'Anderen raken met iets dat je zelf hebt gemaakt, dat is het summum'

Acteur Benja Bruijning wordt vaak gecast voor de rol van knappe man. Dat imago is prima, als hij als acteur maar niet eendimensionaal wordt.

Beeld Ivo van der Bent

Het is zondagmiddag vier uur als Benja Bruijning sms't dat hij over een uurtje gaat kaarten. Dat doet de acteur vaker met vrienden. Een vaste dag hebben ze niet, daar zijn ze allemaal te druk voor, maar als iemand van Whatsappgroep 'Potje?' zin heeft om te kaarten, stuurt hij gewoon: 'Potje?'

Het spel is klaverjassen. Kraken, om precies te zijn. Een versie waarin er om dubbele punten kan worden gespeeld. Om 'het interessant te maken' spelen de mannen om een euro per 'kruis'. Dat komt erop neer dat de winnaars aan het eind van de verliezers een handjevol euro's krijgen.

Vandaag neemt Benja, zijn voornaam voldoet tegenwoordig, het initiatief. Hij is - tegen zijn gewoonte in - als eerste in café Bosco in Amsterdam Oud-West, waar verder vooral jonge ouders met baby's zitten. De acteur komt net van de set van Zwarte Tulp, de eerste Nederlandse serie die wordt geproduceerd voor een streamingdienst. In maart komt het eerste seizoen online bij Videoland Unlimited.

In de dramaserie over twee concurrerende families in de Bollenstreek speelt Benja een jongen die uit een psychiatrische instelling komt voor de begrafenis van zijn vader - een heel andere rol dan de narcistische soapie die hij vertolkt in Pak van mijn hart, de romantische comedy die momenteel in de bioscoop draait en al na drie dagen 'goud' was: 100 duizend bezoekers.



Zijn zus in Zwarte Tulp is zijn vriendin Anna Drijver, die hij op de Toneelschool heeft leren kennen en met wie hij drie jaar samenwoont en tweemaal eerder op het toneel stond en die in de serie Bellicher was te zien. Van haar heeft hij ooit het klaverjassen geleerd. Maar tegenwoordig kaart hij alleen nog met vrienden, die nemen het spel tenminste serieus.

Een potje kraken doe je met z'n vieren. Naast Benja schuiven Mark, Kasper en Bram aan. Ze zijn tussen de 28 en 31 en kennen elkaar al sinds de crèche of van het voetbalteam. Ze komen niet uit het acteerwereldje: Mark is consultant bij een adviesbureau, Kasper studeert scheikunde ('Hopelijk niet lang meer') en Bram doet een PhD-project aan de Universiteit Wageningen.

Twee dekjes kaarten verschijnen op tafel. Eerst even loten: Benja is met Kasper, Bram met Mark. De kaarten worden gedeeld. Al snel vliegen de vaktermen over tafel. Benja: 'Volgens mij gaan we kleddertjenat.' Dat blijkt mee te vallen. 'Kurkjedroog, bedoel je', zegt Kasper. Bram: 'Ik mors tien punten met die twintig roem.'

Het is een gentleman's game, niet omdat er alleen heren aan tafel zitten, maar omdat je elkaar moet vertrouwen dat je kleur bekent. 'En dat je de punten goed optelt', zegt Mark. 'Daar moet je Benja nog weleens op controleren.'

Beeld Ivo van der Bent

Benja: 'Ik kan je kaarten zo zien, man!' Al zo'n acht jaar klaverjassen ze met elkaar, ruim voordat Benja bij het grote publiek in 2012 doorbrak met een hoofdrol in de kerstfilm Alles is familie. Tegenwoordig komt er weleens iemand naar hun tafeltje: 'Ken ik jou niet ergens van?' Dat zijn niet per se momenten die Benja leuk vindt, aandacht vindt hij al gauw ongemakkelijk, maar hij is eraan gewend.

Hij heeft een vertrouwd gezicht. Op de fiets maken mensen soms aanstalten om naar hem te zwaaien en trekken halverwege hun hand terug. Laatst kwam er een meisje naar hem en zijn vrienden toe in café Martinot. Ze had van iemand gehoord dat er een acteur aan tafel zat. Mark offerde zich op en zei: 'Klopt, ik ben acteur. Het is echt zo. Wil je een handtekening?'

Benja doet het goed bij de vrouwen, ook in de provincie. Het blijft hem verbazen. 'Je hebt van die Ladies Nights in Pathé-bioscopen waar er standjes zijn met tupperware of gezichtsmaskertjes. En dan krijgen ze een plastic glaasje prosecco en kijken ze naar Pak van mijn hart. In Tilburg of weet ik waar. Allemaal vrouwen van middelbare leeftijd met paars piekhaar en driekwartsbroeken.'

Mark: 'Nu verlies je driekwart van je fanbase.'

Benja: 'Ik zeg toch niet dat ze onaardig zijn? Ik ben blij dat ze er zitten.'

Hij zit in 'het laatje knappe mannen', zoals hij het zelf noemt. Dat heeft naast een grote schare vrouwelijke fans een aantal dingen tot gevolg. Ten eerste wordt hij vaak gevraagd om de knappe man te spelen; de knappe arts (Dokter Deen, Charlie), de knappe soapie (Pak van mijn hart), de knappe kok (Alles is familie) en de knappe hipster (Hartenstraat). Dat is prima, maar hij moet het niet te vaak doen, zegt hij, want dan wordt hij als acteur eendimensionaal. 'Eigenlijk kun je dan alleen maar een mindere versie van je vorige rol spelen. Bovendien weet je nooit wanneer je je looks kwijtraakt. We kunnen niet allemaal George Clooney zijn.'

Ten tweede wordt hij vaak geïnterviewd door vrouwenbladen. De wetten van het genre zijn strikt. Of het artikel begint met de auteur die aan haar omgeving vertelt Benja Bruijning te gaan interviewen, waarop zij een stortvloed aan jaloerse reacties ontvangt. Of de interviewster begint met een softpornobeschrijving van zijn uiterlijk die in een Boeketreeks niet zou misstaan. Uit Flair: 'Daar staat hij voor me: koude handen van het fietsen, doordringende blauwe ogen en een enorme bos haar. Ik kan gewoon niet ophouden naar hem te kijken en het kost me moeite me te blijven concentreren op mijn werk. Ik heb werkelijk nog nooit zo'n volle bos, donker mannenhaar gezien.'

Beeld Ivo van der Bent

Dat is niet de Benja Bruijning die nu in het café zit. Ja, zijn haar is vol en krult, maar het pluist ook. Zijn wenkbrauwen groeien aan elkaar. Zijn baard is niet zo strak getrimd als op tv. Hij draagt een wit gestreept T-shirt en zijn knokige schouders en smalle armen zijn goed te zien. Het meisje van de bediening lijkt geen moeite te hebben zich te concentreren op haar werk als ze de bestelling opneemt: drie cappuccino's en een Bionade lychee.

Over zijn films hebben de mannen het niet vaak tijdens het klaverjassen. Er wordt sowieso niet veel gepraat: kaarten moeten geteld, tactieken bedacht, high fives uitgedeeld. Natuurlijk kijken ze Benja's films wel, maar het blijft raar. Kasper: 'Ik zie nooit het personage, ik zie alleen Benja zoals ik hem ken. Dat kan ik niet uitzetten.'

Mark heeft daar geen last van. 'Jij acteert erg naturel. Dat vind ik chill om naar te kijken.' Met zijn vriendin kijkt hij de romcoms van Benja. 'We komen er nooit uit welke film we moeten kijken, dus een romantische comedy is dan een goede middenweg.'

Bram, die vanwege zijn rossige krullen De Boes genoemd wordt, mocht mee naar de première van Pak van mijn hart. Hij vond het leuk. 'Niet vanwege de bekende mensen ofzo. Er hangt een leuke sfeer. Ik bedoel, een feest met gratis drank, kan niet beter toch?'

Beeld Ivo van der Bent

De vrienden zaten niet bij elkaar op de middelbare school, maar waren verdeeld over het Vossius, het Barlaeus en het Ignatius. Mark: 'Wat een kak man! Zo'n beetje alle categoriale gymnasia van Amsterdam.' Maar zeg niet dat het typische Oud-Zuid-jongetjes waren. Het gezin Bruijning woonde 'een beetje boven onze stand'. Moeder is psychotherapeut en vader, die slechtziend is, gaf pianoles en werd later risk manager bij ING.

Benja had geen Playstation en ook geen Vespa. Nadat hij op zijn 16de wat geld had verdiend met zijn eerste filmrol, Dichter op de Zeedijk, vroegen andere jongens aan hem of hij nu een scooter ging kopen. Hij piekerde er niet over. Hij deed geen enkele moeite erbij te horen. En hij hoorde er dus ook niet bij. Op de middelbare school had hij eigenlijk geen vrienden. Hij was klein en verlegen en werd gepest. Op zijn 16de kreeg hij pas de baard in de keel.

In die tijd kaartte hij ook al. In de pauze doodde hij de tijd met hartenjagen ('Een inferieur spel', zegt hij nu sarcastisch) om maar niet op het plein te komen, daar waar de stoere jongens sigaretten rookten. Roken, nog zoiets wat hij niet ging doen om erbij te horen. Hij was zwak, kon zich niet verweren en voelde zich niet op zijn plaats. Hij ging om met een paar lotgenoten, maar vrienden waren het niet. 'We deden aardig tegen elkaar, maar we hadden eigenlijk niets gemeen.'

Na de middelbare school deed hij drie jaar lang niets. Dat wil zeggen: hij werd tweemaal afgewezen voor de toneelschool en meldde zich niet aan voor een studie psychologie, het gedoodverfde plan B. Hij werkte wel een jaar fulltime in de horeca. De derde keer lukte het hem toch, en hij was eigenlijk niet eens verbaasd. 'Ik dacht altijd: het komt wel goed. Ook toen ik anderhalf jaar na de toneelschool zonder werk zat. Ik heb nul talent om depressief te worden.'

Zware gebeurtenissen - gepest worden, de scheiding van zijn ouders, geen werk vinden - traumatiseerden hem niet. Hij wil ook niet te veel zeuren. Hij heeft ze genoeg gelezen, de interviews met acteurs die hun pijn op tafel leggen en zich laten ontleden. Wie wil dat nou lezen? Hij niet. Maar ja, hij kan zich sowieso moeilijk voorstellen dat er mensen in hem geïnteresseerd zijn.

Typisch Benja: het leven lijkt hem te komen aanwaaien. Hij is nooit zenuwachtig als hij auditie moet doen. Dat is maar verspilde energie; het helpt hem niet vooruit - zo rationeel kan hij naar de zaken kijken. Hij bereidt zich nauwelijks voor op een rol. Het script leert hij het liefst ter plekke op de set. 'Ik vind het vervelend naar hardwerkende acteurs te kijken: iemand die breekt onder de douche en keihard gaat huilen, dat is snel te veel. Dat een acteur echt moet persen om de emotie eruit te krijgen. Daarom werk ik niet te hard. Al is dat misschien maar een reden die ik heb bedacht om lui te kunnen zijn.'

Maar is hij wel lui? Hij schreef de tragikomische voorstelling Niet zo bedoeld voor zijn 27ste (drie sterren in de Volkskrant) en werkt nu aan een film, want anderen raken met iets dat je zelf hebt gemaakt, dat is wel het summum - 'hoe pathetisch dat ook klinkt'. Hij is terughoudend over het project. 'Tja, iedereen schrijft een film. Daar moet je niet te veel over praten. Je hoeft mij niet te overtuigen dat je goed bezig bent, weet je? Ik ben bang een poseur te zijn.'

Het afwachtende, het kalme, het gecontroleerde ook, dat zit bij hem in alles. Hij vindt dat fascinerend. 'Al in de buik bewoog ik nauwelijks. En als ik dat wel deed, was het heel langzaam.' Met Anna leidt dat geregeld tot botsingen. Zij is emotioneler, bomvol energie, ongeduldig en assertief. Haar eerste woorden - al na een jaar - waren 'zelf doen'. Hij leerde pas op zijn 3de praten en wees voor die tijd gewoon aan wat hij wilde hebben. Anna moet nu verplicht stilzitten door een gebroken pols en een peesontsteking in haar schouder na een uit de hand gelopen potje touwtrekken. 'Dat zou de ideale situatie zijn voor mij. Kopje bouillon? Ja hoor, kom maar door. Kun je nog een aflevering aanzetten? Niks doen, anderen je laten verzorgen - heerlijk. Maar zij wordt er dus helemaal gek van.'

Acteren met Anna bevalt hem goed, zelfs als haar broer. Aan de eettafel na een setdag laten ze het werk het liefst los. 'Het heeft geen zin om commentaar op elkaar te gaan hebben. Dan sta je de volgende dag niet lekker op de set.' Carrièreadviezen geven ze elkaar wel. 'Moet ik die rol wel of niet doen? Dat bespreken we zeker.'

Beeld Ivo van der Bent

Hoewel hij zelf geen neiging tot depressiviteit heeft, kan Anna daar wel last van hebben. Hij weet dat dat niet door hem komt, daarvoor is hij te bekend met de psychologie. 'Het komt wel goed', heeft hij leren zeggen. Ook al kun je dat natuurlijk nooit zeker weten, of het goed komt. Toch weer die rationele kant. 'Als je 'het komt goed' tegen iemand zegt, maakt die persoon hetzelfde stofje aan als wanneer je moeder je omhelst. Het werkt dus, ook al slaat het nergens op.'

Een dag later, in een ruimte aan de Da Costakade in Amsterdam, repeteert hij voor Een Sneeuw, een voorstelling van P.C. Hooftprijswinaar Willem Jan Otten, vanaf 10 januari opgevoerd door Het Toneel Speelt. Benja is de cynische dichter Thomas die binnenkort vader wordt, maar daar niet aan wil denken - weer een relatief zware rol. De acteurs staan met het script in de hand in gewone kleren de scènes te spelen.

Carine Crutzen, onder meer bekend van haar rol als Beatrix in de film Majesteit, kijkt toe vanaf de eettafel waarop de restanten van de lunch liggen: koffiekannen, lege broodzakken, zoetjes. Benja draagt een donkerblauwe chino en een bordeauxrode sweater die hij over zijn handen trekt. Hij probeert te negeren dat hij in het middelpunt van de belangstelling staat: een verslaggever en een fotograaf observeren elke beweging die hij maakt.

Het is de eerste repetitieweek; over elk detail wordt nog gediscussieerd. Waarom loopt het personage weg? Waarom stelt zij zich niet voor? 'Gaan jullie dat echt doen, dat zoenen?', vraagt Benja na een geïmproviseerde vrijage van Bart Klever en Fockeline Ouwerkerk. Toch maar niet, denkt regisseur Mette Bouhuijs. 'Dank Benja', zegt Klever sarcastisch. 'En zo weet je alle scènes voor iedereen te bederven.'

Beeld Ivo van der Bent

Het is de eerste keer dat Bouhuijs met hem werkt, maar ze vermoedt dat Benja een duistere kant heeft die in zijn publieksfilms nauwelijks te zien is geweest. 'Hij is meer dan dat romcom-imago dat aan hem kleeft. Dat zie je aan die broeierige blik, hij hoeft de donkere kant van deze rol niet eens dik aan te zetten. Het is er gewoon.'

Een tijdlang werd hij niet getypecast als de knappe man, maar als de verkrachter. In de verfilming van De Grot (2001) misbruikt hij als puber twee zusjes om de beurt met hoofdpersoon Egon. In de juridische serie Keyzer & De Boer was hij weer de verkrachter en in een eindexamenfilm van de Filmacademie ook, ditmaal was een door Sanne Vogel gespeelde verstandelijk gehandicapte het slachtoffer. Op het toneel moest hij ook tweemaal een verkrachtingsscène doen. Benja: 'En volgens mij ben ik er dan nog eentje vergeten. Het zullen die wenkbrauwen wel zijn.'

Benja de seksuele frust, het is moeilijk voor te stellen als je tegenover hem zit. Hij oogt zen. Die eigen film, die knappemannenrollen - het komt wel goed.

CV Benja Bruijning

28 oktober 1983 Geboren in Amsterdam.

Opleiding
2004 - 2008 De Amsterdamse Toneelschool & Kleinkunstacademie

Loopbaan
2000-2001 soap Onderweg naar morgen
2000 film Dichter op de Zeedijk
2010 eigen voorstelling Niet zo bedoeld
2011 film De bende van Oss
2012-2014 Tv-serie Dokter Deen
2012 voorstelling Rain man
2012 film Alles is familie
2013 film Hoe duur was de suiker
2014 film Hartenstraat
2014 film Pak van mijn hart
2015 tv-serie Zwarte Tulp
2015 voorstelling Een sneeuw

Benja Bruijning woont samen met actrice Anna Drijver.

Beeld foto Getty Images for Johnnie Walker Gold Label
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden