Aluminiumtsaar valt van troon

Is Lev Tsjernoj een keurig zakenman, of verdiende hij zijn miljarden door dubieuze praktijken? Rond zijn Trans-World Group hangt de geur van corruptie, aldus de Zwitserse, Britse en Amerikaanse justitie....

Bart Rijs

DE ALUMINIUMTSAAR, zo heet Lev Tsjernoj in Rusland. Met reden: zijn Trans-World Group heeft 80 procent van de aluminiumindustrie in handen en is een van de belangrijkste spelers op de Londense metaalbeurs. Het imperium van Tsjernoj brengt jaarlijks miljarden dollars op. Maar de Zwitserse, Britse en Amerikaanse autoriteiten zijn een onderzoek onder de codenaam 'Copperfield' begonnen naar hoe hij zijn rijkdom heeft vergaard. Ze verdenken de 45-jarige zakentycoon van het witwassen van zwart geld en van contacten met de Russische maffia.

De drie broers Tsjernoj - Russische joden uit de Oezbeekse hoofdstad Tasjkent - maakten furore tijdens de opbloei van het gangsterkapitalisme. Bij de eerste tekenen van liberalisatie, tijdens de perestrojka halverwege jaren tachtig, richtten ze al een import-coöperatief op. Zakendoen was in die tijd hoogstens half-legaal, en de biznismenni moesten smeergeld betalen en over uitstekende contacten beschikken om zaken te kunnen doen.

Toen de Britse metaalhandelaar Rubin na de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1991 een plaatselijke partner zocht voor zijn bedrijf Trans-World Metals, kwam hij in contact met Lev Tsjernoj. De twee werkten een plan uit dat hen miljarden zou opleveren: ze exporteerden aluminium ver onder de wereldmarktprijs naar brievenbus-BV's in belastingparadijzen als Monaco, verkochten het door tegen de normale prijs en staken de winst in hun zak. De aluminiumindustrie in Rusland was nagenoeg tot stilstand gekomen en de smelterijen gingen maar al te graag met Tsjernoj in zee. Met het geld van de export konden ze de lonen uitbetalen en het bedrijf aan de gang houden.

Terwijl Lev vanuit Londen de opbrengst van het aluminium door een ondoorzichtig netwerk wegsluisde, breidde zijn oudere broer Michail thuis het familie-imperium uit. Hij kocht via de bedrijfjes van zijn broer aandelen in mijnen en smelterijen die geprivatiseerd werden. In vier jaar bezat hun Trans-World Group bedrijven in Kazakstan, Oekraïne en Rusland. Hoewel de aanpak van de broers Rusland miljarden belastinggeld kostte, genoten ze de gunst van vice-premier Soskovets, een hardline apparatasjik rond wie de geur van corruptie hing.

Lev Tsjernoj voelde zich thuis in de haaienvijver van het Russische zakenleven. Het leek hem niet te deren dat de metaalhandel was geïnfiltreerd door de maffia, zelfs niet toen drie van zijn zakenpartners in 1995 in Moskou werden neergemaaid. Het was een teken dat de concurrentie heviger werd: er kwamen meer kapers op de kust en het aantal bedrijven dat nog moest worden geprivatiseerd werd steeds kleiner.

In de afgelopen jaren kwam er een eind aan Tsjernoj's aluminium-boom. Eerst verloor hun politieke beschermheer Soskovets de machtsstrijd in het Kremlin; daarna kreeg Lev ruzie met zijn broers en raakte hij door de scheuring in het netwerk van Trans-World-bedrijfjes de controle kwijt over enkele van zijn aluminiumfabrieken. De Russische media begonnen compromitterend materiaal over Tsjernoj's zaken te publiceren, ingefluisterd door tegenstanders, en hij kwam bekend te staan als gladde jongen.

Tsjernoj, inmiddels met een Israëlisch paspoort op zak, had in zijn eentje onvoldoende kapitaal en niet de connecties om zijn imperium te kunnen beschermen. Hij besefte dat hij aansluiting moest zoeken bij een van de grote zakentycoons die bij het Kremlin in en uit lopen wanneer ze zin hebben, en sloot een bondgenootschap met de Kremlin-financier en politieke samenzweerder Boris Berezovski.

Tegenwoordig portretteert Tsjernoj zich als de man die de Russische aluminiumindustrie van de ondergang heeft gered. En als voorzitter van het door hem opgerichte Algemeen Anti-Crisis Comité heeft hij een plan gelanceerd om hetzelfde te doen voor Rusland. Lev Tsjernoj kortom, is geen zakenhaai, maar een respectabele Rus, een weldoener die geeft aan goede doelen - Tsjernoj Olimpija is dit jaar Russisch kampioen invalidenvoetbal geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden