Het eeuwige levenAndré Swertz (1947-2021)

André Swertz wist uit tienduizenden boeken altijd de mooiste en zeldzaamste exemplaren te vissen

André Swertz Beeld
André Swertz

Voor het het Letterkundig ­museum mocht hij een bod van 160 duizend gulden uitbrengen op het met kroontjespen geschreven manuscript van ­Gerard Reves klassieker De avonden. Het bewijst het vertrouwen dat de bestuurders hadden in de expertise van de Utrechtse antiquaar André Swertz.

‘Aanvankelijk werd een belachelijk ­bedrag gevraagd, maar dankzij de bemiddeling van Swertz kon dat worden teruggebracht. Overigens is 160 duizend nog steeds enorm veel geld’, zegt Gert Jan ­Bestebreurtje van de Nederlandsche ­Vereeniging van Antiquaren (NVvA).

Swertz overleed op 1 januari. Zijn ­gezondheid was hard achteruitgegaan sinds een herseninfarct in 2017, waardoor hij niet meer goed zag. Hij zou een nieuwe hartklep krijgen, maar die ingreep kwam te laat.

Hij was een van de meest vooraanstaande handelaren in zeldzame en unieke boeken, vooral die over avant-garde kunst. Behalve voor het Letterkundig Museum kocht hij ook boeken voor de Koninklijke Bibliotheek of Museum Meermanno/Huis van het Boek in Den Haag.

André Swertz werd geboren in een ­katholiek Utrechts gezin met vijf kinderen. Zijn vader was politie-commissaris. Na een lerarenopleiding Nederlands kwam hij in 1967 als stagiair in dienst van het Van Huffel’s Antiquariaat in Utrecht, dat tevens veilinghuis was.

Drie jaar later richtte hij met Bas Hesselink zijn eigen antiquariaat op, Forum. Uiteindelijk konden ze de oude boekhandel Dekker v.d. Vegt aan de Oudegracht overnemen. ‘Dat was een perfect pand. We hoefden alleen boeken op de plank te zetten en wisselgeld in de kassa te doen’, zei Swertz daarover.

Bestebreurtje: ‘Het waren twee jonge knullen die begonnen met de handel in boeken over taalwetenschap. Die kom je nu aan de straatstenen niet meer kwijt, maar toen waren ze een hype. Zij maakten een bliksemcarrière die ongekend was in Nederland. De ‘Forumboys’ overtroffen met de catalogi die ze uitbrachten alles en iedereen in expansie en ambitie.’ Een voordeel was dat Swertz dankzij zijn ­katholieke achtergrond makkelijker toegang kreeg tot kloosterbibliotheken.

In 1978 scheidden de wegen van Hesselink en Swertz. André begon zijn eigen ­antiquariaat en uitgeverij onder de naam Reflex, waarbij hij zich meer richtte op ­bibliofiele boeken zoals eerste drukken uit de Nederlandse literatuur. Kunstboeken bleven centraal staan. Swertz werd in Nederland de kenner van Hendrik Werkman, de Groninger expressionistische kunstenaar en drukker van De Ploeg.

Uit enorme collecties van tienduizenden boeken die op de markt kwamen, wist hij altijd de bijzondere exemplaren te kiezen. ‘De rest is oud papier’, was een gevleugelde opmerking van hem. Ver­zamelaars schakelden hem in om ont­brekende boeken in collecties op te zoeken. Hij werd in 1997 voorzitter van de NVvA, waar hij als troubleshooter de ­leden op één lijn wist te krijgen. Schrijver Jeroen Wielaert, die hem als stadsgenoot goed kende, prees in een necrologie zijn ongebreidelde energie, rondborstigheid en flux de bouche. Niet voor niets was hij goed bevriend met volksschrijver Gerard Reve en diens partner Joop Schafthuizen.

In een interview met Trouw vertelde hij wat voor kwaliteiten een antiquaar zou moeten hebben: ‘Je moet in de eerste plaats een halve wetenschapper zijn. En verder een olifantengeheugen hebben en het buitengewoon leuk vinden.’ André Swertz was vader van drie kinderen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden