Op het Tweede gezichtIsabel dos Santos

Als Isabel dos Santos’ vader geen dictator was geweest, was het misschien goed gekomen

Beeld Javier Muñoz

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Deze week: was Isabel dos Santos geen dictatordochter geweest, dan was ze succesvol geworden met ‘gewone’ commerciële activiteiten.

Kinderen van dictators hoeven nooit met de bus, omdat in hun tuin de helikopter wacht. Hun probleem is dat ze vaak niet leren dat er desondanks grenzen bestaan. Een gevolg is dat zij later dingen doen die kinderen van boekhouders niet durven. Sommigen verongelukken in sportwagens (Basil al-Assad), anderen worden serieverkrachters (Oedai Hoessein), anderen worden groot met cocaïne (Dino Bouterse), anderen drinken zich dood (Nicu Ceausescu), weer anderen kunnen niet zingen maar hebben toch een zangcarrière (Gulnara Karimova).

Stel nu dat een dictatorkind niet dom, destructief of verslavingsgevoelig is, maar alles mee heeft. Een kind dat én handelsinstinct én taalgevoel én charisma én een wiskundeknobbel én een zesde zintuig voor kansen bezit. Dan kan daar een handelsimperium uit voortvloeien als dat van Isabel dos Santos, de rijkste vrouw van Afrika, in 1973 in de Sovjet-Unie geboren als dochter van een Russische moeder en een marxistisch-leninistische guerrillastrijder uit Angola die luttele jaren later thuis de macht greep en niet meer uit handen gaf.

Toen deze rijk getalenteerde vrouw de volwassenheid bereikte, was de Sovjet-Unie ter ziele, de oorlog in Angola voorbij en de wereld neoliberaal geworden. Je bent jong en dynamisch en je kunt bij het olie- en diamantgeld van papa’s dictatuur: het resulteerde in een web van meer dan vierhonderd firma’s en schaduwfirma’s in meer dan veertig landen om een paar miljard discreet naartoe te sluizen. 

Geen project met onroerend goed, jachten of juwelen was deze slimme dictatorsdochter te gek. Ze kon bogen op hulptroepen van PricewaterhouseCoopers en McKinsey en de diensten van een klein land vol brievenbusfirma’s aan de Noordzee. Als een samenwerkingsverband van onderzoeksjournalisten zich niet hadden verdiept in ‘de Angolese vrouwtjesspin’, had Isabel dos Santos gewoon op 21 januari op het World Economic Forum in Davos kunnen speechen. De ceo van PricewaterhouseCoopers had dan geen plichtmatige verklaring hoeven afleggen dat hij de dienstverlening aan mevrouw Dos Santos betreurt.

Mevrouw Dos Santos is robuust genoeg om haar critici van repliek te dienen. Zij weet dat ze slachtoffer is van een politieke hetze. Haar zieke papa droeg in 2017 de macht over aan een acoliet die hem ontrouw is en papa’s kinderen corruptieprocessen aandoet. Mevrouw Dos Santos heeft vermoedelijk gelijk met haar bewering dat veel Angolese functionarissen nooit met onderzoeksjournalisten hadden gepraat als haar vader er nog had gezeten. Ze meent het waarschijnlijk ook nog als ze zegt haar activiteiten ‘puur commercieel’ zijn.

De tragiek van Isabel dos Santos is dat haar activiteiten ‘puur commercieel’ hadden kúnnen zijn, als ze op een ander soort plek in een ander soort familie was geboren. Dan was ze niet de rijkste vrouw van Afrika geworden, maar misschien wel in een gewone top-100 van zakenvrouwen beland. Helaas, deze zakenvrouw komt uit een universum waar politiek, zaken en criminaliteit altijd in elkaar overliepen. Het is lastig je aan restricties te houden als je er niet weet wat restricties zijn. Papa’s marxistische dictatuur was geen rechtsstaat. 

In het neoliberale universum waar ze later haar vleugels uitstrekte, prezen mannen van McKinsey de inventiviteit waarmee ze wetten omzeilde. Nu ze in opspraak is, laten ze haar allemaal vallen als een baksteen. Ze is nog gezien in Londen en Dubai. Als het net zich om haar sluit, zal ze moeten uitwijken naar het imperium waar haar wieg stond. Poetin staat altijd klaar voor dictatorkinderen in moeilijkheden: hij zal een villa vrijmaken naast die van Marko Milosevic. Bij PricewaterhouseCoopers ontvangen ze daarna de volgende betalende klant uit Afrika.

MEER OP HET TWEEDE GEZICHT

Deze week publiceerde John Bolton, in september door Donald Trump ontslagen als Nationale Veiligheidsadviseur, memoires waarin hij kritisch is over de president van de VS: The Room where it Happens. Geen vijand van de VS die Bolton, bijgenaamd ‘het snordragende houwdegen’, niet wilde bombarderen. Op de sofa van Op het Tweede Gezicht werd ontdekt dat dit maken heeft met zijn snor.

Voor Nigel Farage was de afgelopen week zijn laatste als Europarlementariër voor de Brexit-partij. In zijn laatste Brusselse persconferentie had hij woensdag alle lachers op zijn hand. Over de aanstichter van de Brexit wordt gezegd dat hij het charisma heeft van een oplichter, en de uitstraling van een handelsreiziger van wie je nóóit iets moet afnemen. In Op het Tweede Gezicht werd ontdekt waarom. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden