Interview

Als hulp aan Zuid-Soedan niet snel effect heeft, wat doe je er dan nog?

Er komt niets dan slecht nieuws uit Zuid-Soedan. De burgeroorlog ettert voort, onderhandelaars maken geen haast met de vrede en structurele hulp heeft vooralsnog weinig zoden aan de dijk gezet. Wat doe je er dan nog als hulporganisatie?

Het hoofdkwartier van de VN-missie in Zuid-Soedan, het zogenaamde UN House, doet momenteel dienst als vluchtelingenkamp. Meer dan 1,5 miljoen mensen zijn op de vlucht geslagen voor het geweld. De VN en humanitaire partners kunnen met moeite voor genoeg voedsel, proper water en onderdak zorgen. Beeld anp

Het is zo'n nietszeggende een zin waar je snel overheen leest: Zuid-Soedan beschikt nauwelijks over enige infrastructuur. Maar als je er even bij stil staat wat dat betekent... Er zijn praktisch geen geasfalteerde wegen in het land. Geen telefoonnetwerken. Er is geen elektriciteit, geen stromend water. En al helemaal niet zoiets als een belastingstelsel of een onderwijssysteem.

'De impact daarvan voel je heel goed als je even buiten de stad moet zijn', vertelt Simone Filippini, die net terug is van een bezoek aan het land. Als directeur van de hulporganisatie Cordaid wilde ze een vluchtelingenkamp bezoeken dat zo'n 80 kilometer ten noorden van de hoofdstad wilde ligt. 'We moesten vier uur ploeteren op een zandweg die op vele plaatsen was veranderd in een modderpoel. Overal waren auto's blijven steken in kuilen, overal zag je gekantelde vrachtwagens. Toen wij eenmaal aankwamen, moesten we eerst een uur praten met een dorpsoudste zonder wiens toestemming je niet verder komt. En daarna bleken we nog eens drie kwartier te moeten rijden.'

Kortom: het lukt niet om in één dag een bezoekje te brengen aan een plek die 80 kilometer verderop ligt.

Gloednieuw land
Daarmee is lang niet alle ellende van dit gloednieuwe land (drie jaar geleden maakte het overwegend christelijke Zuid-Soedan zich na een lange burgeroorlog los van het islamitische Soedan) in kaart gebracht. Slechts 30 procent van de inwoners kan lezen en schrijven. Vrijwel niemand heeft bestuurlijke ervaring. Het klimaat is zeer ongunstig: te droog in de zomer en te nat in de regentijd. En dan is er het geweld. De leiders van het land hebben altijd alleen maar gevochten en nu ze dat niet meer tegen Soedan hoeven te doen, doen ze dat tegen elkaar.

'Er zit totaal geen schot in de vredesonderhandelingen', verzucht Filippini. 'Die onderhandelaars lijken er geen belang aan te hechten om voort te maken, knopen door te hakken. Ze verblijven in een luxe hotel en krijgen voor elke dag dat ze er zitten een vorstelijk salaris. Dat mag van hen blijkbaar nog wel even gerekt worden.'

Cordaid directeur Simone Filippini tijdens haar bezoek aan een vluchtelingenkamp in het noorden van Zuid-Soedan. De hulporganistatie verstrekt voedsel, keukenspullen, waterpompen en bouwmaterialen voor hutten. Beeld anp
Beeld anp

Er is bovendien veel kritiek op de ontwikkelingsamenwerking in het land. Het heeft vooralsnog in elk geval bar weinig zoden aan de dijk gezet.

Wat doe je er dan nog?

'Mensen willen te snel resultaat zien', zegt Filppini. 'Dat kun je in Zuid-Soedan wel vergeten: het is een investering voor de hele lange termijn. Met een project voor drie jaar kom je daar nergens.'

Kleine druppels op gloeiende plaat
Volgens Filppini, die zelf jarenlang voor Buitenlandse Zaken heeft gewerkt, kunnen overheden helpen bij het opzetten van een betere infrastructuur en zaken als een belastingstelsel, een rekenkamer, een ombudsman. Voor hulporganisaties als Cordaid is er werk van 'beneden naar boven', zoals ze dat noemt. 'Wij zijn met lokale organisaties actief in de dorpen, kijken samen met de inwoners welke problemen de grootste prioriteit hebben en proberen die samen op te lossen. Soms gaat het om andere gewassen die beter tegen het klimaat bestand zijn, andere keren om een waterput waardoor vrouwen en kinderen niet meer door gevaarlijk gebied hoeven te lopen. Het klinkt als hele kleine druppeltjes op een gloeiende plaat, maar het brengt ook een mentaliteitsomslag met zich mee. Vrouwen die eerst thuis hun mond niet open durfden te doen, zeggen nu op een vergadering wat ze nodig hebben.'

Daarnaast is er op dit moment noodhulp nodig voor de 1,1 miljoen mensen die binnen Zuid-Soedan op de vlucht zijn, en de half miljoen burgers die de grens over zijn getrokken. De voedselcrisis in Zuid-Soedan is 'de ergste ter wereld', zo waarschuwde de VN-Veiligheidsraad gisteren. Miljoenen mensen dreigen in de problemen te komen als er geen extra geld wordt vrijgemaakt en volgens Unicef kunnen er 50.000 kinderen omkomen van de honger als de hulp niet wordt opgevoerd. 'Dit verbaast me niets', zegt Filippini. 'Als je alles wat ik heb gehoord bij elkaar optelt, is het wel zeker dat er straks een hongersnood komt. De enige vraag is hoe groot die zal zijn.'

Maar het adagium 'handel voor hulp', nee, dat gaat voor een land als Zuid-Soedan volgens Filippini niet op. 'Er zijn daar geen bedrijven. Wat ik heb gezien? Er is één bierfabriek (en die is niet Nederlands), een Indiër die een supermarkt runde en er was wat handel in generatoren. Dat was het.'

'Je kunt het ook laten', oppert Filppini. 'Denken dat het te veel geld kost en dat het toch niets oplevert. Maar de ervaring leert dat de internationale gemeenschap een veel hogere prijs betaalt als we een fragiele staat laten voortmodderen. Dan loopt het volledig uit de rails met alle gewelddadige, grensoverschrijdende gevolgen van dien.'

Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.