Analyse

'Als je wordt benadeeld, hijgen vrienden in je nek: Doe er eens wat aan!'

De oorzaak van het geweld ligt op straat, meent criminoloog De Jong. Daar ben je de koning door overal schijt aan te hebben, iedereen een grote bek te geven en erop los te timmeren als iemand je in de weg staat.

Een jeugdspeler voor aanvang van een training bij amateurvoetbalclub SC Buitenboys. De trainingen zijn weer hervat na de dood van Richard Nieuwenhuizen. De grensrechter kreeg zondag na een jeugdwedstrijd schoppen en klappen van spelers van tegenstander Nieuw Sloten. Beeld anp

De Telegraaf zag de schokkende dood van een grensrechter in Almere als een zoveelste voorbeeld van de algehele verhuftering van Nederland. Anderen, zoals Ajaxtrainer Frank de Boer, wezen naar 'de opvoeding' als grote boosdoener.

Overtuigender is een specifieke verklaring: de opmars van de straatcultuur in buurten als Amsterdam-Nieuw West, waar de voetbalclub Nieuw-Sloten vandaan komt. Op straat verwerven jongens status door geweld, intimidatie en machogedrag. Wie over zich heen laat lopen, verliest daarentegen zijn positie in de groep.

In Nederland wordt de straatcultuur sterk met Marokkanen geassocieerd maar zij komt in alle landen en alle tijdperken voor, vaak onder minderheden. Het mechanisme is simpel: een achterstandsgroep heeft relatief weinig kansen in de gewone samenleving en vindt op straat alternatieve bronnen van status.

Koning
Zo ontwikkelt zich een destructieve cultuur, die de kans op een goede toekomst verder verkleint, maar op korte termijn status en vermaak geeft. In de gewone samenleving doe je het misschien slecht op school en kun je hooguit op een ondergeschikt baantje rekenen, maar op straat ben je de koning door overal schijt aan te hebben, risico's te nemen, iedereen een grote bek te geven en erop los te timmeren als iemand je in de weg staat.

Karakteristiek voor de straatcultuur is de sterke groepsbinding. In groepsverband voelen straatjongens zich sterk. 'Kut-Marokkanen' wordt een geuzennaam: zij zijn de 'leipe Mocro's' voor wie iedereen bang is. De waarden van de groep zijn omgekeerd aan die van de samenleving. Slecht gedrag wordt beloond, goed gedrag gestraft.

Criminoloog Jan Dirk de Jong gaf in zijn proefschrift uit 2007 over straatjongens in Amsterdam-Nieuw West een nog vrij onschuldig, maar veelzeggend voorbeeld van een jongen die de kans voorbij liet gaan om in de bioscoop voor te dringen. Hij werd door de anderen uitgescholden: 'Wat ga je netjes in de rij staan, sukkel. Ook nog met je: 'Pardon mevrouw'. Je bent toch geen flikkertje? Ik zou echt schijt hebben! Ik zweer 't je. Gewoon voor die bitch gaan staan en als iemand wat zegt, ik bos d'r gewoon.'

Onbenullig incident
In deze cultuur kan een onbenullig incident een fataal proces in gang zetten. Niet alleen hebben veel jongens opgeblazen ego's die snel gekrenkt zijn, ze zetten elkaar onder druk om intimidatie of geweld te gebruiken als ze denken dat ze benadeeld worden.

'Ik weet niet precies wat de aanleiding is geweest tot de mishandeling in Almere, maar waarschijnlijk voelden de voetballers van Nieuw-Sloten zich benadeeld door de grensrechter', zegt De Jong, die een eigen onderzoekbureau heeft, Rebond. 'Op dat moment moet er iemand zijn om die jongens te corrigeren. Als je het aan de groep overlaat, kan die op hol slaan. Dan gaat de straatcultuur overheersen, met de waarden van geweld, machogedrag, gangsterimitaties en bling bling. Als je wordt benadeeld, voel je de argusogen van je vrienden in je nek. Doe er eens wat aan!'

De rol van opvoeding is betrekkelijk, bleek uit de studie van De Jong. Sommige ouders zijn streng, andere onverschillig, maar vaak hebben ze helemaal geen greep meer op hun kinderen. Ze zijn niet opgewassen tegen de invloed van de straat. 'Op een bepaalde leeftijd zijn je vrienden nu eenmaal belangrijker dan je ouders. Zij bepalen of je meetelt', aldus De Jong. 'Bovendien kunnen ook kinderen uit goede gezinnen ontsporen. In een recent onderzoek van criminoloog Eric Bervoets kwam een Turkse jongen voor die uit een heel goed en warm gezin kwam, maar de schrik van de buurt was.'

De Nederlandse middenklasse, met haar feminiene waarden, is vaak niet tegen deze straatjongens opgewassen, zegt De Jong. Ze kunnen alleen in toom worden gehouden door stevige mannen uit hun eigen gemeenschap, rolmodellen die niet terugdeinzen voor autoritair en soms ook fysiek ingrijpen. 'Je moet deze jongens letterlijk bij hun nekvel grijpen. Dat gebeurt trouwens ook steeds meer, in buurten en bij voetbalclubs. Ze moeten begeleid worden door mensen voor wie ze respect hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden