijfspapieren zijn gelinkt aan deze werkgever.

‘Ik kwam niet naar Nederland voor het avontuur, maar om een leven op te bouwen. Het was een grote stap. Ik heb mijn huis in Istanbul opgegeven, al mijn spullen verkocht. En zelfs al zou ik terug willen: het kan niet. Turkije heeft alle internationale vluchten geannuleerd.

‘Mijn familie in Istanbul heb ik nog niet verteld over mijn situatie, ze hebben genoeg aan hun hoofd met de lockdown. Dat voelt wel eenzaam. Ik werk nog vanuit huis en doe er alles aan om mijn motivatie aan het bedrijf te tonen. Ik heb zelfs aangeboden om vier maanden onbetaald verlof op te nemen zodat ze me terug kunnen vragen als het beter gaat. Ik wil gewoon niet dat het verhaal zo eindigt.’

Otgongerel Nyamsambuu: ‘We gebruiken nu al ons spaargeld, dat houden we nog maximaal een maand vol.’Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Otgongerel Nyamsambuu (33) uit Mongolië

‘We zouden net teruggaan naar huis. Mijn man rondde in januari zijn proefschrift af aan de Universiteit van Amsterdam en we wilden weer dicht bij onze familie wonen. Mijn ouders kwamen in februari nog even over om samen wat te reizen. En toen gingen de grenzen van Mongolië ineens dicht.

‘Nu zitten we vast in een tweekamerappartement in Amsterdam, zonder inkomen met onze dochter van twee en mijn ouders. Omdat zij in een risicogroep vallen, durven we nauwelijks naar buiten. Laat staan werken. We gebruiken nu al ons spaargeld, dat houden we nog maximaal een maand vol. Op de noodregelingen van de overheid kunnen we geen beroep doen, want we vallen echt in geen enkele categorie.

‘Die onzekerheid is het vervelendste. We weten niet wanneer en of we terug kunnen. In juni verloopt onze verblijfsvergunning. Toch laat ik me er niet te veel door meeslepen. Ik probeer een beetje te genieten van de dagen op het balkon en ga eens in de drie, vier dagen een stukje buiten wandelen.’

Sinan Noyan: ‘Er komt straks weer een vlucht van Istanbul naar Amsterdam en daar zal mijn familie dan op zitten.’Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Sinan Noyan (37) uit Turkije

‘Ik ben hier, de meubels zijn er, mijn dochter staat ingeschreven bij een school, alles is klaar om ons nieuwe leven te beginnen. Alleen is mijn gezin er niet. Mijn vrouw en dochter zouden in maart overkomen uit Turkije, maar alle vluchten werden geannuleerd. Gelukkig konden ze bij de oma van mijn vrouw terecht, want ons appartement hadden we al opgezegd.

‘We hebben elke dag contact via Facetime en WhatsApp. Natuurlijk mis ik ze. Ik kan best op mezelf leven, maar omdat ik nu ook vanuit huis moet werken, zie ik helemaal niemand. Soms fiets ik een rondje door de stad, maar dat geeft me weinig plezier nu het zo stil is en ik alleen ben. Toch ben ik geen pessimist. Ik blijf positief. Op een dag zal alles normaal worden. Er komt straks weer een vlucht van Istanbul naar Amsterdam en daar zal mijn familie dan op zitten.’

Verder lezen

Noodlijdend Booking.com wil staatssteun. De grootste reissite ter wereld krijgt zulke zware klappen van de coronapandemie dat zij die steun nodig heeft om de banen van de vele internationale medewerkers te beschermen.

Toeristen worden uit het buitenland gerepatrieerd, maar expats kunnen niet ‘terug naar huis’ – daar zijn ze al.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden