Angst sluipt voelbaar in Noord-Ierse samenleving

Aanslagen roepen decennia van geweld in herinnering...

AMSTERDAM Voor de Noord-Ierse gevangenbewaarder naar zijn werk rijdt, controleert hij voor het eerst in lange tijd weer de onderkant van zijn auto. Ouders laten hun kinderen weer met een knagend gevoel achter op school. De rechter is weer bezorgd over zijn veiligheid.

Het zijn voorbeelden, opgetekend door The Times, van de voelbare angst onder de Noord-Ierse bevolking na twee dodelijke aanslagen. Zaterdagavond werden twee jonge militairen gedood. Amper 48 uur later werd in Craigavon een politieagent van dichtbij in het hoofd geschoten. Alleen voor die laatste aanslag werden verdachten aangehouden.

De aanslagen hebben in Noord-Ierland pijnlijke herinneringen naar boven gebracht. Herinneringen aan drie decennia sektarisch geweld tussen de overwegend katholieke republikeinen, die Noord-Ierland van het Britse juk wilden bevrijden, en de overwegend protestantse unionisten, die het tegendeel nastreefden.

Zullen de Real IRA en Continuity IRA, de twee splintergroeperingen van het Ierse Republikeinse Leger (IRA) die elk een aanslag opeisten, die decennia weer tot leven wekken? Zal de vrede in Noord-Ierland, tien jaar na het Goede Vrijdagakkoord en twee jaar na de vorming van een regering van nationalisten (Sinn Féin) en unionisten (DUP), teniet worden gedaan?

De aanslagen kwamen als een donderslag bij heldere hemel. De Real IRA en Continuity IRA, met een geschat ledental van enkele tientallen tot zo’n driehonderd, splitsten zich in respectievelijk 1986 en 1997 van de IRA af. De – aparte – groeperingen zijn beide tegen het vredesproces, en zien geweld als de enige manier om Noord-Ierland en de Republiek Ierland te verenigen.

Volgens politierapporten zijn de groeperingen ‘actief, gevaarlijk en vastberaden’. Tegelijk zijn ze volgens analisten zwaar geïnfiltreerd. Sinds 1998, toen de Real IRA en mogelijk ook de Continuity IRA betrokken waren bij de dodelijkste aanslag ooit in Noord-Ierland (in Omagh, 29 doden), mislukten bijna al hun aanslagen.

Veel oudere groepsleden zitten in de gevangenis, zoals Real IRA-oprichter Michael McKevitt, de zwager van IRA-hongerstaker Bobby Sands. De splintergroepjes telden daardoor veel jonge, onervaren leden, die zich meer bezighielden met smokkel en afpersing dan met de ideologische strijd.

Maar waarom nu twee aanslagen? Is het toeval? Zijn de Noord-Ierse politie en het leger ingedut? Of zijn de IRA-dissidenten geprikkeld door de komst van Britse elitetroepen, naar aanleiding van een verhoogd terreuralarm, zoals Ierse media suggereren?

Ed Moloney, auteur van het standaardwerk A Secret History of the IRA, heeft een andere hypothese: ‘Ik vermoed dat de Britten het hebben laten gebeuren om Sinn Féin te dwingen positie te kiezen.’

[Zie verder pagina 5, kolom 2]

Sinn Féin roept op politie te helpen
[Vervolg van pagina 1]

Volgens IRA-specialist Ed Moloney stond het vredesproces voor een moeilijke hobbel: het erkennen door Sinn Féin van de Noord-Ierse politie, voortkomend uit het gehate Britse ‘Ulster-korps’.

‘Deze gebeurtenissen betekenen een fast forward tot het moment waarop Sinn Féin definitief moet breken met zijn verleden. Door deze gebeurtenissen heeft Sinn Féin publiekelijk en onweerlegbaar het geweld veroordeeld en het vredesproces gesteund.’

Bewijzen voor Moloney’s hypothese zijn er niet, maar zeker is dat de aanslagen van de afgelopen dagen de unionisten en republikeinen dichter bij elkaar hebben gebracht dan ooit tevoren. Politici van de unionistische partij DUP en Sinn Féin veroordeelden de aanslagen gezamenlijk, en verklaarden dat ze het vredesproces niet zullen laten beschadigen door ‘dat tuig’.

Sinn Féin-politici als Martin McGuinness en Gerry Kelly, beiden voormalige IRA-strijders, riepen de bevolking op de politie te helpen, daarmee het laatste taboe van Sinn Féin doorbrekend.

De reactie werd alom geprezen. Het vertrouwen tussen de partijen en bevolkingsgroepen is nog steeds kwetsbaar. Als meer aanslagen volgen en dissidente unionistische groepjes met geweld reageren, bestaat dan ook het gevaar dat dat vertrouwen wordt verbroken. Zeker als Britse politie en leger massaal uitrukken, kunnen de nationalistische gevoelens van de katholieke bevolking en Sinn Féin opflakkeren.

Maar voorlopig bestaat daartoe geen gevaar. Politiechef sir Hugh Orde sprak kalmerende woorden: ‘Ik heb geen intentie om het leger om steun te vragen, het is niet nodig en het werkt niet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden