Angel uit onderzoek bijstandsfraude

Rechtbank: te grote inbreuk op persoonlijke levenssfeer en in strijd met Europees verdrag...

AMSTERDAM ‘Misschien dat nu een einde komt aan de wildgroei van maatregelen om bijstandsfraude op te sporen. Amsterdam heeft in elk geval een groot probleem.’ Voorzitter Piet van der Lende van de Bijstandsbond is zeer content met de uitspraak die de Amsterdamse rechtbank vrijdag deed in een zaak over samenlevingsfraude. De rechter bepaalde dat gemeenten geen buurtonderzoek mogen doen om bijstandsfraude op te sporen.

Volgens Van der Lende is buurtonderzoek in Amsterdam gebruikelijk en trekken ook in andere Nederlandse gemeenten sociale rechercheurs en controleurs op grote schaal de buurten in om aanwijzingen te vergaren.

Van der Lende: ‘Ze doen dat met foto’s en namen van paren waarvan wordt vermoed dat ze – anders dan ze hebben opgegeven – samenwonen. Aan buren wordt gevraagd hoe vaak de betreffende personen daar over de vloer komen.’ Mensen die een uitkering hebben aangevraagd worden, zegt hij, ook geregeld geschaduwd.

De rechter bepaalde dat het op deze wijze vergaren van getuigenverklaringen een inbreuk maakt op de persoonlijke levenssfeer. Dat is in strijd met artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).

‘Het is een vergaande uitspraak van de Amsterdamse rechtbank’, reageert advocaat Marc van Hoof. In de zaak van zijn cliënte hadden sociale rechercheurs op meerdere plekken in Amsterdam navraag gedaan naar de handel en wandel van de vrouw. Dat gebeurde zonder toestemming van een officier van justitie.

Van Hoof: ‘De rechter concludeerde evenwel dat zelfs als toestemming zou zijn gegeven, de wettelijke grondslag ontbreekt.’ Zijn conclusie is dat als gemeenten buurtonderzoek willen blijven doen, de wet moet worden veranderd. Van der Lende, verheugd: ‘In alle lopen de zaken mogen de getuigenissen uit de buurt voorlopig niet worden ingebracht.’

De hoogte van de bijstand is afhankelijk van de samenlevingsvorm. Een alleenstaande bijstandsgerechtigde krijgt 70 procent van het minimumloon, samenwonenden ieder 50 procent. De Wet op werk en bijstand (Wwb), die sinds 2004 door gemeenten wordt uitgevoerd, is onlangs aangescherpt. Het kabinet wil fraude hard aanpakken, omdat misbruik zowel de financiële als het morele draagvlak van de bijstand ondermijnt.

Staatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken stuurde eind april enkele wijzigingen in de Wwb naar de Tweede Kamer. Zij wil uitkeringsgerechtigden verplichten deel te nemen aan een huisbezoek ter controle van hun leefsituatie. De controleurs en handhavers die een huisbezoek afleggen hebben, in het voorstel van Klijnsma, nadrukkelijk geen bevoegdheden voor observatie en buurtonderzoek. Die hebben alleen sociale rechercheurs, maar pas na toestemming van de officier van justitie. Dat laatste is vrijdag door de Amsterdamse rechtbank onderuit gehaald.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden