Interview

'Altijd doorgaan, ook als je voelt dat je moet stoppen'

Advocaat Geert-Jan Knoops - zojuist benoemd tot hoogleraar - zit geregeld aan de talkshowtafel, maar hoe doseert hij zijn mediaoptredens? En vijf andere dilemma's.

null Beeld Frank Ruiter
Beeld Frank Ruiter

Kazerne of collegebanken?

'Bij het korps mariniers leerde ik het meest. In die periode heb ik ontdekt wie ik ben, wat ik wil, hoe de wereld in elkaar zit. In de opleiding tot officier der mariniers die ik daar doorliep, ga je zowel in mentaal als in fysiek opzicht dieper dan diep. En dan is de vraag: wat rest er nog, qua vaardigheden en in sociaal opzicht? Ik heb daar veel respect voor het leven gekregen. Als je langer dan een week hebt moeten overleven in een onherbergzaam gebied waar niets is, dan leer je waarderen dat je hier gewoon een supermarkt kunt binnenlopen.

'Je kunt verder gaan dan je zelf denkt, is mij daar geleerd. Altijd doorgaan, ook als je voelt dat je moet stoppen. Dat pas ik toe op mijn werk als advocaat, vooral in de herzieningszaken die ons kantoor veelal pro deo doet. Het is al een paar keer voorgekomen dat we een vijfde poging deden om een zaak heropend te krijgen en dat het toen wél lukte. We zijn bij de zevende herziening van de Amsterdamse butlerzaak en nu pas komt er een serieus onderzoek naar de doodsoorzaak van de weduwe. Dick van Leeuwerden, in 1985 veroordeeld voor de moord, is bijna 70 jaar oud en ernstig ziek, maar het idee dat wij blijven doorgaan om zijn onschuld te bewijzen, houdt hem op de been. Andere advocaten hadden misschien al eerder gezegd: 'Sorry Dick, we stoppen ermee.'

CV Geert-Jan Knoops

1960 Geboren in Eindhoven

1977 - 1980 Pedagogische academie

1980 - 1982 Officiersopleiding bij korps mariniers (Afgerond als 'best officer')

1982 - 1987 Civiel recht aan Katholieke Universiteit Brabant (nu Tilburg University)

1987 - 1989 Strafrecht aan Rijksuniversiteit Utrecht (nu Universiteit Utrecht)

1991 - 1994 Advocaat bij Max Moszkowicz sr. in Den Bosch

1994 - heden Advocatenkantoor Knoops in Amsterdam

1998 Promotie strafrecht Universiteit Leiden

1999-2000 Master of Law internationaal recht aan Universiteit Leiden

2003 - 2013 Hoogleraar internationaal strafrecht Universiteit Utrecht

2004 Promotie internationaal strafrecht National University of Ireland, Galway

2013-heden Gasthoogleraar internationaal strafrecht Shandong University , Jinan (China)

2015 Bijzonder hoogleraar politiek van het internationaal recht aan UvA

Levenspartner of zakenpartner?

'Mijn vrouw Carry (Hamburger, red.) is mijn levenspartner én zakenpartner. Voor mij is ze één; ze is hier op kantoor voor mij niet een ander dan thuis. Onze samenwerking voelt natuurlijk, de karakters vullen elkaar aan. Zij is charismatisch, doortastend, intuïtief. Zij heeft de gave om de leiding te nemen en mensen echt te raken. Ik bewonder haar; ze is enorm sterk. Als cliënten willen stoppen met een zaak, omdat er bijvoorbeeld al drie herzieningsverzoeken zijn afgewezen, kan zij hen overtuigen door te gaan. Ik benader zoiets al snel te zakelijk: meneer, dit zijn de voordelen en dit zijn de nadelen - als een analist. We zijn natuurlijk juristen, maar bij de zaken die wij doen, komt veel menselijk drama kijken. Inlevingsvermogen is daarom ontzettend belangrijk. Als Carry met zo iemand praat, denk ik altijd: daar heb je helemaal gelijk in, ik had het niet beter kunnen zeggen.'

Rechtszaal of talkshowtafel?

'Zeker de rechtszaal. Dat is in feite mijn tweede huiskamer, daar ben ik voor opgeleid. Wij krijgen als kantoor ontzettend veel mediaverzoeken binnen. Toen ik in 1987 begon zat er weleens een verslaggever in de rechtszaal, maar daar bleef het bij. Het strafrecht is de laatste jaren steeds meer een instrument van de politiek geworden om grip te krijgen op de samenleving, denk bijvoorbeeld aan de terrorismewetgeving. Daarmee komt het automatisch op het netvlies van journalisten. Ook de toegenomen georganiseerde criminaliteit zal hebben bijgedragen aan de media-aandacht.

'Ik zeg alleen 'ja' als ik iets te melden heb. Ik word geregeld gevraagd als deskundige, zoals onlangs nog in Buitenhof over de vraag of Nederland twee gevangenen uit Guantanamo Bay moet opnemen. Op dat soort verzoeken ga ik meestal in. Het kost veel tijd, maar ik zie dit soort optredens vooral als maatschappelijke taak. Het is belangrijk dat mensen thuis in begrijpelijke taal te horen krijgen waar het recht toe dient.

'We worden natuurlijk ook gebeld over concrete zaken. Een van onze cliënten, Dirk Scheringa, had de laatste maanden in alle talkshows kunnen zitten, maar tot dusver hebben wij altijd tegen hem gezegd: doe het niet. De zaak loopt nog, het is niet van belang om daar in de publiciteit alvast op vooruit te lopen. We hebben daarentegen de beeldvorming proberen bij te stellen rond Julio Poch, de Transavia-piloot die wordt verdacht van het uitvoeren van dodenvluchten ten tijde van het Videla-regime. Argentijnse rechters zullen zich niet laten beïnvloeden door wat er zich in Nederlandse media afspeelt, maar door die media-aandacht hebben zich wel getuigen gemeld die iets positiefs voor zijn zaak kunnen betekenen. Zo hebben we bewijs kunnen vergaren dat we weer gebruiken in Argentinië.'

null Beeld Frank Ruiter
Beeld Frank Ruiter

Eindhoven of Amsterdam?

'Ik ben opgegroeid in de wijk Woensel in Eindhoven. Mijn vader was een rechtgeaarde Philips-employé, we woonden achter het hoofdkantoor. Het was een rustige, maar sportieve buurt. Ik voetbalde elke avond met de jongens uit de straat. Op vrij jonge leeftijd voetbalde ik bij de PSV-pupillen. Ik was links- en rechtsbenig, dus ik had potentie als voetballer. Maar nee, uiteindelijk zag ik voor mezelf geen carrière weggelegd als profvoetballer.

'In 1993 ben ik naar Amsterdam verhuisd. 'Wat moet je daar toch doen?', zei mijn moeder nog. Natuurlijk heb ik fijne herinneringen aan Eindhoven, maar ik zou er nu niet meer kunnen wonen. Dan zou ik heimwee naar Amsterdam krijgen.'

Nationaal of internationaal strafrecht?

'Het moderne internationaal strafrecht is een relatief nieuw vakgebied: vanaf 1993 is het in ontwikkeling gekomen door het Joegoslavië-Tribunaal, waarvoor ik in een aantal zaken als advocaat heb opgetreden. Bij deze tribunalen wordt veel nieuwe rechtspraak ontwikkeld die weer doorwerkt op mondiaal en nationaal niveau. Als advocaat lever je daar een kleine bijdrage aan. Dat biedt mij meer uitdaging dan het nationaal strafrecht. Daarin is bijna alles al een keer beslist.

'Het internationaal strafrecht heeft een politieke component. Ik ben daar ambivalent over. Het is interessant dat politici gebruikmaken van de rechtspraak die de strafhoven creëren, ze passen dit in politieke agenda's in. Als advocaat kan het tegelijkertijd lastig zijn. Soms is het niet duidelijk waarom de ene verdachte wel wordt vervolgd en anderen niet.

'De voormalig hoofdaanklager van het Sierra Leone-Tribunaal heeft ooit in een interview toegegeven dat hij drie leiders wilde vervolgen voor het aanzetten tot de burgeroorlog, maar dat hij van de internationale politiek geen groen licht kreeg voor twee van de drie. Later bleek uit documenten van Wikileaks dat Charles Taylor, voormalig president van Liberia, in feite niet vrijgesproken kón worden. De regio zou anders ernstig destabiliseren, zo stelde de Amerikaanse ambassade blijkens deze Wikileaksdocumenten. Dat zijn voorbeelden van de politieke invloed, van de belangen die spelen doordat de strafhoven worden gefinancierd door landen.

'Blijkbaar is het onvermijdelijk dat aanklagers en rechters niet alleen juridische afwegingen maken, maar ook politieke. Dat moeten we onderkennen, we moeten het selectieproces van vervolging transparanter maken. 'Waarom zit ik hier en hij niet?', vragen verdachten van oorlogsmisdaden mij vaak in de gevangenis. Dan is het blijkbaar niet goed uitgelegd.'

50 of 100 uur?

'Ik denk dat ik gemiddeld op zeker 75 uur werken per week uitkom, maar in sommige weken haal ik de 100 wel. Geestelijk maak ik natuurlijk meer uren.

'Gisteravond heb ik 8 kilometer op de loopband in de sportschool gelopen. Dat is voor mij echt een uitje. Ik laat eerst de labradors uit - als marinier leer je dat anderen altijd voorgaan - en daarna 'laat ik mezelf uit', zoals ik dat noem.

'Op die loopband ben ik ook met mijn werk bezig: in dat dossier kan ik dit nog aanvoeren, morgen moet ik daar nog even naar kijken. In het weekeinde neem ik de telefoon altijd op als een gedetineerde belt. Dat kan weleens storend zijn voor mijn omgeving, maar ik denk: je zal maar in de gevangenis in de rij staan om te bellen en dat je advocaat dan zegt 'sorry, het is weekend'.

'Op ons kantoor komen soms mensen die geen zin meer zien in het leven omdat ze naar eigen zeggen onterecht veroordeeld zijn. Ze willen niet verder omdat ze altijd te boek zullen staan als moordenaar. Soms - lang niet altijd, in onze praktijk lukt ook niet alles - krijgen we een zaak heropend en geven wij het leven van zo iemand weer zin. Als dat na vier jaar werken tot goed nieuws leidt en diegene zegt: 'Ik kan weer ademhalen, ik durf me weer op straat te vertonen' - ja, dat geeft voldoening.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden