Postuum Anton Oskamp

Anton Oskamp (1935-2019): Oprichter en inspirator van Kritiese Leraren

Anton Oskamp was de drijvende kracht achter het Rode Boekje voor Scholieren dat in 1970 Turks Fruit op de bestsellerslijst verdreef. Later werd hij creatief schrijfdocent.

Anton Oskamp

‘Scholetariërs verenigt u’ stond er in aanhalingstekens boven een groot stuk op 17 februari 1969 in de Volkskrant.  ‘Waarom hebben wij geen koffie-automaat?, Waarom wordt de pauze verkort zonder het aan ons te vragen?’ luidden de twee eerste zinnen in het artikel.

Niet alleen de studenten die het Maagdenhuis dat jaar bezetten, maar ook de middelbare scholieren kwamen in actie. Ze verbonden zich in VAAG (Vereniging van Amsterdamse Actieve Geestdriftigen). Rectoren en ouders waren fel gekant tegen VAAG. Maar Anton Oskamp, leraar Nederlands aan het Barlaeus Gymnasium, was juist een drijvende kracht achter de opstandige scholieren.

Al gauw stond zijn naam bovenaan in het adressenboekje van alle onderwijsjournalisten. Twee maanden later werd op initiatief van Oskamp, die 3 augustus op 83-jarige leeftijd overleed, de werkgroep Kritiese Leraren opgericht.

Die propageerde anti-autoritair onderwijs en hield hoorzittingen voor scholieren die zich onrechtvaardig behandeld voelden op de eigen school. Helge Bonset, die dat jaar als leraar Nederlands werd ontslagen op het Nieuwe Lyceum in Hilversum omdat hij een erotische passage voorlas uit een boek van Remco Campert, sloot zich daarbij aan. ‘Hij was een goed organisator en kon mooie leuzen verzinnen. Zo kwam hij met de slogan ‘Wat eindexamen? Niks eindexamen?’, die we al demonstrerend door het Vondelpark riepen. ‘Je moet toch een actiepunt hebben’, zei hij dan.’

Zijn woning aan de Utrechtsestraat werd actiecentrum. In september 1970 was hij een van de auteurs van Het Rode Boekje voor Scholieren. Rectoren en ouders reageerden woedend op deze ‘linkse indoctrinatie’. Ondanks of dankzij die publiciteit haalde het de eerste plek in de top-10 van best verkochte boeken voor De Klop op de Deur van Ina Boudier-Bakker en Turks Fruit van Jan Wolkers. Vervolgens kwam De Andere Agenda, een schoolagenda met artikelen over seksualiteit, dienstweigeren en drugs in plaats van de gebruikelijke plaatjes van popsterren.

Oskamp was een domineeszoon die opgroeide in Velp en Heemstede, voordat hij als student Nederlandse Taal- en Letterkunde aan de VU neerstreek in Amsterdam. Na zijn studie werd hij leraar in onder meer Schagen, het Barlaeus en het Vondelgymnasium.

Tegelijkertijd hield hij vanaf begin jaren zestig voor het blad Verstandig Ouderschap (het latere Sekstant) diepte-interviews met mannen over seks en relaties en was hij eindredacteur van het jongerenblad Tiq. Rust gunde hij zichzelf niet. Vanaf 1972 reisde hij jarenlang door landen in Azië en Afrika, waarover hij schreef in Vrij Nederland, Haagse Post, het Welzijnsweekblad en de Hongerkrant. Terug in Nederland werd hij directeur van de IVKO (een school voor individueel, voortgezet en kunstzinnig onderwijs). Tegelijkertijd maakte hij voor de Leidse Onderwijs Instellingen (LOI) cursussen creatief schrijven en gedichten schrijven. In 1986 begon hij zijn eigen bureau Script+, dat zich bezig hield met de beoordeling van literaire teksten.Later werd het ook een schrijversvakopleiding. In 2007 verkocht hij die aan de Hogeschool Amsterdam.

Helge Bonset hernieuwde de laatste jaren de vriendschap met hem. ‘Bijzonder vriendelijke man die mij begeleidde bij het schrijven van het boek Nijlpaard op Loosdrecht.’ Oskamp bleef vrijgezel en woonde de laatste jaren aan de Bellamystraat.

Peter en Conchita van der Linde van AntiquariaatBoek & Glas gingen veel met hem om. ‘Anton heeft mij geleerd wat vrijdenken is’, aldus Peter van der Linde, die ooit een van zijn leerlingen was.

Overleeft een liefde ziekte, een miskraam of vreemdgaan? In Van Twee Kanten interviewt Corine Koole twee partners apart van elkaar over een heftige gebeurtenis in hun relatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden