Arnhem krijgt ontwikkelingshulp uit Costa Rica

Eén voorval uit de Hollandse praktijk is de Costaricaanse sociaal werker Ana Leon bijzonder bijgebleven. In de Arnhemse wijk Klarendal wilde de buurt een groenstrook....

Van onze verslaggever

Mac van Dinther

ARNHEM

Zoiets zou in Costa Rica nooit voorkomen, aldus Leon. 'Bij ons zouden de mensen vrijwillig een buurttuin aanleggen en het geld gebruiken voor andere doelen.' Voor de Costaricaanse is dat een bewijs dat Nederlanders alleen nog tegen betaling in beweging komen. 'De mensen wachten hier af tot de overheid komt helpen. Ze zouden veel meer zelf in actie moeten komen, aangeven wat ze willen veranderen.'

Het is een van de belangrijkste adviezen die de 38-jarige Costaricaanse in petto heeft voor Nederland. Samen met haar Indiase collega Pradip Prabhu (50) heeft Leon de Arnhemse probleemwijk Klarendal doorgelicht in het kader van 'omgekeerde ontwikkelingshulp'. Morgen presenteren ze hun rapport op een conferentie in Arnhem.

Het zijn deze keer geen westerse experts die ontwikkelingslanden vertellen wat ze moeten doen, maar deskundigen uit de Derde Wereld die een rijk land als Nederland komen adviseren over problemen waar een hoog ontwikkeld land zelf niet uitkomt.

Prabhu en Leon zijn beiden ervaren deskundigen. Leon werkt met vrouwen en zwerfkinderen in de Costaricaanse hoofdstad San José. Prabhu zet zich in voor de plattelandsbevolking ten noorden van Bombay. Het idee om hen naar Nederland te halen komt van Jaap Huurman-Sobczak van stichting ZAAK (Zelfkracht in plaats van Armoede in Arnhems Klarendal).

Huurman ontmoette Prabhu een aantal jaren geleden. De Indiër maakte indruk op hem. 'Toen kwam ik op het idee de zaak eens om te draaien.' Klarendal, een wijk met veel werkloosheid, drugsoverlast en criminaliteit, leek hem uitermate geschikt om eens met vreemde ogen bekeken te worden.

In het begin reageerde de buurt nogal sceptisch. 'Veel mensen waren bang dat Klarendal gestigmatiseerd zou worden, op één lijn gezet met krottenwijken in de Derde Wereld.' Uiteindelijk draaiden de wijkorganisaties bij. Met financiële steun van ontwikkelings- en kerkelijke organisaties kon het project doorgaan.

Een maand lang woonden Leon en Prabhu in hartje Klarendal, in een huisje dat ter beschikking is gesteld door de woningbouwvereniging. Aan de muur hangt een kleurig Costaricaans schilderijtje, geflankeerd door Indiase wandkleedjes. In het keukentje staat een plak gehakt te ontdooien, Prabhu warmt de omelet van gisteren op.

Net als veel Klarendallers - en in tegenstelling tot wat gebruikelijk is onder westerse ontwikkelingswerkers - hebben Prabhu en Leon moeten rondkomen van een bedrag ter hoogte van een bijstandsuitkering. Dat kostte geen moeite.

'Voor ons is dat een klein beetje rijkdom', zegt Prabhu grinnikend. 'Maar je mag dat niet vergelijken met iemand die daar jaren van moet rondkomen.' Bovendien drinkt Prabhu niet, gaat hij nooit uit en heeft hij zijn eigen sigaretten meegenomen uit India.

Duidelijk is echter dat materiële armoede niet het grootste probleem is. De overheid zorgt wat dat betreft goed voor haar burgers, aldus Prabhu. Wat hem en Leon het meest heeft getroffen, is de 'sociale armoede' in een rijk land als Nederland.

Klarendal is een oude arbeiderswijk met verschillende bevolkingsgroepen die volledig langs elkaar heen leven, heeft Leon vastgesteld. De blanke - 'echte' - Klarendallers interesseren zich niet voor de migranten zoals Turken en Koerden. Die laatsten voelen zich weer gediscrimineerd en trekken zich op zichzelf terug. 'Iedere groep doet zijn eigen dingen. Er gebeurt te weinig samen.'

Het ontbreekt aan gemeenschapszin, vindt ook Prabhu. Armoede mag dan een zware last zijn, het brengt de mensen wel tot elkaar. Daar ontbreekt het volgens hem hier aan. 'De mensen zijn redelijk welvarend. Maar het is ieder voor zich. Ieder trekt zich terug in de cocon die de welvaartsstaat om hem spint.'

Wat de Indiër het meest is opgevallen, is dat Klarendal 'social places' ontbeert, zoals pleinen waar jong en oud bij elkaar komen. 'Toen de mensen nog een baan hadden, kwamen ze elkaar tegen op het werk. Nu is dat voor velen weggevallen en zijn ze op zichzelf teruggeworpen. Er zijn te weinig mogelijkheden om je problemen met anderen te delen. Daardoor word je teruggeduwd in je eigen huis.'

Wie er niet meer uit komt, stapt naar hulpverlenende instanties. Maar die gooien alleen 'reddingslijnen' uit, aldus de Indiër. Structureel lossen ze niets op. 'Er worden geen vaardigheden overgedragen op de buurt.' Bovendien hebben ze hun eigen belangen. Instellingen wedijveren met elkaar om 'klanten', er is weinig samenwerking.

Vooral de jeugd komt tekort, aldus Leon. 'Jongeren hebben niets in te brengen. En wordt wel veel vóór jongeren gedaan, maar veel te weinig mét jongeren. Volwassenen vertellen wel hoe het moet.' Jongeren zouden zichzelf moeten organiseren, vindt ze.

De twee ontwikkelingsdeskundigen hebben de afgelopen tijd gewerkt aan hun rapport. De laatste dagen gebruikt Prabhu vooral om indrukken te controleren, zegt hij, als hij op blote voeten in blauwe badslippers op weg is naar Jennie Coco, voorzitter van een sluimerende buurtvereniging.

Coco, een Surinaamse van 45 jaar, gaf jarenlang kook- en naailessen in buurtcentrum Ons Huis. Tot het centrum een paar jaar geleden dichtging, onder luid protest van de buurt. Waarom eigenlijk?, vraagt Prabhu. 'Het zal wel een geldkwestie zijn geweest', meent Coco. Jammer, want nu hangen jongeren op straat, wat weer tot klachten leidt.

Jennie woont al sinds haar jeugd in Klarendal. Ondanks de problemen in de wijk piekert ze er niet over te verhuizen. 'Pas als dit huis op me neerstort.'

Ze staat er niet raar van te kijken dat iemand uit India komt vertellen hoe Klarendal zijn problemen kan aanpakken. 'Mensen in het Westen denken dat ze alles weten. Maar je kunt veel leren van mensen die minder hebben. Die hebben geleerd daarmee klaar te komen. Als je alles al hebt, hoeft dat niet.'

Wat ze zou doen als ze een miljoen kreeg voor de buurt, wil de Indiër nog weten. 'Met de mensen praten, vragen wat ze willen en zorgen dat ze meedoen. En niet van bovenaf opleggen.'

Prabhu knikt. Dat dacht hij al.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden