Als bloemen die opengaan

Elke week verzamelt zich in een park in Amsterdam-West een groepje Marokkaanse vrouwen. Ze nemen deel aan Start to Run, een cursus hardlopen om hen uit hun isolement te halen....

Nu vindt de echtgenoot van Zainab het niet meer zo erg, dat ze met andere Marokkaanse vrouwen hardloopt in Amsterdam-West. Hij ziet hoe ze het naar haar zin heeft. Maar toen het clubje begon, wilde hij eigenlijk niet dat ze meedeed. 'Dan gaan de mannen hier in de buurt slecht over jullie praten', hield hij zijn vrouw voor. 'En dat is ook wel zo', weet Zainab intussen, stevig doorstappend naar het buurtpark, als laatste in een opvallende sliert van bijna allemaal gehoofddoekte vrouwen, met rokken en lange jacks over hun broeken of in djellaba - op Nikes.

De eerste tijd liepen ze nog in het verborgene, vertelt Zainab (39). Ze verzamelden zich in de voetbalkantine bij de sportvelden, gingen rennen - 'Niemand zag ons' - en vertrokken snel naar huis. Maar sinds anderhalf jaar meldt de groep zich wekelijks voor de training in buurthuis Het Pluspunt, waar 's ochtends ook Marokkaanse mannen koffie zitten te drinken. Een paar daarvan 'kletsen', zegt Zainab. 'Je moet je vrouw thuishouden', zeggen ze tegen Marokkanen van wie de echtgenotes zijn gaan hardlopen. 'Heeft ze niks beters te doen?'

Fatsoenlijke vrouw

In het kleine park De Eendracht oefent trainster Suzana van Keulen (38) met het groepje van dertien vrouwen. Handen in de zij, hoofd naar links, hoofd naar rechts. 'Ga nu maar ietsjes door je knieën. Uitademen als je naar beneden gaat.' De wangen van Zainab kleuren langzaam rood onder haar rode hoofddoek. 'Heel mooi hier, hè', zegt ze. Het is perfect sportweer. Zonnig en fris. Boven het gras hangt een lichte waas.

Dan rijdt een wagen van de groenvoorziening voorbij. De jonge Marokkaan achter het stuur kijkt nijdig door de ruit, stopt een paar meter verderop, draait het raampje open en begint in het Arabisch naar de vrouwen te schreeuwen. Die reageren niet; ze rennen lachend hun rondjes. De man buldert nog even vergeefs door en trekt dan maar op, in zijn donkergroene karretje.

Zainab: 'Ik luister niet meer; ik ben bezig, het kan me niet schelen wat hij zegt. Maar de keer hiervoor riep-ie: 'Wat doen jullie hier! Voed je kinderen op!'' Hij weet wanneer de vrouwen hun wekelijkse training hebben, zegt ze. 'Het vervelendste is dat hij alles tegen zijn eigen vrouw vertelt en haar waarschuwt: 'Een fatsoenlijke vrouw zit thuis bij haar kinderen. Die vrouwen maken hun man en de islam te schande.' Terwijl de profeet juist heeft gezegd dat je goed voor je lichaam moet zorgen. Maar zo krijg je dus allemaal geroddel. En dat is moeilijk voor de vrouwen van de mannen die toch al niet van harte toestemden. Dat kan ze weer belemmeren. De sociale controle is groot.'

Ja, beaamt Suzana van Keulen na de training, in het overvolle buurthuis. 'Het is vreselijk. Maar het gebeurt vaker. En de vrouwen zijn het nu wel gewend om bekeken te worden.'

De trainster is blij - bijna alle vrouwen drinken vandaag een kop thee mee. Ze heeft net een groot kerststuk van ze gekregen, omdat ze de dag daarvoor Italiaans voor de loopsters heeft gekookt. Gezond, voor de mollige deelneemsters: pasta met een magere saus. 'Normaal komen de meesten hier nooit na de training', zegt ze. 'Omdat ze niet tussen de mannen mogen zitten. Dan moet ik ze zelfs op de gang hun jassen aangeven. Weer een drempel genomen, denk ik nu.'

(Die Italiaanse maaltijd was een verhaal apart, vertelt Zainab twee weken later. De mannen in het buurthuis werd gevraagd weg te gaan, anders konden de vrouwen daar niet eten. Dat hadden de Marokkaanse mannen nog nooit meegemaakt: hun damstukken in de steek laten om plaats te maken voor vrouwen. Vervolgens moesten de vrouwen de ramen afplakken met tafelkleedjes - de mannen stonden door de ruiten te gluren: wiens vrouw is erbij? En wat doet ze? 'Ze staan te dansen!', riepen degenen die zich in het halletje hadden verzameld. 'Het is hier geen discotheek!' En dat alleen maar omdat Suzana een cd-speler had meegenomen, voor wat achtergrondmuziek.)

Start to Run, heten de cursussen die het stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer sinds twee jaar organiseert om allochtone vrouwen uit hun isolement te halen. Nike schenkt de schoenen, het Hilversumse bedrijf FitLijfStijl, van Suzana van Keulen, levert tegenwoordig kosteloos de trainers. 'Dat is mijn bijdrage aan het goede doel', lacht ze. Eigenlijk was het de bedoeling dat de deelneemsters zes weken onder begeleiding zouden hardlopen, om daarna de cursus af te sluiten met een wedstrijd. Klaar. De praktijk pakte anders uit: veel vrouwen schreven zich in voor een volgende cursus. En voor nog eentje. Intussen is er op dinsdagochtend een harde kern Marokkaanse vrouwen overgebleven, waarbij zich af en toe een nieuwe loopster voegt. Zoals Zainab zegt: 'Je kunt niet eerst iemand uit een isolement halen en haar er daarna weer in terugstoppen. Dan wil je meer.'

De Sloveense Suzana van Keulen kwam dertien jaar geleden zelf naar Nederland. Het land is erg veranderd in de tussenliggende jaren, vindt ze. 'Niet meer zo gezellig. Het lijkt wel alsof het Marokkanen tegen niet-Marokkanen is geworden, en dat vind ik niet gezond.' Nederlanders zijn bang voor Marokkanen geworden, denkt ze, ook omdat ze zo anders lijken, er zo anders uitzien, als ze zwaar gesluierd over straat gaan. 'Maar ze zijn hier nu eenmaal en we moeten samen verder. We moeten een oplossing zoeken. Ik kan daarbij helpen. Als ik met de vrouwen hardloop, gaan ze open, als een bloem die opengaat.' Door haar Sloveense afkomst zien de vrouwen Suzana zelf ook als allochtoon. Dat maakt het contact gemakkelijker - ze is voor hen een rolmodel. 'Ik heb de taal ook moeten leren. Ik weet wat nodig is om er snel bij te horen. Ik stimuleer ze, om naar buiten te komen. Om betrokken te raken bij de maatschappij.'

Maar het was moeilijk, in het begin, zegt ze. Heel moeilijk. De trainster is een paar keer bijna gestopt. 'Ze hebben overal pijn, overal last van. Ik ben gaan inzien dat ze zoveel klagen omdat ze niet goed in hun vel zitten. Alleen maar thuis zitten, alleen maar koekjes bakken.'

Let op wat je eet, houdt ze de vrouwen telkens voor, die variëren in leeftijd van 30 tot 60. 'Het zijn net kinderen; zo begeleid ik ze ook. Nooit zeggen: je móét, maar wel iets tien keer uitleggen, steeds blijven stimuleren. Ze komen uit een ander milieu; ze zijn best gemakkelijk in hun doen en laten. Niet gewend zelf dingen aan te pakken, ze luisteren naar hun man. Dat heeft ook een voordeel: ze luisteren goed.' Vertederd: 'Het gaat nu geweldig. Het is oooh... Zo leuk om ze zoveel plezier te zien hebben.'

Olievlek

Hardlopen is 'fantastisch', zegt Fatima (47), in haar stevige windjack, nahijgend van het rennen. 'Je voelt je zo lekker. Ik ga altijd. Ook als het regent. Zelfs als het sneeuwt. Gewoon een regenjas aan.' Haar man, hij rent zelf drie keer per week, moedigde haar aan: 'Ga jij maar sporten. Jij hoeft niet binnen te blijven.' Fatima: 'Mannen die er moeite mee hebben vind ik ook een beetje belachelijk. Het is toch niet gek als een vrouw sport? Dat doe je voor je gezondheid, voor jezelf.' Trots: 'Ik heb al vier marathons gelopen.'

De bedoeling is dat de vrouwen eens in de zoveel tijd meelopen in een wedstrijd. Grenzen verleggen. Van Keulen: 'Het is zo geweldig om de gezichten van de vrouwen te zien als ze over de finish komen: dit heb 'k gedaan, ik kan toch wat.'

De eerste keren gingen ze naar een ander stadsdeel, vorig jaar zelfs naar een andere stad: de Ladies Run in Hilversum. Dit jaar gaan ze met een busje naar het strand van Schoorl. Over een week, op zondag 21 januari, lopen ze weer 4,5 kilometer mee in de Vondelparkloop - althans, de vrouwen die van thuis mogen meedoen aan de wedstrijden. Vorig jaar sprong er nog eentje, in paniek, zoef, de bosjes in toen ze een fotograaf zag. 'Wat krijgen we nou?', dacht de trainster. Bleek dat de vrouw stiekem was meegegaan. 'Ze mocht daar niet zijn van haar man.' Ze had haar man zelfs nooit durven vertellen dat ze meetrainde. 'Oei, denk ik dan, wat is dit moeilijk. Ik kan het zelf zo slecht begrijpen.'

De vrouwen die wekelijks komen hardlopen zijn al heel ver, beseft Van Keulen. 'Er is een grote groep die je helemaal niet kunt bereiken. Die vrouwen zitten altijd thuis: ze mogen niet in contact komen met niet-Marokkanen.' Om te proberen vrouwen uit die groep over te halen, worden er nu ook officiële trainerscursussen gegeven aan Marokkaanse vrouwen die al langer meedoen met het hardlopen. Zoals Fatima, Zainab, en Fadoua. De stille hoop is dat 'strenge' mannen gemakkelijker toestemming zullen geven als hun vrouw wordt getraind door een Marokkaanse vrouw. 'De bedoeling is dat het hardlopen zich uitbreidt als een olievlek', zegt Zainab.

Aapjes kijken

De dag na Nieuwjaar heeft Suzana van Keulen geen vrouwelijke trainer kunnen regelen. Deze keer begeleidt Jeroen Erkelens (50), die normaal een gemêleerde groep traint. Hij viel al een paar keer eerder in, wat aanleiding gaf tot wilde speculaties onder de roddelaars in het buurthuis. De vrouwen zouden in hun blootje door de bossen rennen, onder aanvoering van een man. De stoere Fatima - andere vrouwen praten vol lof over haar - maakte korte metten met de Marokkaan die de laster verspreidde. Ze stapte in het buurthuis naar hem toe: 'O ja? Zijn wij hier in ons nakie aan het rennen?' Al eerder sprak ze een man aan over het geroddel dat de vrouwen op dinsdagochtend hun kinderen in de steek laten om koffie te drinken in het buurthuis. 'Koffie en thee hoeven we hier niet', hield ze de man voor. 'Dat hebben we thuis. Maar we willen wel hardlopen, want dat is goed voor ons lichaam. Wil jij doorgeven aan de andere mannen dat we niks slechts doen?'

Eén vrouw, van top tot teen in het zwart, geeft Jeroen Erkelens geen hand. 'Ze kent me niet', zegt hij, onderwijl de vrouwen aanmoedigend, die telkens een rondje van zeven minuten moeten rennen. 'In het begin keken sommigen me ook niet aan. Dat is wel lastig, maar als ze je gaan vertrouwen, lukt dat beter.'

Voorbijgangers kijken verrast op, van de stoet puffende vrouwen in driedubbele lagen op sportschoenen, een meegenomen kindje op de fiets erachteraan. 'Niet zo hard!', roept iemand. 'Hoe laat moeten jullie thuis zijn?', vraagt een fietser. 'Aapjes kijken!', juicht een bouwvakker vanaf zijn stellage. 'Kom op!' De vrouwen dribbelen stug door.

De trainer houdt rekening met allerlei 'gevoeligheden', maar wil zoveel mogelijk gewoon les geven, zoals hij altijd doet. Bij een rek-en-strek-oefening zet hij zich af tegen Fatima. 'Als er geen hek of muur in de buurt is, gebruik je elkaar', legt Erkelens uit. Later zegt hij: 'Dit was voor het eerst dat ik een van de dames aanraakte. Ik schat dan wel in bij wie ik het kan doen.'

De vrouwen moeten vaak om hem lachen, quasigeschokt. De trainer doet een oefening voor, zwaait met zijn armen, van links naar rechts: 'Net doen alsof je een kind weggooit!' 'Zielig', mompelt iemand. De trainer: 'Niet als het een kind van een ander is!' De ene vrouw tegen de andere, zwaaiend met haar armen: 'Je moet doen alsof het je man is. Als-ie boos is, gooi je hem weg, en als-ie is afgekoeld, mag-ie terug.'

Hilariteit in de groep.

'Ik merk dat het zwaar voor ze is', zegt Erkelens, als hij het rijtje hollende vrouwen bekijkt. Streng: 'Maar het is wel belangrijk dat de dames het in hun benen krijgen, anders zitten we bij de Vondelparkloop in de problemen. Dan gaan ze te veel wandelen. Ze lopen daar ook in deze kleding en dat is heel onhandig. Ik zeg niks over wat mensen aanhebben, maar ik probeer ze wel uit die dikke jassen te krijgen. Ik wil ze leren dat ze best iets minder aankunnen en dan toch nog bedekt kunnen blijven.'

Publiciste en verpleegkundige Fadoua Bouali (36) neemt een aparte plek in, in de groep. Ze heeft werk en woont alleen - ze gaat haar eigen gang. 'Door het hardlopen ben ik in contact gekomen met een groep waar ik normaal geen toegang toe heb, behalve de tantes in mijn eigen familie', zegt ze na de training, aan de lange tafel in het rumoerige buurthuis.

'Heftig, heel heftig, vond ik het in het begin. Er zat een vrouw bij van 50 - ze heeft al kleinkinderen - die dertig jaar niet buiten was geweest. Nadat de Sociale Dienst dwang op haar man had uitgeoefend, mocht ze meelopen, vertelde ze. Die vrouw genoot als een klein kind. Een beetje druk kan geen kwaad, zo zie je maar.'

Ook Zainab is aangeschoven. Leuk vindt haar man het nog steeds niet, dat ze hardloopt. 'Hij wil, net als de meeste mannen, dat ik niet te veel bemoeienissen heb met anderen. Dat kan volgens hem alleen maar problemen geven.'

Fadoua: 'De mannen zijn ook bang. Straks ga je denken: er is wel meer in het leven.' Zainab: 'Zij denken dat zij het geluk zijn. Maar er zijn andere dingen die je ook gelukkig kunnen maken.'

Sponsor gezocht

Mannen zijn het belangrijkste gespreksonderwerp in de groep, weten Fadoua en Zainab. Ze worden vaak stiekem uitgelachen. 'We geven ze het gevoel dat zij ons onder controle hebben, maar we gaan gewoon onze eigen gang.' Maar in de groep weet iedereen wie een moeilijke man heeft. Wie wat wel en niet mag. 'Mijn man zou dit helemaal niet goed vinden', hoor je dan.

Komend jaar wordt spannend. De vrouwen van de cursus hebben ambitieuze plannen, om mee te gaan doen aan een grote jaarlijkse hardloopwedstrijd voor vrouwen in Casablanca. Een 10-kilometerloop, waarbij de vrouwen de stad opeisen. 'Een signaal naar de rest van Marokko.' Probleem 1: de meeste vrouwen zullen wel niet mogen van hun man. Probleem 2: de kosten. Veel gezinnen leven van een uitkering. 'Meer dan een symbolische bijdrage van 25 euro kunnen ze niet opbrengen', denkt Zainab. 'Zelfs dat is al veel.' Kortom: een sponsor gezocht. 'Wij lopen wel met bordjes, van de ING-bank of zo', zegt Fadoua.

Buiten vraagt Zainab bezorgd of de vrouwen die niet in beeld wilden, toch echt niet herkenbaar zijn gefotografeerd. 'Want dan kunnen ze grote problemen krijgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden