POSTUUMALEXANDER MUNNINGHOF (1944-2020)

Auteur Sjeng Scheijen herinnert Alexander Münninghoff: ‘Als je hem leerde kennen, werd hij alleen maar groter’

Journalist, schrijver en Ruslandkenner Alexander Münninghoff overleed dinsdag op 76-jarige leeftijd. Sjeng Scheijen, auteur en mede-Ruslandkenner, haalt herinneringen aan hem op.

Alexander Münninghoff.Beeld DWDD

Alexander Münninghoff was een warmhartig en open, maar tegelijkertijd raadselachtig mens. Een van die zeldzame mensen die als je hem beter leert kennen, niet kleiner wordt maar groter.

Hij was een journalist, oorlogscorrespondent en Ruslandkenner. Hij was de oprichter en eerste directeur van het Nederlands Instituut in Sint-Petersburg. Hij schreef boeken over schakers Max Euwe en Jan Hein Donner. 

Na een lang werkzaam leven deed hij nog iets ongelofelijks. Op 70-jarige leeftijd publiceerde hij de Stamhouder, een boek dat insloeg als een bom en een persoonlijke geschiedenis onthulde die een verbijsterende diepte gaf aan zijn persoonlijkheid. Hij kreeg er de Libris Geschiedenisprijs voor, al zegt dat niet veel want die prijs wordt ieder jaar uitgereikt en zo’n boek als de Stamhouder wordt echt niet ieder jaar geschreven.

Student

Ik ontmoette hem voor het eerst toen ikzelf nog student was. Ik wilde Alexander interviewen voor een studentenblaadje en via een oude studievriend van hem kreeg ik zijn telefoonnummer. Die studievriend vertelde ook hoe hij zich Alexander herinnerde, lopend door Leiden, lachend en zwaaiend, altijd met een boek onder zijn arm, net ontwaakt aan het begin van de middag op weg naar een college dat twee uur geleden afgelopen was.

Later kwam ik hem af en toe tegen in de kleine Nederlandse gemeenschap van Ruslandgangers, al kende ik hem eigenlijk niet goed. Nog later maakte ik een aantal groepsreizen door Rusland met hem en zag ik de geweldige charme waarmee hij zijn publiek inpakte. 

Hij kon prachtig zingen en poëzie voordragen en ik was nog nooit een Nederlandse journalist tegengekomen die dat kon. Hij was bepaald niet onkritisch ten opzichte van het Rusland van Vladimir Poetin, maar stond niet altijd afwijzend ten opzichte van Poetins politieke keuzes. Dat is bijzonder, want het is de norm in Nederland om onder alle omstandigheden iedere ademtocht uit het Kremlin fel en categorisch te veroordelen. Zijn onafhankelijke positie maakte veel indruk op mij. 

Beeld Hollandse Hoogte / Nederlandse Freelancers

Indruk

Alexander was in de eerste plaats een historicus. Zijn imago van ‘gezellige beer’ verdoezelde eigenlijk dat hij een heel analytische historisch beschouwer was. Zijn columns voor radioprogramma OVT waren om die reden geliefd.

Ik wist ook dat er achter Alexander een ander, dramatischer verhaal schuilging. Zijn vrouw Ellen en hij begroeven drie keer een pasgeboren kind. Een oudtestamentische beproeving die ik simpelweg niet kon verenigen met die levendige man, die als hij wist dat je achter in het vliegtuig zat het hele gangpad doorploegde omdat hij net iets geestigs had gelezen en je dat wilde vertellen.

En toen kwam in 2014 de Stamhouder uit. Daarin onthulde hij de geschiedenis van zijn vader, grootvader en van hemzelf. Hij vertelde over het onrecht dat hem als klein kind was aangedaan, de ontvoeringen en de emotionele verwaarlozing. De cynische berekening van zijn grootvader, het gekwelde narcisme van zijn alcoholische vader, een SS’er. En dat alles beschreef hij zonder het minste zelfmedelijden. Helder, doordacht, zeker niet vergoelijkend, maar met begrip voor de menselijkheid van zijn kwelgeesten.

In een wereld waarin zelfs het minste persoonlijke trauma onmiddellijk wordt verzilverd in een serie zelfhulpboeken en een kledinglijn, was die houding misschien nog verbijsterender dan het verhaal zelf. Dat boek was niet alleen een creatieve of intellectuele, maar in de eerste plaats een morele overwinning. Vijftien jaar had hij erover gedaan, bekende hij. En dat is niet lang, maar kort, als je weet welke emotionele en morele afstand Alexander in dat boek heeft afgelegd. Hij stierf op dinsdagochtend 28 april 2020, vijftien dagen na zijn 76ste verjaardag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden