Reconstructie

Alya ontsnapte uit islamitische familieschoot

Verboden liefde

Alya, een Arabische, huwde Pim uit Nederland. Met een smoes werd ze naar haar vaderland gelokt, waar ze zou worden uitgehuwelijkt. Een list bracht de geliefden weer bij elkaar.

Foto Marcel van den Bergh/ de Volkskrant

De Arabische Alya (25) had liever in een Engelstalig land willen studeren, in Nieuw-Zeeland of Canada. Dan had ze er geen nieuwe taal bij hoeven leren. Ze had geen keuze. Ze mocht al blij zijn dat ze voor een internationale studiebeurs in aanmerking kwam.


In april 2008 vloog ze, samen met haar wali (een mannelijk familielid als begeleider) naar Nederland. Ze mocht dan wel in een westers land gaan studeren, maar aan haar beurs was de wali verplicht gekoppeld. Arabische landen hebben voldoende oliedollars om een verblijf van een islamitische toezichthouder te financieren. Voorkomen moet worden dat hun studentes worden besmet door de verderfelijke levensstijl van de kufar (ongelovigen).


In Alya's geval is dat toch gebeurd. Ze vond een gaatje in het streng islamitische net dat rond haar was gespannen. Ze ontmoette Pim (39), een Nederlandse man voor wie ze als een blok viel.


Het stel trouwde en kwam in een nachtmerrie terecht. Alya's ouders legde zich niet neer bij haar keuze. Die was in strijd met de sharia, de familie-eer stond op het spel. Alles werd uit de kast gehaald om haar terug te krijgen in de streng-islamitische familieschoot.

Onder valse voorwendselen werd Alya uit Nederland weggelokt. Haar moeder zou spoedig sterven, wat niet klopte. Ze keerde terug naar huis, kreeg te horen dat ze gedwongen zou worden te scheiden en zou worden uitgehuwelijkt aan een Arabische man.


Radeloos was Alya, haar paspoort was haar afgenomen, ze kon geen kant op. Pim, die in Nederland vergeefs contact had gelegd met de IND en Buitenlandse Zaken, was al even wanhopig. Hoe kreeg hij zijn vrouw ooit weer terug?


Pims advocaat wees hem op Femmes for Freedom (FFF), die zich inzet voor 'gevangen vrouwen'. Op FFF's website las Alya het interview met Sarah, dat de Volkskrant in juli 2012 publiceerde.


De Somalisch-Nederlandse was door haar moeder met een smoes naar Mogadishu gelokt voor een gedwongen huwelijk met haar oom. Na een mislukte ontsnappingspoging slaagde Sarah erin met hulp van FFF, naar Nederland te vluchten.

Machteloosheid

'Het verhaal van Sarah, gaf mij hoop', zegt Alya, die zich uiteindelijk ook uit haar netelige situatie heeft kunnen bevrijden. Ze is terug in Nederland en herenigd met haar man.

Alya en Pim zetten zich nu in voor vrouwenrechten. Ze vertellen hun verhaal om aandacht te vragen voor de heftige realiteit die schuilt achter de praktijken van huwelijksdwang, achterlating en huwelijkse gevangenschap.

Ze maken ook een punt van de machteloosheid van de instanties, inclusief ambassades die weinig kunnen of willen betekenen voor vrouwen in nood. Ze hopen op een geste van het kabinet, dat deze week in een brief aan de Tweede Kamer stelt zich 'expliciet te bekommeren om diegenen die zich onder druk voelen staan van hun culturele of religieuze gemeenschap'. Want veilig is Alya nog niet.

Alya: 'Ik was niet de enige die met een wali naar Nederland was gekomen. Er waren meer vrouwen, met wie ik optrok. Mijn wali was eerst mijn vader, later mijn oudste broer. Ik droeg een ghimaar (halflange sluier) en wijde kleding. Ik moest mijn religieuze identiteit behouden, werd mij op het hart gedrukt.

'Van de universiteit moest ik rechtstreeks naar huis. Ik kon niet naar een restaurant, niet gaan winkelen, zelfs geen kopje koffie drinken met een medestudente.

'Een keer waagde ik het, met drie andere Arabische vrouwen, naar een winkelcentrum te gaan. Tot mijn grote schrik kwamen we mijn vader tegen. Ik heb maar gezegd dat ik papier moest kopen voor de studie. Ik voelde me gevangen.'

Slet

Op een gegeven moment waren de visa van Alya's wali's verlopen. Ze moesten terug om een nieuw visum aan te vragen.

Alya: 'Ik kon naar buiten, voelde me vrijer. Langzamerhand ben ik mijn kledingstijl gaan veranderen. Ik lakte mijn nagels. In Arabische ogen was ik een slet, omdat een keer een pluk haar onder mijn hoofddoek uitpiepte. Het kon me niet schelen. Ik had plezier.'

Ze ging voor het eerst uit, een verjaardag vieren. In het uitgaanscircuit kwam ze Arabische mannen tegen. 'Die zijn voortdurend aan het feesten. Maar als een vrouw dat doet, is het schandalig. Dan word je erbij gelapt bij de islamitische autoriteiten.

'Ik kreeg een e-mail van de cultureel attaché van de ambassade, die mij waarschuwde. Ik moest me keurig gaan gedragen, anders stond mijn beurs op het spel. Doodsbang was ik dat mijn vader zou worden ingelicht.'

Alya wilde niet terug in het streng-islamitische keurslijf. Ze ging de Arabische kring mijden, want de mannen bleven haar uitschelden voor hoer. Ze zocht contact met een autochtone bekeerlinge.

'Het ging niet goed met me. Ik ben intelligent, maar met mijn studie ging het niet best. Ik kon me niet concentreren. Misschien was ik thuis wel beter af. Maar ik kon niet terug met hangende pootjes, dat zou de reputatie van mijn vader schaden.

'Ik bleef uitgaan, maar in andere steden. In Amsterdam leerde ik een moslima van Indonesische komaf kennen. Zij introduceerde me bij andere Indonesische vrouwen. Met hen ging ik naar een nieuwjaarsfeest in Ruigoord. Daar was Pim.'

Pim: 'Er sprong een vonk over. We wisselden onze telefoonnummers uit. Ik moest voor zaken drie weken naar Thailand. Je wilt niet weten hoe hoog mijn telefoonrekening was.

'Ik wist dat ze moslima was, maar in het begin heb ik me niet verdiept in religieuze zaken. Ik dacht: die gaat na haar studie weer terug.'

Foto Marcel van den Bergh/ de Volkskrant

Maar Alya wilde niet terug en Pim wilde haar dolgraag bij zich houden. In de zomervakantie vertelde Alya haar familie dat ze in Nederland wilde blijven.


Haar moeder en jongere broertje kwamen haar opzoeken. Ze ging met hen naar de Efteling. 'Dat was grappig. Ik ging in de python. Mijn moeder was in niqab aan het bidden, midden in het park.'


De volgende dag, het was in de ramadan, schoof de familie met Pim aan tafel voor de iftar (maaltijd na zonsondergang). Haar moeder rook onraad.


Alya: 'Je gaat niet met hem trouwen, beet ze me toe. Ze zei dat ze mijn vader niet zou vertellen dat ik een man had leren kennen, anders zou hij me zeker vermoorden. Ik was zo bang.'


Pim: 'We trouwden toch. Als ik een gewone verhouding had gehad met een Nederlands meisje, was ik niet zo snel getrouwd. Maar met Alya was dat anders vanwege haar achtergrond.'


Alya's moeder was er niet gerust op. Ze bleef maar bellen en vertelde dat ze zich niet goed voelde. Alya wilde niet weg uit Nederland, drong er bij haar moeder op aan haar nog eens te komen bezoeken.


Alya: 'Ze kwam. Het eerste wat ze vroeg op Schiphol was: ben je met hem getrouwd? Ja, knikte ik. Ze huilde. Maar mama, ik ben zo gelukkig met deze man, zei ik.'

Depressie

Pim kreeg een kans zijn schoonmoeder te leren kennen. Zijn moeder kwam langs. Alya: 'Daar zat ik te vertalen tussen twee moeders in. We lachten veel, het leek oké.'

Toen haar moeder terugging in december 2013, nam ze afscheid met de boodschap dat ze een operatie moest ondergaan en misschien wel zou sterven. Ze had keelkanker.

De druk op Alya om naar het ziekbed te komen van haar stervende moeder werd opgevoerd. Alya: 'Ik moest gaan, hoewel iedereen het me afraadde.' Pim: 'Ik had het gevoel: dit klopt niet.' Alya: 'Het was ook een leugen.

Eenmaal thuis vertelde mijn vader dat hij wist van mijn huwelijk. Hij pakte mijn paspoort af en stopte dat in een kluisje. Mijn moeder bad tot God mij te laten sterven, voordat ik schande zou storten over de familie.

Ik wilde niet scheiden om vervolgens een maagdenvliesoperatie te ondergaan en uitgehuwelijkt te worden. Ik at niet meer, was depressief, nam te veel pillen.'

Die wanhoopsdaad werd uitgelegd als een poging tot zelfmoord en dat is haram (verboden) in de islam. In het ziekenhuis werd haar maag leeggepompt. Twee politieagenten kwamen haar zelfmoordpoging onderzoeken. Alya: 'Ik zei dat ik de pillen per ongeluk had ingenomen. Ze dachten dat ik bezeten was, brachten me naar een djinndokter (imam die geesten uitbant, red.).

Alya: 'Iemand had het kwaad in mij gebracht, zei hij, en las voor uit de koran. Ik kon me van dat kwaad ontdoen door naakt te bidden in de regen. Dat is onmogelijk in mijn thuisland.

Foto Marcel van den Bergh/ de Volkskrant

De andere optie was een 'toverdrankje' drinken. Daar kozen mijn ouders voor. Het was water met zand. Verschrikkelijk. Mijn keel schuurde open, mijn slokdarm deed zo'n pijn.'


Ondertussen had Alya contact gezocht met Shirin Musa van FFF. Die schakelde haar netwerk in en stelde allerlei scenario's op: contact zoeken met ondergrondse Arabische netwerken om Alya het land uit te smokkelen, toevlucht zoeken tot de Nederlandse ambassade en haar dan met stille diplomatie het land laten uitreizen, haar met een particulier beveiligingsbureau te laten repatriëren (dat kost ongeveer een ton, die ze via crowdfunding wilde inzamelen), Nederland hulp laten vragen aan de Verenigde Staten, die haar via de Amerikaanse luchtmachtbasis zou kunnen laten vertrekken.


Buitenlandse Zaken gaf niet thuis. Alya's zaak zag er hopeloos uit. De meeste opties waren te duur en/of te gevaarlijk. Een andere ambassade in vluchten, zou Alya in een situatie kunnen brengen als die van Julian Assange, de oprichter van Wikileaks die al ruim twee jaar in Londen vastzit in de Ecuadoraanse ambassade.


Uiteindelijk bedacht Pim een list. Alya moest instemmen met de scheiding van Pim en haar uithuwelijking, onder voorwaarde dat ze weer zou kunnen studeren. Om haar studie op niveau te kunnen voortzetten, had ze papieren nodig van haar Nederlandse universiteit.


De snelste procedure was die documenten zelf te gaan ophalen in Nederland. Zo zou ze geen studiejaar verliezen.

Ambassade geeft niet thuis

Het aantal vrouwen dat gedwongen is uitgehuwelijkt, in het buitenland is achtergelaten of in huwelijkse gevangenschap leeft, is veel hoger dan de officiële cijfers aangeven, meldt minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken) deze week in een brief aan de Tweede Kamer. Op basis van een onderzoek van het Verwey Jonker Instituut, komt de minister met nieuwe schattingen. In de periode 2011-2012 staan 181 vrouwen geregistreerd als uitgehuwelijkt, dat zijn er minimaal 674 tot maximaal 1914. Als achtergelaten staan er 178 geregistreerd, minimaal zijn dat er 364 en maximaal 1.631.

140 vrouwen leven in huwelijkse gevangenschap, de minimale schatting is 447, maximaal 1.687.

Om beter grip te krijgen op de materie stelt het kabinet een landelijk knooppunt huwelijksdwang en achterlating in, dat op 1 januari 2015 wordt geopend. Bij dat knooppunt, een landelijk kennis- en expertisecentrum, kunnen hulpverleners uit het hele land aankloppen.

Dat compromis werd aanvaard. Ze kreeg haar paspoort terug. Met haar wali, een broer, reisde Alya half augustus naar Nederland.


Ze namen hun intrek in een hotel in de buurt van Schiphol, in aparte kamers. Daar kwam Pim, vermomd als pizzakoerier, een kusje stelen. De volgende dag vertelde Alya haar broer dat ze in Nederland zou blijven. Het was een emotionele biecht, die uren duurde.


Voor haar veiligheid werd Alya op afstand in de gaten gehouden. Uiteindelijk nam ze een taxi naar haar advocate Channa Samkalden, haar broer in shock achterlatend.


Familieleden van Alya kwamen over en bleven weken naar haar zoeken. 'Ik was verschrikkelijk bang, liep met zonnebril op straat en keek voortdurend over mijn schouder.'

Vrijheid

Ze lijken Nederland te hebben verlaten, maar Aliya vreest dat ze terugkomen en de zoektocht niet opgeven. Helemaal veilig is ze niet. 'Ik heb nog niet de Nederlandse nationaliteit. Die krijg ik pas is in juli 2016.'

Haar Arabische paspoort verloopt over negen maanden. Zonder geldig paspoort van haar thuisland kan ze geen Nederlandse worden. Haar paspoort laten verlengen is onmogelijk. De ambassade zal haar onmiddellijk aan haar familie uitleveren. Alya en Pim hopen op een versnelde procedure. Ze vragen de Nederlandse autoriteiten de regels soepeler te hanteren.

Alya studeert Nederlands als tweede taal en heeft sinds kort een baantje bij een snackbar. Het Nederlands paspoort is voor haar de poort naar definitieve vrijheid.

Om veiligheidsredenen is het land niet gespecificeerd en zijn de namen Alya, Pim en Sarah gefingeerd.

Huwelijkse gevangenschap

Bij haar eerste vluchtpoging om te ontsnappen aan haar gedwongen huwelijk met haar oom in Mogadishu, klopte de Somalisch-Nederlandse Sarah aan bij de Nederlandse ambassade in Addis Abeba. Het was in 2011, ze was toen 17. Ze wilde terug naar Nederland. Om te reizen had ze volgens de Paspoortwet als minderjarige toestemming nodig van haar ouders, kreeg ze te horen. Sarah werd opgespoord door haar familie en teruggestuurd naar haar man in Mogadishu. Sarah en haar advocaat Channa Samkalden bereiden een rechtszaak voor tegen de Staat, die heeft verzuimd een minderjarige in bescherming te nemen. Ook de Arabische Alya vindt dat de Nederlandse ambassade haar in de steek heeft gelaten. Het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt in een reactie al het mogelijke te hebben gedaan. 'De ambassade stond in contact met de advocaat van Alya om te zoeken naar een oplossing', zegt een woordvoerder. 'Maar het feit dat ze niet de Nederlandse nationaliteit had, maakte het zeer lastig om ter plekke te helpen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.